Uit de pers

Armageddon

In Openbaring 16 : 16 lezen we: En hij verzamelde hen op de plaats die in het Hebreeuws genoemd wordt Harmgedon (of zoals een andere weergave luidt: Armageddon) . Het is een tekst die altijd weer aanleiding gegeven heeft tot speculaties. Met name allerlei chiliastische bewegingen, aanhangers dus van de leer van het duizendjarige rijk, en sectarische groepen pogen in hun ontwerp van de toekomst en de eindstrijd deze tekst een plaats te geven. Een van hen is Hal Lindsey, volgens wie we niet ver afzijn van een derde wereldoorlog, die Lindsey dan de oorlog van Armageddon noemt. Prof. dr. K. Runia vat in een artikel in Centraal Weekblad (van 7 dec.) Lindsey's gedachten als volgt samen:

'In de Planeet die aarde heette... en ook in andere boeken wordt het verloop van deze oorlog in groot detail beschreven. De details verschillen weliswaar in de verschillende boeken van Lindsey, maar daar zullen we ons nu maar niet in verdiepen. Hij beschrijft de oorlog in verschillende fasen:

1. de Afrikaanse-Arabische aanval op Israël;

2. de Russische tegenaanval over zee (via de Dardanellen) en over land (vanuit het Midden-Oosten);

3. de Russische aanval op het Westen en Zuiden luidt de verovering van Afrika in;

4. de Russische commandant krijgt bericht uit het "Oosten" (mobilisatie van het Oosten) en het "Noorden" (mobilisatie van de Romeinse strijdmacht), en hergroepeert zijn troepen;

5. het Russische leger keert vanuit Egypte naar Israël terug en wordt daar vernietigd. Zacharia 14 : 12 kon er wel eens op duiden dat er een atoomoorlog plaats vindt: "Hij zal ieders vlees, terwijl hij nog op zijn voeten staat, doen wegteren, ieders ogen zullen wegteren in hun kassen, en ieders tong zal wegteren in zijn mond";

6. het tweehonderd miljoen man tellende leger uit het Verre Oosten (China) bereikt de Eufraat en maakt zich klaar de Antichrist en zijn leger aan te vallen.

Dan begint bij Armageddon, dat is de vlakte van Jizreël, vlak bij de berg Megiddo, de grote eindslag, zó gruwelijk dat Johannes voorzegt dat het bloed over een afstand van driehonderd kilometer in het dal van de Jordaan tot aan de tomen der paarden zal staan. Ook deze strijd zal waarschijnlijk gepaard gaan met nucleair geweld, waarbij alle grote steden in de wereld vernietigd worden.

Daarna komt Christus terug, houdt oordeel en sticht hier op aarde het duizendjarig vrederijk.'

Millioenen christenen met name in de Verenigde Staten geloven deze uitleg. Ze lezen de bijbelse profetieën als het 'draaiboek' van de wereldgeschiedenis. Ook in de Amerikaanse presidentsverkiezingen heeft dit gegeven een rol gespeeld. Armageddon betekent de plaats waar de legermachten van de communistische staten van het Oosten en die van het vrije christelijke Westen onder aanvoering van Ronald Reagan elkaar zullen ontmoeten. Voor velen is Reagan de van Godswege uitverkoren figuur, onder wiens leiding het Westen het Oosten zal verslaan. Allerlei speculaties over een eventuele kernoorlog en Armageddon deden en doen de ronde in fundamentalistische kringen, waarbij Gods gemeente niet getroffen zal worden, want zo leert men: die gemeente zal tevoren in de hemel opgenomen worden. Films, die gretig aftrek vinden, stellen deze opneming, zoals me bleek uit een tv-uitzending, zeer plastisch voor. Ik laat nu rusten, in hoeverre Reagan zelf in een letterlijke slag van Armageddon gelooft en daartoe geneigd zou zijn op onverantwoorde wijze op de nucleaire knop te drukken. Prof. Runia schrijft hierover in zijn artikel:

'Het is wel zeer merkwaardig hoe ineens een eeuwenoud symbool als de slag van Armageddon een rol kan gaan spelen in de moderne politiek. Als je het voor 't eerst leest, dan is het inderdaad beangstigend en slaat de schrik je om het hart. Maar als je er dan een poosje over nadenkt, begin je je toch af te vragen of het niet pure speculatie is en wel naar beide kanten.

Allereerst naar de kant van mensen als Hal Lindsey. Zonder te twijfelen aan hun goede bedoelingen, moet toch gesteld worden dat ze de bijbel op dit punt misbruiken. Hun letterlijke verklaring van allerlei profetieën (ook als deze duidelijk symbolische elementen bevatten), hun hanteren van de profetieën over de toekomst als stukjes van een legpuzzel, doet volstrekt onrecht aan het profetisch aspect van de Schrift. Deze profetieën zijn ons niet gegeven als een 'blauwdruk' van de toekomst, maar als bemoedigende en waarschuwende signalen voor de vervolgde gemeente.

Maar het is ook pure speculatie van de kant van de moderne journalistiek, die dergelijke woorden van Reagan gebruikt om er politieke munt uit te slaan. Het gaat hun niet om de waarheid, maar alleen om nieuwe argumenten te vinden tegen Reagan en zijn politiek. De gedachte dat een president, die inderdaad in een letterlijke slag van Armageddon gelooft, geneigd zou zijn op onverantwoorde wijze op de nucleaire knop te drukke, is eigenlijk niets anders dan een stukje psychologische oorlogsvoering, dat op zichzelf eigenlijk net zo gevaarlijk is.'

Toch moeten we zegden met prof. dr. J. Reiling, die in Evangelisch Commentaar van 7 december over deze zaak schrijft: 'Hier worden gegevens uit de Openbaring om-geseculariseerd tot een religieuze-politieke ideologie die met de Schrift weinig te maken heeft'. De gangbare chiliastische interpretatie betrekt hier ? Israël in en denkt niet aan een strijd van het Oosten tegen het Westen. Wat is nu de achtergrond van deze gedachtengang?

De Leer van de bedelingen

Reiling wijst erop, dat de chiliastische interpretatie steunt op de zogenaamde leer van de bedelingen: Vanaf de hemelvaart is er de bedeling van de kerk, die ten einde loopt als de gemeente in de hemel wordt opgenomen. Dan volgt de bedeling van de grote verdrukking, die afgesloten wordt met de slag bij Armageddon. Daarop volgt de bedeling van het Duizendjarig rijk, gevolgd door het laatste verzet van de duivel, het laatste oordeel en de wederkomst. Over dit dispensationalisme, zoals deze leer genoemd wordt, schrijft Reiling:

'Voordat wij het dispensationalisme afdoen als niet relevant voor de moderne christen, doen wij er goed aan te bedenken dat het ons een paar heel fundamentele dingen te zeggen heeft. In de eerste plaats legt het de nadruk op het feit dat God en zijn Messias de nieuwe hemel en de nieuwe aarde brengen. Er is voor de mensen, ook voor de christenmensen geen rol weggelegd. Het Koninkrijk van God is er geen produkt van christelijke of christendommelijke activiteiten. De Kerk is in dit beeld in de eerste plaats de lijdende en de vervolgde kerk. Voor dat beeld van de kerk zijn we de laatste decennia weer wat gevoeliger geworden dan vroeger. Het kan bepaald geen kwaad dat we daaraan nog eens worden herinnerd.

Daarmee hangt het volgende samen. Het dispensationalisme neemt de verschrikkingen die met de overwinningen van God en zijn Messias gepaard gaan volstrekt serieus. De wereld evolueert niet langzaam maar zeker naar het Rijk van God, zoals vroegere generaties dachten of hoopten. Het gaat niet eens schoksgewijze. Wat de wereld (en de kerk!) overkomt zijn geen rampen maar oordelen. De wereldgeschiedenis is het wereldgericht. Door dat gericht heen gaat God naar zijn Dag en zijn Rijk.

De gedachte dat de ware gelovigen deze bedeling van verschrikkingen niet meemaken omdat ze naar de hemel zijn verplaatst, roept wel vele bedenkingen op maar onderstreept één ding heel nadrukkelijk. Waar de gemeente en het evangelie weg zijn daar heeft de demonisering van de macht vrij spel. En wat gebeurt daar waar de kerk en de christenen deel uitmaken van de macht of deelhebben aan de macht? Daar zien we gebeuren dat zelfs een zo on-wereldse leer als het dispensationalisme wordt ingekapseld in een ideologie die even religieus als politiek is. Maar ook even christelijk?

Tenslotte heeft het dispensationalisme plaats voor Israël. Het gaf al een plaats aan Israël toen de officiële theologie Israël nog als een voorgoed gepasseerd station beschouwde en behandelde. Toen Johannes de Heer de terugkeer van Israël naar Palestina voorspelde - zo'n zestig jaar geleden! - werd hij uitgelachen. Dat doet vandaag niemand meer. Eerder worden we kriebelig van het door dik en dun verdedigen van de staat Israël door de meeste dispensationalisten. Maar dat neemt niet weg dat in hun visie Israël alleen maar Israël kan zijn als het zich bekeert tot zijn Messias. Dat valt wellicht slecht in deze tijd van gesprek in plaats van getuigenis en van Tora in plaats van het evangelie. Het is niettemin een goed bijbels gegeven.

Deze dingen moeten wij ons eerst laten zeggen door de aanhangers van de leer der bedelingen, voordat we deze leer als verwording van de bijbelse toekomstverwachting afwijzen.'

Toch kleven er aan deze leer grote bezwaren. Vooreerst wordt het begrip 'profetie' versmald tot toekomstvoorspelling. Weliswaar getuigen de profeten van Gods toekomst, maar zij doen dit vanuit de trouw van God, en hun getuigenis bestaat niet in een serie voorspellingen. Reiling wijst er voorts terecht op dat Gods heil zoals dat in de Bijbel ontvouwd wordt alleen weet van een periodisering vóór en ná Christus. Ook is de gedachte van de opneming van de gemeente voor de wederkomst in strijd met 1 Thess. 4. De gemeente wordt voorts onttrokken aan haar verantwoordelijkheid, terwijl ze naar de Schriften tot aan het einde lijdende en dienende gemeente is.

Wie bij de Schriften begeert te leven zal geen behoefte hebben aan speculaties à la Hal Lindsey en nog minder aan de godsdienstige droom van amerikaanse fundamentalisten. Toch bemerkt men, dat Hal Lindsey ook onder ons door allerlei gemeenteleden met graagte gelezen wordt. Ook hier kan men vragen: Wat zit hier achter? Komt er misschien ook in naar voren een manco, nl. dat in verkondiging en onderricht het laatste Bijbelboek onder ons vaak gesloten blijft. Dat is jammer, want allerlei sectarische bewegingen gaan dan het gat in de markt vullen.

Wat tenslotte Openb. 16 betreft, ds. J. J. de Heer schrijft in zijn mooie commentaar 'De overwinning van het Lam': Tezamen met de meeste uitleggers zijn we van mening dat de naam Armageddon hier in Openbaring een symbolische naam is. Men zou het kunnen omschrijven met 'de plaats waar Gods vijanden worden verslagen zoals dat eenmaal gebeurde bij Megiddo'. De Heer wijst er op dat we de symboliek van dit boek niet letterlijk mogen nemen, als zou hier een voorspelling gegeven worden over een veldslag in de toekomst bij Megiddo. Anderen denken aan een weergave in de zin van 'het dal der beslissing' en stellen het gelijk met het dal van Josafat waarvan in het boek Joël sprake is. Wij behoeven ons niet te ver­liezen in de speculatie. Hoe de toekomst precies zal verlopen weet geen mens. De bijbelse toekomstverwachting valt niet speculatief te berekenen. Dan is de verwachting trouwens geen verwachting meer. En het geloof leeft niet bij speculaties, maar van de belofte dat door welke krises het ook zal gaan het Rijk van God komt. Die verwachting mag ons hoopvol en waakzaam doen uitzien. Die verwachting berooft een mens niet van zijn verantwoordelijkheid. Tot aan de jongste dag is de gemeente geroepen rekenschap te geven van deze hoop, lijdend en strijdend, dienend en getuigend, biddend en wakend.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen