C. H. Spurgeon als praktisch-theoloog (VII)

Voordracht, houding en gebaren

Naar wij vernamen, acht Spurgeon de inhoud van de preek belangrijker dan de vorm. De vorm moet steeds dienstbaar zijn aan de inhoud; 'De preek zelf is het voornaamste: haar inhoud, haar doel en de geest waarin ze tot de mensen wordt gebracht. Dit alles is van oneindig meer belang dan welk onderdeel van de voordracht'.

Hieruit mag geenszins worden gekonkludeerd dat de vorm er geheel niet toe doet: 'Houding en gebaren zijn maar een klein onderdeel van het gewaad van een preek en het wezen ervan is niet in dat gewaad gelegen; een man in een goedkope kiel is zeer zeker een man en zo kan een preek, die op een belachelijke wijze wordt voorgedragen, ondanks alles nog wel een goede preek zijn. Maar zoals niemand van u liever armoedige kleren zou dragen, als ge u een beter gewaad kunt aanschaffen, zo moet ge toch ook niet zo slordig te werk gaan, dat ge de waarheid aankleedt als een bedelaar, wanneer ge haar kunt uitdossen als een ko­ningsdochter'.

Betreffende voordracht, houding en gebaren tijdens het houden van de preek geeft Spurgeon ons de volgende richtlijnen:

1. De gebaren moeten echt en authentiek zijn. Ten allen tijde moeten ze overeenstemmen met de persoonlijkheid van de prediker; 'Zoals het is met de rassen, zo is het ook met de afzonderlijke personen; sommigen maken van nature meer gebaren dan anderen. Het staat een Frans prediker vrij om als hij spreekt meer demonstratief te zijn dan een Engelsman, omdat hij dat ook is in zijn gewone spreken'.

De klare taal van het Woord mag nimmer samengaan met de leugentaal van het gebaar; 'In uw manier van optreden moet u altijd uzelf zijn en nooit een opgepoetste leugen. Wat zijn nageaapte, fijne manieren, voorgewende geestdrift, geveinsde ontroering, het nabootsen van een andere wijze van voordracht anders dan daadwerkelijke leugens? Weg dus met alle gemaakte houding en gelaatsuitdrukking, met theatrale gebaren, voor de spiegel geoefend!' De taal van het gebaar is pas legitiem wanneer deze op natuurlijk wijze verheldert, wat de preek bedoelt; 'Misschien bewandelt iemand met zijn bewegingen het best de gulden middenweg, wanneer zijn gebaren geen aanleiding geven tot een misprijzende opmerking, omdat ze zo geheel een deel zijn van de prediking, dat zij helemaal niet als los daarvan worden beschouwd'.

2. Gebaren zijn eerst dan zinvol wanneer zij funktioneel zijn en overeenstemmen met hetgeen men zeggen wil; 'Het is vermakelijk om te zien hoe een prediker zegt: 'Kom tot Mij', en dan met een beweging van zijn vuisten eraan toevoegt: 'En Ik zal u rust geven'.

3. Ernst en eenvoud als grondbeginselen van de preekstijl dienen tevens voordracht, houding en gebaren te kenmerken. Ernstig dient te worden gewaarschuwd tegen een pose die haaks staat op de inhoud van de boodschap en die deze belachelijk maakt. Preekhoudingen die niet overeenstemmen met de inhoud van de preek, kunnen zijn:

Immobiel

'Mannen die aan deze afgrijselijke fout mank gaan, schijnen een onbuigzaam lichaam te hebben en stijve gewrichten.

Ze bewegen hun armen en benen alsof die in ijzeren scharnieren hangen en van buitengewoon hard metaal waren gemaakt.'

Mechanisch

'Men beweegt zich alsof men geen levend wezen is, in het bezit van wil en verstand, maar een automaat, vervaardigd om vooraf bepaalde bewegingen te maken met een nauwkeurige tussentijd.'

Geforceerd

'Zij beginnen hun preek vastbesloten om zich op een stormachtige manier erdoor te werken en alles te overwinnen; het Koninkrijk Gods wordt door hen geweld aangedaan, maar in een andere zin dan de Schrift bedoelt. "Hoe gaat het met jullie nieuwe dominee?" Vroeg iemand eens aan een boer. "O heel goed", zei de man, "want hij gaat tegen de zonde tekeer alsof hij een os wil neerslaan". Het is uitstekend als men dit op een geestelijke manier doet, maar het moet niet in de letterlijke zin gebeuren.'

Prententieus

'De een wrijft zich in de handen met grote zelfvoldaanheid en intussen verkondigt hij slechts gemeenplaatsen. Een ander zwijgt een poosje en kijkt plechtig in het rond als had hij onschatbare kennis verschaft aan een rijk bevoorrechte groep personen van wie terecht mocht worden verwacht, dat zij daarover geweldig enthousiast zouden zijn.'

Agressief

'Sommige predikers schijnen de goede strijd des geloofs te strijden wanneer zij voor de gemeente staan. Ze nemen een verdedigende houding aan en ze zijn óf op hun hoede voor een denkbeeldig vijand, óf met een hardnekkige vastbeslotenheid in de aanval tegen een onzichtbare tegenstander.'

Hoe er ook gegestikuleerd wordt, welke houding er ook mag worden aangenomen, steeds zal de prediker het doel van de prediking in het oog moeten houden, opdat ook deze expressiemiddelen bijdragen tot het bereiken van het gestelde doel; 'De voordracht moet één geheel zijn; alles moet met elkaar overeenstemmen: de inhoud, de geest, de taal, de gebaren moeten alle een deel van het geheel zijn en dat geheel moet dienen, niet tot het behalen van eigen eer, maar tot verheerlijking van God en het welzijn van de mensen'.

Stemgebruik

Hoewel het gebruik van de stem alles te maken heeft met het voorafgaande, heeft Spurgeon bijzonder en apart notitie genomen van gebruik en misbruik van dit voor de verkondiging onmisbare orgaan. Een zekere tweeslachtigheid aangaande deze materie is te ontwaren, wanneer hij zegt: 'hecht niet te veel betekenis aan de stem', en anderzijds 'denk niet te gering over uw stem'. *'

Zijn eerste waarschuwing komt voort uit het motief dat de stem slechts middel is: 'Hoe goed de stem ook mag worden aangewend, ze lijkt op een goed bestuurde, maar lege vrachtwagen, als u er geen belangrijke en passende waarheden mee overbrengt naar uw gemeente'.

Zijn tweede vermaning komt voort uit het feit, dat 'de heerlijkste waarheden grotendeels bedorven kunnen worden, wanneer ze op een eentonige manier worden voorgedragen'.

Spurgeons theologische erfenis bevat een aantal konkreet-praktische adviezen en vermaningen, die aan de hand van de volgende kernwoorden te rangschikken zijn:

Preektoon

'De grote meerderheid van onze predikers houdt er een aparte toon voor de zondag op na. Ze hebben een eigen stem voor hun woon- en slaapkamer, maar een heel andere voor de kansel... Laat ieder op zijn eigen manier spreken. Het is evenwel een feit dat in negen van de tien gevallen deze heilige dialecten, die, naar ik hoop, spoedig dode talen zullen zijn, onnatuurlijk zijn en aangeleerd.'

Klankkleur

'Een duidelijke uitspraak is van meer belang dan een groot geluidsvolume... Het is afschuwelijk een grote man te horen mompelen en fluisteren, wanneer zijn longen sterk genoeg zijn om flink luid te spreken...

Laat iemand nog zo hard schreeuwen, hij zal niet goed verstaan worden, als hij de woorden niet met de nodige tussenruimte leert uitspreken. Te langzaam spreken is ellendig, het maakt levende toeschouwers zenuwziek. Buitengewoon snel spreken is evenmin te verontschuldigen.'

Aanpassing bij hoorders en stof

'Bezorg uw hoorders geen hoofdpijn, terwijl u bedoelt hun hart te treffen. Pas uw stem aan bij uw gehoor... Spreek niet juichend over iets droevigs en niet zwaarwichtig wanneer de tonen vrolijk behoren te huppelen als dansten zij op een hemelse engelen-melodie.'

Ontwikkeling en verzorging

'We zijn verplicht alle mogelijke middelen aan te wenden ter vervolmaking van de stem waarmee we het heerlijk evangelie van de gezegende God hebben te verbreiden. Pas in alle opzichten een strenge zelftucht toe, totdat u uw stem geheel beheerst en haar in de hand hebt als een goed gedresseerd paard... Zorg goed voor uw keel. Ik hoop dat uw borst, longen, luchtpijp, keel en al uw spraakorganen het zullen uithouden, totdat u niets meer te zeggen hebt.'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen