Beeld van een tragische ontwikkeling

In 1980 vergaderde de Gereformeerde Oecumenische Synode (GOS) in Nimes. Verontrusting kwam toen tot uitdrukking inzake de theologische ontwikkelingen binnen de Gereformeerde Kerken in Nederland (G.K.N.). Uitgesproken werd toen dat homosexualiteit, dat wil zeggen de homosexuele beleving van homofiele geaardheid, zonde was.

Na genoemde synode van de GOS deden zich echter in de Gereformeerde Kerken in Nederland nieuwe ontwikkelingen voor. Met name het rapport van de Gereformeerde Kerken over het Schriftgezag en Schriftberoep, 'God met ons', deed veel stof opwaaien. En verder werd een pastoraal geschrift inzake homofilie uitgegeven.

De kerken aangesloten bij de GOS zijn daarom na 1980 meer en meer verontrust geraakt over de koers waarin de Gereformeerde Kerken zich bewegen. Dat kwam tot uitdrukking op de bijeenkomst van de GOS, die van 30 juli tot 10 augustus ll. te Chicago gehouden werd. De Gereformeerde Kerken zaten - om zo te zeggen - twee dagen lang in de beklaagdenbank. 'Een aantal zaken, sommige van langere duur, andere in beeld gekomen sinds 1980, beroeren sommige of alle ledenkerken diep.' Zo stond het in de stukken te lezen. In volgorde komen dan de volgende kwesties aan de orde.

a) De positie van de G.K.N, met betrekking tot het lidmaatschap van de Wereldraad van Kerken en de kwestie van de vrouw in het ambt blijven onveranderd.

b) Herman Wiersinga, wiens inzichten inzake de Verzoening werden veroordeeld door de synode van Maastricht (1975-1976) heeft recent een ander boek gepubliceerd, waarin hij zijn inzichten inzake de Verzoening herhaalt en ook een visie op de zonde geeft, die lijnrecht in strijd is met de gereformeerde belijdenis. Toch blijft hij een predikant 'in good standing' binnen de GKN, wat duidt op een manco in de tuchtoefening van de GKN.

c) Het studierapport 'God met ons' ondermijnt het absolute gezag en de absolute betrouwbaarheid van de Schrift, omdat het geen duidelijk onderscheid maakt tussen inspiratie (het werk van de Heilige Geest in de Bijbelschrijvers) en illuminatie (het werk van de Heilige Geest in alle gelovigen) en ook vanwege de formuleringen inzake de Waarheid als relationele waarheid.

d) Zowel het rapport over Homofilie als het geschrift 'In liefde trouw zijn', gebaseerd op het relationale waarheidsbegrip in 'God met ons', suggereert een spanning tussen liefde en de wet van God, terwijl de andere geboden van de Schrift slechts een betrekkelijke betekenis hebben met betrekking tot het liefdegebod.

Consequentie van deze rapporten is dat homosexuele praktijk niet veroordeeld wordt en niet als zonde wordt gezien.

De afgelopen jaren hebben vijf kerken voor de GOS al min of meer laten weten te bedanken omdat ze naar hun overtuiging niet in de GOS konden zijn samen met de Gereformeerde Kerken.

Verweer

Aan het begin van de zitting gaf de delegatie van de Gereformeerde Kerken verweer op de aanklachten. Dr. H. J. Kouwenhoven (geref. synode preases) ging in op de vraag of de Gereformeerde Kerken nog wel gereformeerd zijn. We leven in Nederland - zo stelde hij - niet meer in een christelijke samenleving maar in een geseculariseerde. Hoe kunnen we daarin de moderne mens helpen? Waar is God? De gereformeerde synode maakt fouten maar zoekt naar de juiste antwoorden. Maar 'wij verzekeren u dat we nog gereformeerde kerken zijn! Het sola fide, sola gratia en sola Scriptura is bij ons onverlet. Maar de Kerk is gereformeerd om telkens gereformeerd te worden.

Wat betreft het relationele waarheidsbegrip in 'God met ons' stelde hij dat we alleen in de relatie met Christus leven kunnen in relatie met deze wereld. De levende God spreekt tot ons door Zijn Woord in ónze situatie.

En wat de homofilie betreft, we hebben in ons midden mensen die vanwege hun sexuele geaardheid onderdrukt, niet geaccepteerd worden. Mensen hebben evenwel mensen nodig. Bijbelteksten geven over de zaak van de homofilie niet voldoende duidelijkheid. Het gereformeerde rapport over homofilie moet worden gezien als een pastorale handreiking.

Prof. dr. H. B. Weyland zei de moeiten van de GOS te begrijpen. 'We worden al zo lang valse kerk genoemd' (met name door de vrijgemaakten). Er is een tijd geweest dat de Gereformeerde Kerken duidelijk waren (b.v. in 1926 in de kwestie Geelkerken over het spreken van de slang in het paradijs). Maar de Gereformeerde Kerken staan ook vandaag nog op de basis van de Drie Formulieren. Weyland typeerde zijn kerken als free reformed church, vrije gereformeerde kerk. Ook voor de Gereformeerde Kerken geldt dat er maar één Heilige Schrift is, maar er is altijd sprake van 'geselecteerde Schrift'. De Gereformeerde Kerken distanciëren zich van Schriftkritiek. De Waarheid is voor ons niet relatief maar Waarheid in relatie tot Christus.

Wat de homofilie betreft, de GOS veroordeelde in 1980 homifilie als zonde en beloofde de Gereformeerde Kerken te helpen in deze moeilijke kwestie. Waar is die hulp gebleven? , vroeg Weyland. Als dan nu gezegd wordt dat de Gereformeerde Kerken de liefde tegenover de Wet stellen dan moet dat ontkend worden. Maar de wet stelt wel dat we elkaar moeten liefhebben.

We blijken elkaar echter niet meer te verstaan omdat we aan verschillende kanten van de straat starten. Als we beginnen met te zeggen dat homosexualiteit zonde is hoe moet er dan nog pastoraat bedreven worden? Het gaat erom dat vandaag ook de jonge mensen zich thuis voelen in de kerk. Hoe zullen die zich thuis voelen als gesproken wordt zoals nu het GOS rapport doet?

Appèl en beschuldiging

Ik kan verder slechts een greep doen uit het vele dat gedurende dit tweedaags beraad over de positie van de Gereformeerde Kerken binnen de GOS door de gedelegeerden is gezegd.

Prof. dr. W. H. Velema (Chr. Geref.) begon met te zeggen dat alle genoemde kwesties in Nederland uit en te na zijn besproken. De discussies zijn geen vreugde maar een smart. 'Ik moet positie kiezen ten opzichte van mensen met wie ik persoonlijk goed ben.'

Ingaande op de kwesties zei prof. Velema dat nergens in 'God met ons' het absolute karakter van ons christelijk geloof blijkt. De praktijk is criterium voor de waarheid geworden. De waarheid hangt af van wat mensen doen. 'Dat is niet gereformeerd.' Prof. dr. H. Berkhof heeft in Nederland voor de radio gezegd dat het rapport 'God met ons' in feite een breuk betekent tussen de GOS en de Gereformeerde Kerken.

Het homofilierapport - zo vervolgde Velema - stelt de liefde als het hoogste gebod. Elke relatie is gewettigd, als deze maar gebaseerd is op betrouwbaarheid en liefde. 'Het was voor mij onvoorstelbaar dat een Gereformeerde Kerk zulk een stuk naar de gemeenten kon sturen.' Dit rapport is namelijk geen studierapport maar duidelijk een gids.

Verder noemde prof. Velema nog het boek van prof. dr. H. M. Kuitert over zelfdoding, als een praktisch voorbeeld van wat 'God met ons' bedoelt.

Prof. dr. C. Boomsma van de Christian Reformed Church, de Amerikaanse zusterkerk van de Gereformeerde Kerken in Nederland, liet een ander geluid horen. De Gereformeerde Kerken belijden ook vandaag het Woord van God. Er is best kritiek mogelijk. In 'God met ons' had met meer onderscheiding gesproken kunnen worden. Maar het gaat er om hoe we het Woord van God moeten verstaan voor deze tijd. We kunnen tegen de Gereformeerde Kerken niet zeggen dat wij de antwoorden klaar, hebben. We zullen opnieuw een mijl met hun moeten gaan.

Prof. dr. K. Runia, zelf behorend tot de G.K.N., tevens moderamenlid van de GOS, zei de bezwaren van de GOS goed te kunnen begrijpen. Anderzijds is hij met liefde lid van zijn Kerk. 'Mijn moeder staat onder beschuldiging', zei hij. Maar: 'Ik ben niet zonder kritiek op mijn eigen moeder'. Runia zei de beslissing van zijn kerk over homofilie af te wijzen, maar anderzijds te beseffen dat we de pastorale kant van het probleem niet mogen veronachtzamen.

Runia stelde verder dat het in een oecumenisch kader als de GOS moeilijk is om de inhoud van een boek van Kuitert als argument te hanteren. We moeten op een verantwoorde, oecumenische, gereformeerde manier met elkaar omgaan.

Dr. J. Vlaardingerbroek (Rotterdam), gereformeerd delegatielid, zei dat alle homosexualiteit zonde is. Maar wat dan? Het gaat niet om goed en kwaad maar om kwaad en erger. Het gaat er ook niet om of wij homosexuelen wel begrijpen maar 'wat wil de Heere God?' Toon mij Uw weg! Hij achtte het teleurstellend in het nu voorbijliggende GOS rapport alleen een paar Bijbelteksten geciteerd te zien. Er mag geen spanning zijn tussen het liefdegebod en de wet van God. Maar welke geboden in het Oude Testament zijn nog wel van toepassing en welke niet?

Vlaardingerbroek achtte het betoog van prof. Velema selectief. Intussen merkte hij verder op zijn Kerk niet te willen verdedigen. 'Mijn Kerk tolereert dingen die niet getolereerd mogen worden. Waar gaat mijn Kerk heen? Er zijn grote veranderingen opgetreden.'

Mevr. E. Eikenbout - één van de twee vrouwelijke gereformeerde afgevaardigden - zei dat we als Kerk in vroeger tijd alles zo goed wisten. Nu leven we in een veranderde samenleving. Homosexuelen worden gediscrimineerd. Daardoor ontstaat vereenzaming. We moeten mensen accepteren zoals ze zijn, daarbij onszelf allereerst als zondaren kennende. We zullen de verschillen in de kerk moeten respecteren maar er voor moeten zorgen dat de Kerk vooral een vrijplaats voor onderdrukten is.

Prof. dr. Tj. van der Walt (Gereformeerde Kerk Zuid-Afrika) stelde dat in de discussie altijd maar weer de gevoeligheid voor de moderne mens in moderne situaties naar voren komt. Hoe het Evangelie zo te brengen dat het voor de moderne mens verstaanbaar is? Maar de secularisatie zal nimmer kunnen worden tegengegaan met een geseculariseerd Evangelie. Het hart van het Evangelie is onveranderbaar. Het moet blijven gaan om de boodschap van Kruis en Opstanding en de betrouwbaarheid van het Woord van God. Hoe te spreken 'to the very heart of Jerusalem', naar het hart Jeruzalem!

Wel hebben we elkaar nodig om bij elkaar de blinde vlekken aan te wijzen. Prof. v. d. Walt wees daarbij met name op de kwestie van het racisme in zijn eigen omgeving. Maar - zo stelde hij - de GOS kan de Gereformeerde kerken in Nederland alleen echt dienen door duidelijk en eerlijk te spreken. Het gaat om een hartekreet van de gereformeerde familie naar de Gereformeerde Kerken toe, een oproep niet om te vertrekken maar om terug te keren.

Uit het verdere van de discussie noemen we nog de opmerking van dr. J. Kromminga (Christian Reformed Church) dat uittreding van de Gereformeerde Kerken uit de GOS een groot verlies zou betekenen, maar dat de Geref. Kerken zich acceptabel voor de GOS moeten opstellen;

van dr. H. J. Kouwenhoven dat het boek van ds. H. Wiersinga Doem of Daad geen lang leven zal hebben maar wel geschreven is met het oog op (vanuit) de geseculariseerde studentenwereld maar dat het ook niet aangaat iemand te veroordelen die zich niet verdedigen kan;

van prof. dr. H. B. Weyland dat de GOS door te spreken zoals ze nu doet de harten in Nederland niet zal treffen omdat de geestelijke crisis in Nederland niet wordt gepeild;

van prof. dr. W. H. Velema dat de geseculariseerde studentenwereld geen andere boodschap behoeft dan elk mens;

van dr. Arent J. de Graaf (Australië) dat er maar één Evangelie is van een rijke Christus voor arme zondaren.

Tenslotte kwam het tot een besluitvorming, waarin de GOS de genoemde bezwaren tegen de koers van de Gereformeerde Kerken tot uitdrukking bracht. Bijgaand is de letterlijke tekst van de besluiten afgedrukt.

Tragisch

Boven dit verslag staat 'Beeld van een tragische ontwikkeling'. Tragisch omdat een Kerk, die ongeveer veertig jaar geleden mede de stoot gaf tot oprichting van de Gereformeerde Oecumenische Synode thans door de wereldwijde gereformeerde familie ter verantwoording geroepen wordt over de koers, die deze kerken in confessioneel opzicht gaan.

Tijdens de synode werd nog een telegram gezonden aan prof. dr. G. C. Berkouwer, zijnde één van de initiatiefnemers voor de oprichting van de GOS. Na enkele tientallen jaren blijkt er nu een kloof te zijn ontstaan tussen de GOS en de G. K.N. vanwege de theologische ontwikkelingen in laatstgenoemde kerken.

Gezegd moet worden dat de delegatie van de Gereformeerde Kerken bitter weinig begrip heeft getoond voor de moeite, die de GOS met deze ontwikkelingen heeft. Aan het slot van het debat werd door de gereformeerde delegatie zelfs een verklaring gegeven, waarin de woorden verontwaardiging en teleurstelling vielen. Verontwaardiging omdat de GOS slechts beschuldigingen herhaald heeft zonder de G.K.N, bij te staan met een eigen studie over met name de homofilie. Een teleurstelling omtrent de theologische en kerkelijke richting waarin de GOS zou koersen. Dit is niet anders dan een omkering van zaken. Binnen de Gereformeerde Kerken ligt het kennelijk zo dat het beeld van deze kerken vooral gereformeerd moet blijven, ook al heeft het schip van de kerk koers gezet in een richting tegengesteld aan de oorspronkelijke. De GOS zélf wordt nu als de 'afvallige' aangegeven. Die koerst in verkeerde richting, ook al wil deze de basis-handhaven, die mede door de Gereformeerde Kerken in het verleden is geformuleerd en vastgesteld. Het kan verkeren!

Het gesprek met de Gereformeerde Kerken over de vraag wat gereformeerd is is uiterst moeilijk. Gereformeerd is wat die kerken vandaag hebben 'ontdekt', door de 'bevrijdende arbeid' van die theologen, die de gereformeerde belijdenis hebben opgeofferd aan een dynamisch belijden. De Gereformeerde Kerken zijn in bredere oecumenische wateren gekomen dan de GOS. De loyale positie van de G.K.N, in de Wereldraad van Kerken is daar een teken van.

In Nederland is onzerzijds in het geheel van Samen op Weg telkenmale gewezen op de ontwikkelingen los van de belijdenis binnen de Gereformeerde Kerken, reden waarom wij met diepe zorg het proces van S.O.W. tegemoet treden. Alles wat daarover wordt gezegd wekt binnen de Gereformeerde Kerken telkens klaarblijkelijk irritatie. Nu komt de wereldwijde gereformeerde familie tot eenzelfde oordeel met betrekking tot het Gereformeerd karakter van deze kerken. Een hooghartige afwijzing van de beoordeling in het gevolg. Wij zijn gereformeerd en wordt u het maar zoals wij het vandaag zijn! Er is kennelijk genade van de Heilige Geest vóór nodig om 'ontdekkende' woorden ter harte te nemen. Dat geldt niet alleen voor de Gereformeerde Kerken! Dat geldt voor alle kerken en voor alle verbonden die de naam gereformeerd dragen. Gestrande schepen zijn nog altijd bakens in zee.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen