De totale Schrift voor de totale mens

'De actie 'Eén voor Afrika' heeft ons met de neus op de feiten gedrukt. Hongerend Afrika hield een dag lang het Nederlandse volk in de ban en we brachten 'spontaan' 61 miljoen gulden bijeen. Die spontaniteit werd voor een goed deel bepaald door het bijna dwingende karakter van de media. De media hebben grote macht. De mens van vandaag leeft bij wat de media bieden en al geldt voor velen dat ze een kritische antenne hebben voor wat alle media bieden, voor even zovelen of misschien wel meerderen geldt dat er sprake is van een kritiekloze instelling of althans een weinig kritisch vermogen. Daarom slagen acties als de onderhavige bijna bij voorbaat. Er is sprake van psychologische neveneffecten, die door de media mede worden bepaald.

Dit lijkt een negatief oordeel over de gevoerde actie. Niets is minder waar. Er mag grote dankbaarheid zijn om het feit dat in zó korte tijd zóveel bijeen gebracht werd, zodat een heel klein beetje hulp - want méér dan een druppel op een gloeiende plaat is het niet - voor uitgemergelde mensen mogelijk werd. Maar of met de actie ook iets bereikt is in de zin van blijvende aandacht voor deze blijvende nood in de wereld is zeer de vraag. Zijn mensen werkelijk gemotiveerd geworden? Dat zal dunkt me een zaak zijn van lange(re) adem.

En dan mogen we ons afvragen of er - want daar mag het óns om gaan - binnen de gemeente christelijke, bijbelse gemotiveerd­heid is om gericht bezig te zijn met de noden in de wereld, dichtbij en ver weg.

Wat we tijdens de gevoerde actie pijnlijk gemist hebben was juist ook deze door het Evangelie bepaalde aandrang om bezig te zijn met de honger en het daar vaak weer onderliggende onrecht in de wereld. De actie heette een nationale actie te zijn. Maar in feite was het geen nationale actie. De omroepen deden het samen, jawel, maar de presentatie werd aan de artiesten overgelaten. Zonder dat ik kan oordelen over de vraag hoe één en ander in korte tijd achter de schermen geregeld is, meen ik te mogen zeggen dat de christelijke omroepen er niet in geslaagd zijn (of niet in konden slagen vanwege de organisatie? ) om ook maar iets van hun identiteit in te brengen in de actie. Alles en ieder was aan het woord, maar de Bijbel bleef dicht. De actie was wat het geven betreft nationaal, wat de presentatie betreft allerminst.

Onze motivatie

Boven dit artikel heb ik gezet 'de totale Schrift voor de totale mens'. Het zal dunkt me niet tegengesproken worden dat het altijd weer gaat om de hele inhoud van de Schrift voor het hele menselijke leven. De vraag is alleen of dit ook zo functioneert in de gemeenten.

Het gaat om wet èn evangelie, voor mens èn wereld, voor ziel èn lichaam. Maar is het vaak niet zo dat allerwegen slechts deelaspecten functioneren? Ik laat nu buiten beschouwing een bepaalde theologie, die de Schriftgegevens verhorizontaliseert, die de hele Schrift (als dat nog de Schrift mag heten) doet opgaan in de medemenselijkheid, of ook de bijbelse gerechtigheid verpolitiseert. Maar het gaat in de hulpverlening ook om twee elementen, barmhartigheid en gerechtigheid.

Wie gerechtigheid zegt kan niet heen om het recht Gods op het hele menselijke leven. Wij hebben onze rechten verspeeld en God handhaaft op gevallen mensen en op een gevallen wereld Zijn rechten. Daarom gaat het erom dat de mens weer rechtvaardig voor God kan zijn. Dat betekent dat de kerk geroepen is tot de prediking van het Kruis, waar Christus de gerechtigheid en de gehoorzaamheid van de goddelijke wet volkomen heeft vervuld en door Zijn Middelaarswerk verzoening teweeg bracht voor rechtelozen.

De prediking, dichtbij binnen de gemeente, verder weg in het evangelisatiewerk en ver weg in de zending, zal onopgeefbaar gericht dienen te zijn op de gerechtigheid, die Christus verwierf en waarin zondaren, door het wederbarende werk van de Heilige Geest, mogen gaan delen. Het gaat om de eeuwige bestemming van de mens.

Maar tegelijk gaat het ook om het tijdelijke bestaan. Wanneer we de bijbelse gerechtigheid alléén noemen in verband met de rechtvaardiging van de zondaar dan is dat te smal. De Schrift spreekt allerwegen ook over gerechtigheid onder de mensen, in de samenleving en de profeten striemen onrecht en onderdrukking, waar dat in de samenleving, onder het volk voorkomt.

En verder is er het bijbelse begrip barmhartigheid. Christus is de barmhartige Hogepriester en als zodanig is Hij met erbarmen bewogen over het heil van de mens, maar dan ook het eeuwige heil en het tijdelijke. Hij sprak over schuldvergeving èn genas de zieken. Maar in Zijn Naam dient dan ook barmhartigheid geoefend te worden in de wereld. Barmhartigheid is in onze tijd uit het woordenboek van velen geschrapt, omdat dat zoiets zou betekenen als hulpverlening uit de hoogte; neerbuigend naar de armen, die wij dan wel zullen helpen. Maar barmhartigheid in de bijbelse verbanden heeft daar niets mee uit te staan. De barmhartigheid van Christus komt voort uit Zijn dienende liefde en daarom kan barmhartig­heid onder de mensen ook alleen maar dienend zijn.

Concreet

Van enige bijbelse notie, waarin uitkomt dat de Bijbel de totale mens op het oog heeft, was bij de actie als gezegd geen sprake. Wat had hier, juist nu het ging om een actie waarin het hele volk betrokken werd en waarmee ook het hele volk daadwerkelijk bezig was, een kans gelegen. Maar de stem van de kerk en van organen van de kerk en van christelijk gemotiveerde organen voor hulpverlening zweeg. Was het daar dan de tijd en de plaats voor om iets van die motieven duidelijk te maken? Me dunkt van wel. De grondoorzaak van honger, onrecht, onderdrukking, geweld in deze wereld ligt in de rebellie van de mens tegen God. Dat zal de kerk altijd en overal moeten zeggen. Ze zal altijd het recht Gods dienen uit te roepen en daarom wet en evangelie hebben te verkondigen in een wetteloze samenleving. Dan komt ook de barmhartigheid van God in Christus aan het licht en het daaruitvolgende dienstbetoon onder de mensen. Maar de kerk kwam niet aan het woord.

De vraag mag intussen ook naar 'binnen' worden gericht, naar de gemeente zélf. Leeft in de gemeente wel echt de gedachte dat het gaat om de totale Schrift voor de totale mens?

De doorsnee kerkbladen in de Gereformeerde Gezindte - en dan bedoel ik zowel kerkelijke bladen als kerkbodes - zijn toch vaak gekenmerkt door een zekere eenzijdigheid. Wat de kerkelijke bladen betreft: sterke aandacht voor theologische, dogmatische, geestelijke vragen. En terecht! Maar weinig aandacht vaak voor de sociale vragen, voor de vragen van gerechtigheid, voor de problemen in de wereld. Dat is niet terecht.

En wat de kerkbodes betreft, ik denk dat gemeenteberichten vaak een weerspiegeling zijn van wat in de prediking maar ook in het bezig zijn binnen de gemeente aan de orde is. En dan moet gewoon eerlijk geconstateerd worden dat de geestelijke noden en vragen meer aan de orde zijn dan de grote nood in de wereld in sociaal opzicht, ver weg en dichtbij.

Permanent

De actie 'Eén voor Afrika' was eenmalig. Ze was gericht op een nood, die in korte tijd met veel beelden onder de aandacht van velen werd gebracht. Maar die nood is er al langer en zal er nog lang(er) zijn. Daarom is de vraag van de roeping van de gemeente in ook deze 'nood der tijden' dringend. Er zijn de kerkelijke organen voor hulpverlening, er zijn instanties en organisaties, die zich inzetten voor een leefbaar bestaan van mensen in de derde wereld, mensen die nu creperen vér onder een bestaansminimum.

Als wij vanuit ons welvarende westen zo nadrukkelijk stellen, dat het ook naar de derde wereld toe gaat om het brengen van de boodschap van verzoening en verlossing dan dienen we te bedenken dat het gaat om de totale mens, die moet kunnen leven wil hij ook van geestelijk leven kunnen horen. Is er voldoende diakonaal besef van onze roeping om mede-deelzaam te zijn, om samen te delen wat God ons in Zijn schepping nog het? Diakonaat is vaak niet de meest in de aandacht liggende taak van het gemeente zijn.

Prof. dr. H. Visscher schreef in 1908 een brochure, die ook vandaag - en dan in de wereldwijde verbanden - actueel is, getiteld 'Gij diakenen'. Hij gispt daarin de gang, die armen in de vorige eeuw moesten maken naar de 'hoge Heren' (diakenen) en zegt: 'denk u in wat een gang naar zulk een "klachttafel" moet wezen voor een arme. Ik denk nu niet aan zo velen, die in verstomptheid voor het leven rondwaren, wier zelfbesef verdoofde, wier eergevoel bluste, maar aan die armen, zoals ze toch gelukkig ook nog velen zijn, in wie het schaamtegevoel niet onderging, in wier wier nog een schat van edel, fijn ethisch sentiment roert. Aan die mensen denk ik, die naar "de Heren" gaan, nadat zij reeds lang in stilte leden, omdat het water eindelijk boven de lippen ging.'

Wat de derde wereld betreft, denk ik dat daar in grote delen van de hongerende gebieden vooral sprake is van mensen, die in genoemde 'verstomptheid voor het leven rondwaren'. Prof. Visscher gaf er in ieder geval blijk van hoe wezenlijk diakonaat bij de gemeente behoort en dan niet in neerbuigende maar in dienende, mede-delende zin. Ds. J. C. Sikkel schreef in diezelfde tijd, dat het socialisme 'tegen de binnenwanden van de muren der kerk ontkiemd is in de harten van wie daar koud zaten of stonden', en hij schreef dat een reformatie uit twee dingen bestaat: vooreerst dat de kerk weer Jezus Christus gaat erkennen als haar enig Hoofd en Zijn Woord als haar enige leefregel. En in de tweede plaats dat zij zich weer wendt tot het ellendige om dat te behouden. 'Een gemeente die zegt het eerste te willen maar het tweede niet zoekt mist het bewijs der oprechtheid.'

Hulpverlening en de doordenking van de vragen daarvan, juist ook in wereldverband, zal vandaag hoog op de lijst van de diakenen moeten staan, zijnde de dienende tak van de gemeente naar binnen en naar buiten.

Waarom toch die schroom, of in bepaalde gevallen zelfs die afweer of onverschilligheid? Hebben we het nog te goed om werkelijk te beseffen wat diakonaat is? In ieder geval, de Schrift met haar totale boodschap voor de totale mens roept ons op om permanent aandacht te vragen voor en inzet te geven in de nood in de wereld, met alle vragen rondom barmhartigheid en gerechtigheid daaraan verbonden. Binnen de gemeente zal daarvoor de enige echte gemotiveerdheid (kunnen) bestaan, méér dan bij zo'n eenmalige actie mogelijk is en dan ook het geval was; of juist niet het geval was.

V. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen