Godsdienstvrijheid in Chili? (1)

Er zijn herhaaldelijk mensen die ons benieuwd vragen, hoe het in Chili staat met de vrijheid van godsdienst. Is het onder Pinochet mogelijk vrijuit zijn geloof te belijden, of hebben zij die volgens de bijbel willen leven het moeilijk, zoals destijds de Protestanten onder Franco in het rooms-katholieke Spanje zwaar werden tegengewerkt? Raakt de staat van beleg, die in november vorig jaar is afgekondigd, ook het leven en het getuigenis van de kerken in Chili?

Twee feiten

Laat ik om te beginnen twee feiten noemen die tekenend zijn voor de situatie.

1. Niet lang na de bloedige staatsgreep van 1973 heeft generaal Pinochet een hoffelijke ontmoeting met vertegenwoordigers van evangelische kerken, omgeven met veel publiciteit. Hij woont een dankdienst bij in de grote Pinksterkathedraal en verklaart plechtig: 'Dit be­wijst dat in Chili vrijheid van geweten bestaat en dat alle kerken gelijkelijk worden gerespekteerd. Weest ervan verzekerd dat ik steeds naast u zal staan'. Onlangs nog heeft de president deze verzekering herhaald. Evangelischen reageren met applaus.

2. Eind vorig jaar ontploft op een nacht een krachtige bom in een rooms-katholieke kerk in Punta Arenas. Er gaat iets fout: de persoon die het ding moet plaatsen wordt mee opgeblazen. Toevallig komt uit dat het slachtoffer een explosievendeskundige was van het leger. Er wordt een verklaring gevonden met de waarschuwing dat het uit moet zijn met de bemoeizucht van de kerk in zaken, waarmee ze niets te maken heeft.

Dit voorbeeld is met vele te vermenigvuldigen. Het is duidelijk mis tussen de regering van de junta en de kerk: kerkelijke bijeenkomsten worden verboden, geestelijken worden gearresteerd of uitgewezen, kanselboodschappen mogen niet worden gepubliceerd.

Onkritische houding

Er zijn in Chili aan de ene kant niet weinig christenen - ook rooms-katholieken - , die werkelijk menen, dat er in hun land volledige godsdienstvrijheid bestaat. Aan de andere kant ervaren velen aan den lijve wat het is vervolgd te worden. Vanwaar toch dit grote vterschil in ervaring en waardering?

Het is al te simpel te stellen, dat wie vervolgd worden natuurlijk de marxisten zijn, politieke aktivisten die de kerk hebben ingeruild voor de politiek. Al doet de regering al zijn best om deze gedachte ingang te doen vinden onder de burgers, het is gewoon niet waar. Later meer hierover.

Laten we ons eerst afvragen hoe het komt, dat het over het algemeen de evangelischen zijn die je onbekommerd kunt horen spreken over vrijheid van godsdienst, in voorbijgaan aan alle vormen van verdrukking in de samenleving. Mijns inziens zijn daar twee oorzaken voor aan te wijzen, die beide verband houden met de geschiedenis van het protestantisme in Chili.

In de eerste plaats moet niet vergeten worden, dat de Protestanten vanaf het begin (nog maar zo'n honderd jaar geleden!) hard hebben moeten strijden voor hun rechten en vrijheden. De tientallen evangelische kerkjes hebben steeds in de schaduw gestaan van de machtige en gevestigde roomskatholieke kerk (85%), welke haar nauwelijks ruimte gaf. En hoewel in 1925 het katholicisme officieel ophield staatsgodsdienst te zijn, duren bepaalde vormen van discriminatie tot op vandaag voort. Geen wonder dat er evangelischen zijn die ermee ingenomen zijn, dat er nu eindelijk een regering is, die hen serieus lijkt te nemen en hun niets in de weg legt: men mag vrij zijn godsdienstoefeningen houden, er mogen kerken worden gebouwd zonder enige beperking, hier en daar worden zelfs subsidies verleend.

Zo wordt begrijpelijk dat veel evangelische kerken en groepen nogal onkritisch staan tegenover de militaire regering. In het verlangen naar erkenning gestreeld en in ruil voor bepaalde privileges doet men al gauw een oogje toe voor de wandaden van het regiem. Doorgaans ontbreekt elk besef, dat de kerken op deze manier door de machthebbers gemanipuleerd zouden kunnen worden.

Er is een tweede oorzaak aan te wijzen voor de onkritische houding van veel evangelische christenen ten opzichte van de dictatuur. Belangrijker dan psychologische en oportunistische oorzaken is de dieper liggende theologische wortel, die voedsel geeft aan deze twijfelachtige opstelling.

De liberale scheiding van kerk en staat

Het protestantisme in Chili is gestempeld door het Noord-Amerikaanse piëtisme, dat zich kenmerkt door: een consequent individualisme, dat de enkeling scheidt van de samenleving en sociale ethiek vrijwel onmogelijk maakt. Alle nadruk valt op regels voor het persoonlijk gedrag, zoals: niet roken, niet drinken, niet dansen. Een christen moet zich verre houden van de politiek, die immers behoort tot de boze wereld, welke gemeden moet worden. Wie zich inzet voor sociale gerechtigheid, is reeds half besmet met het marxisme.

Zij het minder sterk dan een dertig jaar geleden, overal in de protestantse denominaties vind je dit, dualisme terug, dat het hele leven in tweeën deelt: ziel en lichaam, hemel en aarde, het religieuze en het aardse, kerk en staat enz.

Wij begrijpen nu pas goed waarom zoveel traditionele protestantse kerken geen problemen hebben met de militaire dictatuur en omgekeerd, waarom de rechtse totalitaire regiems het doorgaans best kunnen vinden met veel evangelischen: beide partijen gaan in feite uit van de oude liberale scheiding van de terreinen van kerk en staat. De kerk is een zaak van geloof en van innerlijke beleving, het staatsterrein kent zijn eigen natuurwet; de kerk heeft er geen toegang.

Aldus verklaart de politiek de kerk vrij, maar in ruil daarvoor wenst zij noch door enig kerkgenootschap, noch door het Evangelie te worden aangesproken. Er wordt grif 'godsdienstvrijheid' verleent, als men zich maar beperkt tot 'zuiver religieuze' aktiviteiten. Het is duidelijk, dat een dergelijke opvatting die het geloof reduceert tot een privé-zaak voor de binnenkamer, de totalitaire machten vrij spel geeft en elke vorm van profetisch en kritisch spreken van de kerk bij de wortel afsnijdt. Het gevaar voor de protestantse kerken in Latijns-Amerika is, dat zij zich blind laten meevoeren door de officiële ideologie, die massa's mensen knecht en naar het verderf voert: de ideologie van de Nationale Veiligheid.

De belijdenis: Jezus is Kurios! confronteert

Het is leerzaam te wijzen op de parellel van de christelijke kerk in de Romeinse staat van de eerste eeuw. Bekend is de tolerante houding van de autoriteiten ten opzichte van de talloze religies, die opgang maakten binnen het Romeinse Rijk. Allerlei edikten zorgen ervoor dat geen volk ook maar iets in de weg wordt gelegd in de uitoefening van zijn godsdienstige verplichtingen.

Toch blijkt de verdraagzaamheid van Rome één belangrijke beperking te hebben: er is plaats voor alle godsdiensten, op die ene voorwaarde dat ze geen vragen stellen bij het totalitarisme van het systeem van de staat.

Om deze reden worden christenen dikwijls beschouwd als een 'gevaar voor de samenleving', of zelfs als 'vijanden van de mensheid' . De Romeinse autoriteiten tonen zich vooral gevoelig voor de zware beschuldiging, dat 'deze allen tegen de geboden van de keizer ingaan, zeggende dat er een andere Koning is, namelijk Jezus' (Hand. 17 : 7). Inderdaad voeren het leven en het getuigenis van de vroege kerk, ongewild maar onvermijdelijk, tot een confrontatie met de autoriteiten en tot herhaalde vervolgingen.

In de oudste belijdenis van de kerk: Jezus is Kurios! stelt de christelijke gemeente haar Heere boven alle tronen en machten. Daarmee spreekt zij ook uit, dat de heerschappij van alle mogelijke heren, goden, machten en ideologieën slechts heel betrekkelijk is. De kerk hoopt op de verschijning van de 'zalige en alleen machtige Heere, de Koning der koningen en de Heere der heren' (1 Tim. 6 : 15). Naast Hem erkent zij geen enkele heer of macht. Dat moest wel botsen.

Wie vandaag om des gewetens wil het geloof niet beperkt kan zien tot een privé-aangelegenheid, geen scheiding accepteert van de 'religie' en het openbare leven, daarentegen Jezus Christus belijdt als Kurios in een totalitaire staat als Chili, raakt vroeg of laat in conflict met de autoriteiten. We zien het hier met regelmaat gebeuren.

Godsdienstvrijheid in Chili? Uit dit eerste artikeltje is al wel duidelijk, dat ik er moeite mee heb deze vraag positief te beantwoorden. Het begrip 'godsdienstvrijheid' als zodanig roept al veel vragen bij ons op, daar het vaak in individualistische en liberale zin gebruikt wordt. Indien wij ervan uitgaan, dat de koninklijke heerschappij van Christus alle terreinen van het leven raakt, kunnen christenen - zeker in Latijns-Amerika! - hun geloof niet recht belijden en beleven zonder oog te hebben voor de gerechtigheid van het Koningrijk (Mat. 6 : 33) en zich in te zetten voor de mensenrechten. Daarover de volgende keer.

(wordt vervolgd)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen