Over vertalen en een nieuwe vertaling (5)

Teveel afstand van het Hebreeuwse taaleigen

Meer dan eens krijg ik de indruk dat te veel moeilijkheden die de tekst oplevert glad gestreken worden, dat men zich soms ver verwijdert van het Hebreeuwse grondwoord en van het Hebreeuwse taaleigen en het is dit juist dat een eigen kleur aan de vertaling geeft. Am. 4 : 2 luidt in de GN-vertaling zo: God, de heilige Heer heeft bij zichzelf gezworen... Mij klinkt dat als een versimpelde weergave van het plechtige: De Heere Heere heeft gezworen bij Zijn heiligheid.. . Uitdrukkingen als berg uwer heiligheid, geest der hoererijen worden weergegeven met heilige berg, met ontucht (ook in de St.vert. komt dat soms voor). In Richt. 9 : 23 wordt de uitdrukking boze geest vertaald met onenigheid. Ps. 31 : 17 luidt de GN-vert.: Zie mij welwillend aan (St.vert.: Laat uw aangezicht over uw knecht lichten). Zo ook Ps. 80 : 4, Num 6 : 25. Num. 23 : 19: God liegt niet zoals de mensen, verandert niet van gedachte als wij. St.vert.: God is geen man dat Hij liegen zou, noch een mensenkind, dat het Hem berouwen zou. (In 1 Sam. 15 : 11, Am. 7 : 3, Ex. 32 : 14 heeft de St.vert. berouw hebben, GN van spijt hebben; bij Ex. 32 : 12 is spijt hebben wegvertaald.) Een vertaling als Ruth 3 : 18 (GN): Boaz zal de zaak regelen is mij te vlak, te zakelijk. Leg daar de St.vert. eens naast: Die man zal niet rusten tenzij hij heden deze zaak voleind zal hebben. De vertaling is mij soms te alledaags, op het oneerbiedige af. Ps. 22 : 15 wordt weergegeven met: Mijn leven vloeit weg als water, ik ben geradbraakt is vertaling met: 'ik ben gebroken' niet sprekend genoeg? In het algemeen vertaalt men met ontwricht - een uitdrukking die ook niet zo gelukkig is; de Gr.vert. heeft diaskorpizo, een woord dat in Luc. 15 : 13 voorkomt over de zoon die zijn hele hebben en houden verkwist en verspilt). Ook een vertaling als in Jer. 23 : 9 vind ik niet acceptabel: ik ben als een dronkaard, volgegoten met wijn, bezeten ben ik van de Heer, onder de indruk van zijn grootse woorden (m.i. moet het zijn: heilige woorden). Een vertaling als in Ps. 55 : 16a is geheel ongepast. Te vrij vertaald lijkt mij Ps. 90 : 12: Misschien worden we zeventig, misschien tachtig als we sterk zijn. Ps. 90 : 12: Leer ons dat onze dagen geteld zijn is wel een schriftuurlijke waarheid, maar of dat hier in de psalm staat is de vraag.

Er zijn woorden, die vele malen in de St.vert. en de NBG voorkomen en die ontbreken of slechts bij uitzondering zijn opgenomen. In GN o.a. het woord bekering; dit grondwoord is vervangen door tot inkeer komen, terugkomen, (het kwaad) de rug toekeren e.a. Jes. 6 : 10, 2 Kron. 6 : 24, Jer. 18 : 8, Jer. 3 : 7. Slechts een enkel voorbeeld neem ik op: Jer. 15 : 19 van GN: Neem je woorden terug, dan zal ik je weer ontvangen. Besteed je woorden aan wat waarde heeft en niet aan je overmoed. Dan zal het zijn of ik het zelf ben als jij spreekt. St.vert.: Zo gij zult wederkeren, zo zal ik u doen wederkeren; gij zult voor mijn aangezicht staan (d.i. weer in de dienst des Heeren staan). Het is een aangrijpende periode in Jeremia's leven. Hij moet zich niet tot het volk keren en met hen meepraten. Van Selms tekent hierbij aan: Wij kunnen het ons voor gezegd houden, dat men, ook al heeft men jaren lang het Woord Gods verkondigd, nog bekering van node heeft. In de weg der bekering zal Jeremia weer Gods mond zijn. Het is een beschrijving van een diepe inzinking in het leven van een groot man in het koninkrijk Gods.

Een ander woord, dat in GN m.i. niet tot zijn recht komt is rasja, een woord, dat (met de samenhangende vormen) zeer veel in het Oude Testament voorkomt (Trommius tekent in zijn concordantie meer dan 300 plaatsen waarin deze stam voorkomt en die in de St.vert. bijna altijd vertaald is met goddeloosheid, of een daarmee verwante vorm). In de Septuaginta vond ik (Rengsdorf in Th.W. Nieuwe Testament), dat het betrokken Hebreeuwse woord 120 keer met asebeia (goddeloosheid) en 70 maal met hamartolos, zondaar weergegeven is. Wij hebben hier dus te doen met een diep religieus woord. Nu vinden wij in het Nieuwe Testament (o.a.) een citaat uit het Oude Testament, waarin beide woorden voorkomen, 1 Petr. 4 : 18: waar zal de goddeloze en zondaar verschijnen? (Twee woorden, die beide teruggaan op het Oude Testament.) In GN wordt het betrokken citaat aldus weergegeven: de rechtvaardige wordt al amper gered; waar blijft dan de mens die zich stoort aan God noch gebod?

Spr. 11 : 31 luidt in GN: wie Gods wil doet ontvangt op aarde zijn loon/maar niet minder wie God veracht en onheil sticht. (Goddeloze, de rasje en de zondaar, de chote.) In het begin van deze artikelen over de GN-Bijbel wees ik op de betekenis van de Griekse vertaling voor onze vertaalmethode. Hier zien wij een samenhang van woorden en de Septuaginta blijkt iets te hebben van een 'woordenboek van het Nieuwe Testament'. Op verschillende wijze wordt het woord rasje in GN vertaald: er is geen redding voor wie u afwijzen, Ps. 119 : 155; mensen die leven zonder God of gebod, Ps. 84 : 11. Ook: slechte mensen, Spr. 11 : 7, 29 : 2; Pred. 3 : 17, 9 : 2 onrechtvaardigen (tegenover rechtvaardigen, St.vert. rechtvaardigen en goddelozen); wie zich aan God niet storen, Spr. 24 : 16. Als een misdadiger berouw heeft van zijn daden en voortaan eerlijk en rechtvaardig leeft, zal hij als gevolg daarvan in leven blijven (GN); als een goddeloze zich bekeert van zijn goddeloosheid, en doet recht en gerechtigheid, dan zal hij daarin leven, Ez. 18 : 27, 33 : 19. Jer. 12 : 1 St.vert.: . .waarom is der goddelozen weg voorspoedig? GN: waarom gaat het mensen voor de wind, die met u geen rekening houden? Spr. 10 : 27: wie ontzag heeft voor de Heer, zal lang leven, maar wie dat niet heeft, sterft vroegtijdig (het woord goddelozen is hier wegvertaald).

Meer dan eens wees ik erop, dat in de GN-vertaling men zich soms ver van het Hebreeuwse woord verwijdert. Dat is m.i. ook het geval bij Ps. 74 : 27 GN: wie u verlaat gaat zijn ondergang tegemoet; u vernietigt wie u ontrouw is (in de grondtekst staat hier een vorm van zanah - hoereren; van daar het niet mooie, maar wel overduidelijke af-hoereren). In Hoz. 5 : 3 staat ook ontrouw zonder meer. Maar daar blijkt uit het verband dat het hier gaat om de kwalificatie van afgodendienst als hoererij, schending van het verbond Gods door de dienst van de afgoden (Hoz. 9 : 1 spreekt van hoerenloon).

Aantekeningen bij diverse plaatsen

Niet altijd acht ik de vertaling in GN nauwgezet genoeg, bijv. Ps. 26 : 9: neem mij niet weg uit het leven, dood mij niet als mensen die kwaad doen. Hier wordt tekort gedaan aan het hebr. im (veelal met de betekenis met).

In Gen. 18 : 24 vertaalt GN met: Bent u werkelijk van plan de onschuldigen met de schuldigen om te brengen. Terecht is het woord im met 'met' weergegeven. Gewezen kan ook worden op Ps. 28 : 3: Raap mij niet weg met de goddelozen en kwaaddoeners; hier heeft GN m.i. ten onrechte: als: breng mij niet ter dood. Heer, ik ben niet als mensen zonder God of gebod. In de St.vert., die hier nauwgezetter is en dieper gaat dan de GN, wordt een solidaire verbondenheid in het voordeel gehonoreerd en het is een ernstig manco als dat elders niet wordt uitgedrukt. In Jes. 1 : 19 is een woordspeling in de vertaling niet tot uitdrukking gekomen (het goede des lands eten; en weerspanning zijt, dan zult gij van het zwaard gegeten woorden). In 1 Kon. 12 : 15 geeft GN de volgende vertaling: de koning willigde het verzoek van het volk dus niet in. De Heer had hier op aangestuurd, want hij wilde de belofte houden, die hij Jerobeam ... gedaan had. Obbink vertaalt hier met: een beschikking des Heeren. De Gr.vert. heeft hier een woord metastrepho, dat o.a. in Ps. 77 : 11 en in het Nieuwe Testament in Hand. 2 : 20 voorkomt (samenhang met keerpunt, ommekeer). Als men vraagt: hoe was dat onverwachte mogelijk; waar kwam deze verandering vandaan? Dan gaat de vinger naar boven (meim - van, vanwege). Vert. GN is meer vertolking dan vertaling.

Natuurlijk zijn er kleine verschillen van opvatting van de tekst. 'k Noem een enkel voorbeeld: in Am. 5 : 19 vertaalt GN: op die dag zal het jullie vergaan als iemand die vlucht voor een leeuw, maar dan wordt aangevallen door een beer en als hij veilig thuis is gekomen en tegen de muur leunt, wordt hij door een slang gebeten. St.vert. denkt aan een huis - dus in tegenstelling met het open veld. Wellicht moeten wij denken aan een schuilhut. Ex. 9 : 19, Gen. 43 : 26 e.a. Mij trof de vertaling van Jes. 53 : 11. Na al het lijden dat gij doorstaan heeft zal hij het licht zien, hij zal leven. Deze vertaling (licht zien) komt ook voor in de Septuaginta en in deze tijd werd in het bijzonder op deze vertaling de aandacht gevestigd, omdat deze tekst ook voorkomt in de rollen van Qumran (Qa en b). Toch wordt deze lezing - tekstcorrectie - niet dikwijls (meer) aanvaard. Beuken vraagt zich in zijn commentaar af, of deze lezing niet juist de bedoeling had om de moeilijke tekst te verduidelijken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen