Heil voor deze wereld

Kernwoord

Men kan gevoegelijk stellen dat het heil een van de bijbelse kernwoorden bij uitnemendheid is. Niet alleen gaat de zaak, die wij omschrijven met dit woord, terug op een groot aantal oud-en nieuwtestamentische begrippen, maar ook is het een woord dat vele aspecten en dimensies heeft: lichamelijk, geestelijk religieus, horizontaal, verticaal, tijdelijk en boventijdelijk, sociaal en individueel. De invulling van dit begrip heeft alles te maken met de meest centrale vragen aangaande de verhouding tussen God en de mensen. Tot in de vertalingen toe keren de nuances en aspecten terug. Wat de een vertaalt met 'heil' wordt door de ander weergegeven met 'bevrijding', 'redding', 'verlossing'. Wie vertrouwd is met het taaleigen van de Statenvertaling zal spreken van 'zaligheid', een woord dat eveneens een eigen gevoelswaarde heeft. Verstaan we onder Heil Gods reddend en bevrijdend handelen in Jezus Christus, die voor ons gestorven en opgestaan is om het verlorene te redden en terug te brengen in Gods gemeenschap, dan verkeren we met dit thema in het hart van het Evangelie.

Niet alleen in het christelijk geloof staat de heilsvraag centraal. In de meeste godsdiensten die we kennen is het wezenlijke punt de verlossing van de mens. Ervaringen van onheil, leed, kwaad en boosheid zijn algemeeh menselijk. Er vaart door de wereldgeschiedenis een hunkering naar heil, heelheid, vrede en verlossing.

Geen abstract thema

Daarom is het thema 'Heil voor de wereld' geen abstract theologisch thema, maar heeft het alles te maken met verkondiging en pastoraat, diakonaat en missionaire arbeid. De gemeente van Jezus Christus verkondigt Jezus Christus als het heil voor de wereld. Dat is een hoge pretentie die door velen aangevochten wordt. Kun je dat waar maken in een wereld waar allerlei stemmen heil pretenderen en heilswegen voorschrijven? En loochenstraft de ervaring niet het spreken van de kerk?

Velen worstelen met deze vragen. Hoe kan de kerk op een relevante wijze en vooral op een bijbels-verantwoorde wijze in woord en daad getuigen van het heil? Hoe bereiken de woorden, die van heil spreken, de mens van nu in zijn vaak uitzichtsloze onheilssituatie of in een bestaan waar men aan zichzelf genoeg lijkt te hebben? De antwoorden op de vragen roepen binnen de kerk ook de nodige tegenstellingen op. Toen enkele jaren terug de grote werelzendingsconferentie te Bangkok het thema van het heil vandaag, 'salvation today', centraal stelde, bleek de interpretatie en de uitwerking de geesten te scheiden. Enerzijds was de kritiek dat de boodschap van het Evan­gelie tot een sociale en politieke ideologie gemaakt was, en anderzijds klinken er stemmen die van oordeel waren, dat de boodschap niet was aangepast aan het denken en voelen van de mens van vandaag. De visie die men heeft op de inhoud van het heil heeft gevolgen voor de visie op zending en evangelisatie, de relatie tussen kerk en samenleving, de benadering van hen die een andere religie aanhangen, de consequenties die men trekt voor de sociaal-politieke vragen.

Een bundel opstellen

Deze en andere overwegingen doen je dan met meer dan gewone belangstelling grijpen naar de bundel opstellen die aan de Kamper missioloog, prof. dr. A. G. Honig werd aangeboden ter gelegenheid van zijn afscheid in mei van dit jaar van de Theologische Hogeschool te kampen. Het thema 'Heil voor de wereld' heeft Honig zelf vele jaren, tot en met zijn afscheidscollege bezig gehouden. Nu bieden vrienden en leerlingen, collega's en vakgenoten hem een bundel aan over dit onderwerp dat hem zo na aan het hart ligt.

Gezien het belang van dit thema meenden we er goed aan te doen niet te volstaan met een beknopte recensie maar in enkele artikelen een aantal facetten van dit boek aan de orde te stellen, in de hoop dat het verschillende lezers onder ons zal stimuleren zich in dit thema te verdiepen.

Het boek valt in eert viertal onderdelen uiteen. Opstellenbundels bergen het gevaar in zich, dat op de noemer van een centraal thema toch een dusdanige variëteit wordt samengebracht dat de samenhang moeilijk aanwijsbaar is. Ook deze bundel maakt daarop geen uitzondering. Maar de redactie heeft toch geprobeerd enige lijn in het geheel te brengen. Deel I bevat enkele bijbels-theologische opstellen en gaat in op de vertolking van het bijbels getuigenis in een bepaalde politieke context, alsmede op de verschillen in de wereldkerk juist ten aanzien van vertolking en aanpak van het missionaire werk. Deel II houdt zich bezig met de vraag van de ontmoeting met de niet-christelijke religies. Het zijn de oude vragen naar de waardering van de religies en het christelijk geloof, de kwestie van de dialoog, de vraag naar de aard van het geloof van de niet-christen. In een derde onderdeel komt de multi-religieuze en multi-culturele samenleving aan de orde: De vredesbeweging in Israël, de positie van Turkse moslims in ons land, kortom zoals de titel van een van de opstellen aanduidt: 'Heil in een meervoudige samenleving'. Het vierde onderdeel bevat de tekst van een rede van prof. Honig zelf, getiteld: 'Heil in de context van het hedendaags verstaan van kosmologie en geschiedenis'. Ik meen dat het respect voor de arbeid van Honig en de dankbaarheid voor veel wat hij ons in allerlei publicaties geschonken heeft voldoende redenen geven om in de eerste plaats enkele dingen uit deze rede aan u door te geven.

Christus en de geschiedenis

Honig wijst op de aarzeling die velen binnen de kerk bevangt als het gaat om rekenschap te geven van de hoop die in hen is. Vele christenen verdrinken in de wanhoop wat betreft hun geloof. Verdwijnen niet alle aanspraken van het geloof voor de reusachtige dimensies van ruimte en tijd van de moderne wetenschap? Juist de uitdaging van de moderne wetenschap roept ons tot nadenken over de relatie van God, mens en natuur. Velen voelen zich vandaag de dag aangetrokken tot de gedachte van de eenheid van het leven met de gehele de mens omringende kosmos. De zuigkracht van de oosterse religies, met name allerlei vormen van Hindoeïsme, valt van daaruit te verklaren. De westerse theologie is dit kosmische levensbesef kwijtgeraakt. Opvallend is nu juist in de theologie van theologen uit de Derde Wereld de aandacht voor de relatie van God en de schepping. Teksten als Rom. 8 : 19-23, Kol. 1 : 17, Ef. 1:10 spelen in dit theologisch denken een grote rol. In het geding is de wereldhistorische betekenis van Christus als de Here der geschiedenis. Afrikaanse christenen b.v. proberen van daaruit te komen tot een visie op mens en wereld, die doortrokken is van het besef van de allesomvattende regering van God.

Maar de vraag klemt, gelet op de verschrikkingen van Auschwitz, Hiroshima en Nagasaki: Waar is God in de geschiedenis? Wat is de zin ervan? Hoe kunnen we opstaan uit de wanhoop. Mensen zoeken naar een zin, zo laat Honig zien aan de hand van voorbeelden. De religieuze mens en de geseculariseerde mens zoeken antwoorden op vragen die de wetenschap niet kan beantwoorden. Want wie kan leven zonder zin en zonder hoop?

Boeiend schetst Honig de worsteling van de theologie om het geloof in Christus als de zin van de geschiedenis te verwoorden en tegelijk om klaar te komen met de aarzeling en de aanvechting ten aanzien van het heil aan het einde van de tijd. De hoop, die verankerd ligt in de daden van God in kruis en opstanding en die blijft ten overstaan van de dood, de laatste vijand, moet alle fatalisme en pessimisme doorbreken. Honig spreekt van de christelijke hoop als verzetsbeweging tegen het fatalisme. Leven uit het heil betekent dat we niet mogen en kunnen berusten in de dingen zoals ze zijn. Heil betekent, dat we hier en nu mogen genieten van de tekenen van het koninkrijk van de vrede die in ons midden zijn, en dat we ons inzetten voor het leven en tekenen oprichten.

Maar van welke aard zijn die tekenen? Is het Koninkrijk dan iets dat wij realiseren aan de einder van de tijd? Deze gedachte wijst Honig af. Hij spreekt over het 'eschatologische voorbehoud'. Het heil wordt geschonken als gift van genade. Het Koninkrijk wordt niet tot stand gebracht door de processen van de geschiedenis, maar door de heilsdaden van de Koning aan het einde der tijden in zijn tweede komst, zo lezen we op blz. 195. Wij zijn, zo besluit de auteur zijn rede, niet overgeleverd aan de feiten van de wetenschap noch aan de vredesaanjagende gebeurtenissen uit de geschiedenis. Wij mogen leven uit het geheimenis van Gods bevrijdende hefde, Zijn aanwezigheid in Christus. Het zijn uiterst belangrijke dingen die hier aan de orde gesteld worden. De aandacht voor de wereldwijde betekenis van Jezus Christus, Zijn kosmische heerschappij is onder ons wel eens ten onrechte schuil gegaan achter de vraag naar het heil voor de enkeling. Niet dat die laatste vraag onbelangrijk is, maar wij mogen toch nooit vergeten dat de Heere God een groot werk op de aarde doet en dat de volken Hem zullen loven, dat Hij de Heere der wereld is. Voor de bezinning op zending, maar ook voor allerlei vragen waar wetenschap en techniek ons voor stellen is dit een belangrijk gegeven.

Anderzijds zien we in de Bijbel hoe de belijdenis van Christus' kosmische heerschappij vergezeld gaat van de nadruk op het geloof om te delen in het heil. Dat laatste mogen we niet vergeten als het gaat om de vraag naar de aard en de manifestatie van de tekenen van het Koninkrijk. Niet alles wat wij heil noemen is' ook heil in de bijbelse zin. Honig wees daar al op, dat er geen rechte lijn loopt van de geschiedenis naar het Koninkrijk. De geschiedenis mondt niet uit in het Koninkrijk Gods. Er zit de breuk van het gericht tussen. Dat heeft alles te maken met de verbinding van Koninkrijk en kruis, waar deze bundel ook over spreekt. En dat heeft gevolgen voor ons verstaan van het heil en voor de waardering van allerlei heilsvisies en - concepties in de huidige wereld. Doch daarover graag in een tweede artikel.

A. N.

N.a.v. E. Jansen Schoonhoven e.a., Heil voor deze wereld, Studies aangeboden aan prof. dr. A. G. Honig jr., 216 bIz., ƒ 35, —. J. H. Kok, Kampen 1984.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen