'Gereformeerd imperialisme'

Normaliter pleegt ondergetekende in deze kolommen verslaggeving te doen van wat op de hervormde synode en ook op combisynoden zich afspeelt. Daarvan is ditmaal, na de vorige week gehouden gecombineerde vergadering van de hervormde synode en van de gereformeerde synode, geen sprake, omdat ondergetekende zelf lid is van de Raad van Deputaten Samen op Weg. In de volgende nummers van ons blad zal mr. G. Holdijk de synodezitting uitvoerig verslaan.

Wel heb ik er persoonlijk behoefte aan nader in te gaan op een door mij gebezigde uitdrukking, die nogal wat opschudding veroorzaakte. Toen ik in verband met de door mij opgestelde 'minderheidsnotitie' (zie de Waarheidsvriend van 1 november, samen met de reactie daarop van de Raad van Deputaten) het woord kreeg heb ik aan het slot in korte bewoordingen gezegd dat in het proces van Samen op Weg de Hervormde Kerk kennelijk door zal gaan onder het juk van 'gereformeerd imperialisme'.

Achtergrond

Het is goed om de bedoeling van deze uitdrukking hier wat uitvoeriger te verwoorden. Aanvankelijk werd deze uitdrukking als een persoonlijke beschuldiging aan een bepaald adres, i.c. ds. D. N. Wouters, voorzitter van de Raad van Deputaten opgevat. Dat deze conclusie getrokken werd - men heeft erover in de kranten kunnen lezen - had tweeërlei oorzaak. In de eerste plaats is, doordat ik zelf de minderheidsnotitie niet kon verdedigen in de Raad, verzending van dit stuk, met een naar mijn gevoel weinig elegante reactie van de Raad (althans op bepaalde punten), in een te laat stadium verzonden naar de leden van de combi-synode. In de tweede plaats bleek er ontstemming te zijn bij de voorzitter van de Raad over het feit dat in een uitzending van 'De kerk vandaag' van de N.C.R.V. uitvoerig naar mijn motivering was gevraagd inzake de minderheidsnotitie.

Na een gesprek tussen de voorzitter van de Raad met ondergetekende in aanwezigheid van derden is die kwestie, wat het persoonlijke betreft uit de wereld. Op de avond van de laatste dag is een verklaring mijnerzijds voorgelezen, waarin stond dat de uitdrukking 'gereformeerd imperialisme' niet persoonlijk bedoeld was, maar dat ik zakelijk wel staande hield wat gezegd was, maar dan met betrekking tot kerkelijk besef (binnen de Gereformeerde Kerken) ook in relatie tot de confessie. Op één en ander heeft ds. Wouters in de vergadering geantwoord het op prijs te stellen dat het gebeuren binnen het kader van de officiële vergadering kon worden afgesloten; dat uit het gebeurde een signaalfunctie moest worden opgepakt om elke stem in het geheel van het proces Samen op Weg serieus te nemen; en dat uit één en ander duidelijk is geworden, dat bij kerkelijke gescheidenheid, die 150 jaar heeft geduurd, kennelijk processen van vervreemding optreden.

Toelichting

Dan nu verder wat mij betreft een toelichting op het feit dat ik de zakelijke kant van de kwestie staande houd. Misschien kan dat nog het beste worden geïllustreerd aan de hand van hetgeen geschied is op de vergadering van de GOS (Gereformeerde Oecumenische Synode) in Chicago. In een uitvoerig artikel hebben we daarover verslag gedaan, met name met betrekking tot wat door de deelnemende kerken daar gezegd is over de Gereformeerde Kerken inzake de ontwikkelingen over het Schriftgezag ('God met ons') en over het rapport 'In liefde trouw zijn' .

De (hervormde) 'Raad voor de verhouding met andere kerken' heeft in een schrijven aan het hervormd moderamen deze verslaggeving onder kritiek gesteld. Er zou sprake zijn van 'tendentieuze verslaggeving'. Er mocht niet op de wijze waarop geschreven is berichtgeving zijn, die schadelijk is voor de goede verhoudingen tussen de Nederlandse Hervormde Kerk en de Gereformeerde Kerken in het proces van Samen op Weg. Welk hervormd lid van genoemde raad - zo wil ik vragen - is daarbij geweest om te kunnen beoordelen of de berichtgeving onjuist was? Hier moeten andere informanten zijn.

De feiten zijn nl. dunkt me anders. Gereformeerde delegatieleden op de GOS waren boos op ieder, die de ontwikkelingen binnen de Gereformeerde Kerken inzake de belijdenis aanwees en afwees. Scherp reageerde dr. H. J. Kouwenhoven, daags na de zitting over de Gereformeerde Kerken, in een verklaring, waarin woorden als 'verontwaardiging' en 'teleurstelling' vielen. In het nummer van het reformatorisch opinieblad Koers vinden we die verontwaardiging nog weer eens verwoord (met name ook naar de kant van de waarnemers van de Gereformeerde Bond en de Nederlandse Gereformeerde Kerken) in een vraaggesprek dat Ad de Boer heeft gevoerd met dr. Kouwenhoven en ds. J. Westerink (Chr. Geref.).

Is het nu zo vreemd te stellen dat het aan alle kanten duidelijk is dat de Gereformeerde Kerken de laatste tientallen jaren ontwikkelingen hebben doorgemaakt, die niet minder zijn dan een aardverschuiving, maar dat ze intussen de indruk willen wekken nog voluit gereformeerd te zijn? Dit wekt de indruk - en zo schreef ik het in het GOS-verslag - dat men eigenlijk bedoelt te zeggen: wij zijn nu pas goed gereformeerd en laten andere kerken van gereformeerde confessie het nu ook maar zo worden, dat zou bevrijdend zijn. Welnu dat is de zakelijke kant van wat ik 'gereformeerd imperialisme' heb genoemd. Om daarmee een mentaliteit aan te duiden.

Omgaan met minderheden

Nu terug naar Samen op Weg. In het proces van Samen op Weg voegt zich een nieuwe modaliteit bij de modaliteiten, die de Hervormde Kerk al zo lang kent. Binnen de ' Hervormde Kerk is geleerd geduld met elkaar te oefenen (op het gevaar af dat geduld gewenning wordt). Binnen de Gereformeerde Kerken speelt echter nóg steeds de gedachte dat men uniform moet zijn of nog steeds is. Met minderheden en minderheidsstandpunten weet men niet om te gaan. En het belangrijkste is dat als nu anderen de Gereformeerde Kerken herinneren aan de confessie, waaraan men zelf na de Doleantie zo trouw wilde zijn, er kennelijk de irritatie komt. Dat zal - denk ik dan - wel te maken hebben met de stem van het geweten, die spreekt. Er is dan ook grif de kans dat in de voortgang van het proces Samen op Weg, zich grote conflicten op het plaatselijk vlak voordoen, en echt niet alleen in de relatie met de Gereformeerde Bond. Verschil in kerkbesef, wat mij betreft een beter woord dan kerkgevoel, kan tot grote spanningen leiden. Als dit niet beseft wordt kan in de praktijk een kerkelijke samenvoeging erger zijn dan een scheiding.

Ik hoop met het bovenstaande enigszins verduidelijkt te hebben wat ik bedoelde met 'gereformeerd imperialisme'. Ik denk te mogen zeggen dat het de zorg van velen is dat een Samen-op-Weg-kerk een 'veredelde' Gereformeerde Kerk wordt, maar dan van het type zoals de Gereformeerde Kerken nu geworden zijn. Ik zeg het sans rancune. We zullen het elkaar in liefde moeten voorhouden. Maar tot nu toe is er weinig van bemerkt dat binnen de Gereformeerde Kerken echt gehoor gevonden wordt voor de stem van de verontrusting, die te maken heeft met 'Schrift en belijdenis' . Dit staat niet los van een zekere kerkelijke dominantie, die gelukkig niet algemeen is maar bijvoorbeeld soms tot uitdrukking komt in het streven naar sleutelposities. Ook op de combi-synode zelf werd deze klacht van hervormde zijde vernomen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen