Globaal bekeken

'Liever lui dan moe', is de titel van een knipsel uit Elseviers Sociaal Economisch Weekblad, dat een predikant-lezer me aanreikte. Het is geschreven door Nic. van Rossum, hoofdredacteur, en is kennelijk geënt op de gedachte, dat de mens van nature geneigd is tot alle kwaad. Hier volgt het.

'Zou de ongelukkige toestand waarin onze economie verzeild is geraakt, niet voor een groot deel toe te schrijven zijn aan een foutieve inschatting van de menselijke natuur? Zijn de sociale verzekeringen, het belastingstelsel, de arbeids- en strafwetten niet geconstrueerd op basis van de illusie dat de mens van nature ijverig is, solidair, goedgeefs en vreedzaam? Dan krijgen we goed onze trekken thuis, wanneer hij/ zij lui blijkt, egoïstisch, hebzuchtig en agressief. Zo zwart-wit ligt het waarschijnlijk niet, maar wanneer maatregelen worden afgestemd op de innerlijke goedheid van het menselijk ras - wat de laatste tien jaar is gebeurd - ontstaan er spanningen op het moment dat dit ras bij nader inzien, ten kwade geneigd blijkt. Vervelend om te moeten constateren, maar de mens heeft prikkels nodig om te werken, om nuttig te zijn en verantwoordelijkheid te dragen. En die prikkels zijn: eerzucht en geld. Als je een stelsel hebt dat ziek thuisblijven evenveel betaalt als werken, moet je niet raar opkijken als het ziekteverzuim oploopt. Wanneer je als arbeidsongeschikte meer kunt vangen dan als werkloze, duik je eerder de WAO in dan de WW. Indien er een belasting-, premie- en subsidiestelsel bestaat waarin de netto inkomensverschillen zijn opgeheven, verwacht dan geen rijen mensen voor vuile baantjes, of massa's kandidaten voor scholen of omscholing. Bestaat er geen financiële prikkel, verlang dan niet dat mensen - om een actuele discussie aan te halen - gaan verhuizen voor een nieuwe baan. De meeste diersoorten leren van hun fouten: de natuurlijke selectie. Politici kennelijk niet. Die blijven hun fouten herhalen. Als in een regeerakkoord wordt afgespoken lasten te verlichten, komt er een tweeverdienerswet die de lasten juist verzwaart en parttime werkers naar huis terug doet vluchten. Wanneer onder honorabele leuzen als "rechtvaardigheid", "zelfstandigheid" en "zelfontplooiing" de financiële prikkel wordt weggenomen om te werken, mag men toch in geweten niet met open ogen zo'n derde tweeverdienersfase in gang zetten? Daar komen gewoon brokken van. De wet is zó rechtvaardig geworden, dat een huisvrouw met een jong kind maar voor één tientje bij de buurvrouw één uur hoeft te werken om voor haar man vier- tot vijfhonderd gulden belastingvermindering te verdienen ("voetoverheveling"). Van die mogelijkheid (...) wordt straks massaal gebruik gemaakt. We zijn toch geen heiligen? En als vakbonden zich - ook al zeer honorabel - meer voor de uitkeringstrekkers en voor Chili inzetten dan voor hun eigen leden, zullen zij leden blijven verliezen. En als diezelfde vakbonden tegen de zin van hun leden arbeidstijdverkorting eisen en loonsverhoging afwijzen, gaat het dezelfde kant uit. Wanneer de Tweede Kamer zich met pietluttigheden bezighoudt, zelfkritiek schuwt en het onbenul kroont, wendt het publiek zich van de politiek af. Zó werkt het marktmechanisme.'

***

Van tijd tot tijd verschijnt een herdruk van één van de vele boeken die wijlen J. W. Ooms schreef, boeken met altijd weer zijn geliefde Alblasserwaard tot achtergrond of als plaats waar het boek zich afspeelde. Dezer dagen verscheen opnieuw 'De Alblassenvaard in vroeger tijd' (uitgave De Groot, Goudriaan), een boekje met tal van wetenswaardigheden, geput uit de 'kist met historische stukken en documenten' van B. Boer te Bleskensgraaf. Om de lezers 'gaande' te maken volgt hier één van de stukjes, getiteld 'Alles volgens Bartjens'.

'Reeds eerder hebben wij er melding van gemaakt, dat de heer B. Boer te Bleskensgraaf, veehouder en ook raadslid van zijn woonplaats, een voor de liefhebber van de historie kostbare verzameling oude documenten bezit. Zestiende-eeuwse handschriften, meestal afkomstig uit familiebezit, zowel als oude rekenboekjes zijn in zijn kist vol oudheden te vinden. Zelfs het meest vermaarde rekenboekje uit vroeger eeuwen kwam uit de kist van Boer te voorschijn. Het heeft, blijkens een inschrift, toebehoord aan "Cornelis Swart, Anno 1783, te Blesgraaf". Het rekenboekje zelf is een in 1779 vermeerderde en verbeterde druk, uitgegeven bij: Johannes Kannewet, Boekverkooper in de Nes tot Amsterdam, In de Gekroonde Jugte Bijbel. De vernieuwde Cijferinge van mr. Willem Bartjens, is de titel; en daaronder staat: Waar uyt men meest alle de Grond-regulen van de Reeken-konst leeren kan. Wie was Willem Bartjens? Hij was een schoolmeester, geboren in Amsterdam in 1569. Op zijn 22ste jaar werd hij daar hoofd van een school en hij bleef dat tot zijn 49ste jaar, toen hij naar Zwolle vertrok, waar de magistraat hem tot "francoysche schoolmeester" aangesteld had. Hij blijkt het grote belang te hebben ingezien van goed te kunnen rekenen. Daarom stelde hij een rekenboekje samen - en het is dat boekje, dat hem beroemd gemaakt heeft. Het verscheen in 1604 voor het eerst en werd vervolgens talloze malen herdrukt. Zelfs in 1875 werd dat boekje, zij het gewijzigd of aangevuld, op de scholen in ons land nog vrij algemeen gebruikt. De zegswijze: volgens de rekening van Bartjens, houdt zijn naam nog levendig. Op het titelblad van het rekenboekje uit de kist van Boer heeft uitgever Kannewet een merkwaardige mededeling geplaatst: De Drukker belooft bij dezen Nieuwen Druk in plaats van Twee Schellinge Een Premie van Een Gulden voor yder Fout die hem het eerst word aan getoond In de Getallen ofte Facitten. Het is wel kostelijk, zo 'n oud rekenboekje door te bladeren. Men moet niet denken, dat de leerstof zo simpel is. Het begint al met een hoofdstukje over de nummers. "Numeratio is tellen, volkomelijk noemen alle Getallen, dewelke in Tien figuren ofte beelden zig vervatten ende uytbeelden, aldus: 1, 2, 3, enz. Waar af de negen beduydelljk zijn, ende de leste is (die men Nulla of niet noemt) wanneer ze alleen staat, van haar zelve niets beduydende; maar gesteld zijnde agter eenig van de andere beelden, doet dezelve tienvoudig vermeerderen.

De cijferbeelden, zo lezen we verder, worden van veelen Digitus genaamd, dat is Vinger; er zijn ook zo veel in 't getal als men Vingeren heeft. De Latijnen noemen een Vinger: "Digitus". De sommen zijn voor de schoolkinderen uit die tijd beslist niet zo heel eenvoudig geweest. Hier volgt een van de vele honderden opgaven aan de leerlingen: Als men 17 Last Haver heeft voor 637 Gulden, 14 Stuyvers, 4 Penningen, heeft men dan een Last voor 37 Gulden, 10 Stuyvers, 4 Penningen? " De antwoorden staan er achter, en wel als volgt: Antw.: beziet het". Nog een voorbeeld uit het rekenboekje van Bartjens: Als In 8 uuren teyds 6 drinkebroers uyt drinken een tonneken wijn houdende 32 kannen: vrage om hetzelfde in 3 uuren uyt te drinken, hoeveel Drinkaards daar zijn moesten? Antw.: 16 drinkaards".

Reken het maar na en u zult bemerken, dat het volgens Bartjens allemaal kloppen moet! In Oud-Alblas heeft men eens een schoolmeester en koster benoemd, in wiens aanstellingsbrief nadrukkelijk vermeld stond, dat hij de "reekenconst van Bartjens" diende te onderwijzen op singuliere maniere tot profijt van het verstandelijk reekenen der kinderen".'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen