Pastoraat in het verborgene (1)

Aan het verzoek van de redactie om iets te schrijven over het rijk gevarieerde pastorale werk, dat ik doen mag op uitnodiging van de Evangelische Omroep in en rond het radioprogramma 'Licht en Uitzicht', al bijna twaalf jaar, wekelijks, ononderbroken, wil ik graag voldoen. Ik schrijf er boven: Pastoraat in het verborgene, omdat ik op enkele uitzonderingen na, de mensen, die bereikt worden via het programma en de correspondentie daarna via telefoon en brief, nooit heb gezien en nooit zie.

Van het omvangrijke werk aan 'Licht en Uitzicht' vormt de pastorale nazorg het leeuwenaandeel. Het gaat door alle dagen van de week, soms heel vroeg al en ook heel laat; en wat de telefonische ontmoetingen betreft, op de meest onverwachte tijden.

Wanneer ik het werk vergelijk met dat wat we doen mochten in de negen gemeenten, die ik heb mogen dienen, dan is dit het opmerkelijke verschil: in de gemeenten zoek je de mensen op: je gaat naar hen toe. In deze mijn laatste werkkring is het zo, dat de 'gemeente' zich presenteert, naar mij toe komt met haar noden en vragen, vaak diepe en moeilijke problemen, waar je zo ineens vóór gesteld wordt en waarop je moet reageren met een boodschap, een advies, een verklaring, een vermaning; altijd: een stukje begeleiding.

Een voordeel is, zo u wilt: een gemak, dat we alles kunnen doen in de kleine werkkamer van onze flat, dicht bij moeder-de-vrouw, die bij de uitoefening van het vroegere 'gewone' pastoraat veel alleen thuis was. Het is wel zo, dat mijn vrouw ook veel bij het nazorgwerk betrokken is door de opvang van mensen, die in hun nood opbellen, wanneer ik niet thuis ben. De eerste opvang is dan voor haar.

Om een indruk te geven van de omvang van het aantal mensen, dat kontakt zoekt, per brief en telefoon, geef ik het eindcijfer door van 1984. In dat jaar waren er 3275 pastorale ontmoetingen op het persoonlijke vlak.

Voordat ik op het eigenlijke pastoraat in ga, wil ik wat schrijven over de wijze, waarop het programma 'Licht en Uitzicht' tot stand komt.

De opzet van het programma

Toen ik begin 1974 werd aangezocht 'Licht en Uitzicht' te presenteren, had het programma het experimentele stadium achter zich. Dat is geweest in 1972 en 1973 toen ik ook al eens incidenteel een maand lang het werk had gedaan. Bij de nieuwe opzet, die we eigenlijk onveranderd nog handhaven, is besloten uit te gaan, elke week van een thema, waarop gesproken woord en gezongen lied worden afgestemd. Tussen de liederen zou wat ruimer dan tevoren 'tekst' gesproken worden én er zou nazorg-mogelijkheid gegeven worden door de luisteraars in gelegenheid te stellen telefonisch te reageren op het gehoorde of er over te schrijven. Deze opzet is zeer goed ontvangen; alleen zijn de reakties van het 'stellen van vragen over het gehoorde' praktisch geheel geworden tot persoonlijke gesprekken over eigen noden en vragen: dus voluit pastoraal.

De lijst van thema's maak ik meest één of twee maanden tevoren op. Behalve met het kerkelijk jaar en bijzondere gebeurtenissen en herdenkingen, houd ik rekening met het vele wat in de gesprekken met luisteraars naar voren komt. Er wordt ingegaan op vragen, die bij meerderen blijken te leven over geloof, gebed, bekering, uitverkiezing (en verwerping), zonde. Mijn indruk is bij het doende zijn in dit pastoraat dat zo veel mensen boordevol vragen zitten, die ze niet durven stellen aan iemand, die ze kennen of die ze tegenover zich zien. En dan kom ik telkens weer onder de indruk hoe trouw meelevende kerkmensen staan voor drempels, die vaak muren worden en door een bepaalde voorstelling in de prediking daar nooit overheen komen.

De thema's, die we op deze wijze kiezen, zijn als regel kort en eenvoudig en er op gericht om kort en indringend niet alleen iets toe te lichten en te verklaren, maar gericht de boodschap van Licht en Uitzicht te brengen.

Hierbij vervullen de gezongen liederen ook een uitermate belangrijke funktie; niet alleen door de inhoud, maar doordat de toespraak even wordt onderbroken en over het gezegde even kan worden nagedacht. Ik heb het wel eens als een bezwaar gevoeld, dat in de kerk de gehoorde preek steeds dóór gaat. Kerkgangers hebben mij wel eens gezegd: ik had wel eens even de woordenstroom willen stoppen, wat nadenken willen en... ook wat willen vragen over de bedoeling.

In verband met het in deze alinea opgemerkte nu iets over de liederen.

De keus van de liederen

Eerste keus is altijd uit de Psalmbundel. Er zijn talloos vele christelijke liederen, die eenvoudig en duidelijk Gods werk voor en in de mens vertolken en er licht over geven, maar de diepte van de Psalmen is onovertrefbaar. Het is algemeen altijd gewaardeerd, dat we de oude berijming gebruiken, wel het meest, dacht ik, omdat veel ouderen naar het programma luisteren en zich door de verzen van jongs af aan weten aangesproken. Men is er bij opgevoed. Dit geldt ook van de Gezangen, die we in dit programma, dat geen kerkdienst is, gebruiken en die ook bij voorkeur gekozen worden uit de Bundel-1938. Verder worden liederen genomen uit de bundel van Johannes de Heer, Jeugd in Aktie, Glorieklokken terwijl ik ook bijzonder waardeer het veel vergeten en moeilijk te krijgen bundeltje van ds. Hasper. Daarnaast worden liederen gezongen, die niet in enige bundel staan. Deze lees ik meestal wat breder voor, omdat men ze niet kan naslaan, wat luisteraars blijkbaar heel graag doen.

Alle liederen zoek ik zelf uit, omdat ze passen moeten bij het thema. Gelukkig kan ik gebruik maken van een trouwe assistente, die, zoals dat heet, de produktie van het programma verzorgt, wat mede zeggen wil, dat zij de banden en platen uitzoekt met de uitvoeringen, waardoor de gewenste variatie komt tussen koren (mannen, vrouwen, gemengde) solo-uitvoeringen, kinderkoren enz.

Het is met vreugde, dankbaarheid en volle vrijmoedigheid, dat keus gemaakt wordt uit de veelheid van christelijke liederen, die ons land rijk is in bundels en in wat daarbuiten dichters en musici ons gaven en nog geven.

Verder is mij in de jaren dat we het programma brengen mogen, ontelbaar vele malen gebleken in gesprekken met luisteraars, die werden stil gezet in hun leven en denken, getroffen als zij waren door een lied, dat ze kenden uit hun jeugd; hetzij dat moeder of grootmoeder het zong, hen geleerd had, hetzij dat zij het zich herinneren van de zondagsschool. Het betreft hier mensen, die helemaal van God en Kerk vervreemd waren. Bij hun zoeken te midden van de problemen of de onrust, waarin ze geraakt waren, kwamen ze bij ons programma terecht en het eenvoudige lied, van vroeger bekend, sprak hen aan; de Heere Zelf sprak hen erdoor aan.

Daarom hecht ik grote waarde aan de rijke schakering van de gekozen liederen. Maar: niemand denke, dat alleen van geloof en kerk vervreemden door de zogenaamde vrije liederen getroffen worden. Door gesprekken met mensen uit allerlei kerkelijke kringen, van Rooms-Katholiek tot Oud-Gereformeerde Gemeente toe, heb ik bijzonder verrassende en boeiende ontdekkingen gedaan. En dan denk ik alleen maar - om een en ander wat te beperken - aan mensen uit de kring rond de laatst genoemde gemeenten. In kontakten, gedurende meerdere jaren, heb ik gezien hoe een oude zuster, in haar omgeving 'gekend' en 'geëerd', aanvankelijk aarzelend, maar later met volle vrijmoedigheid het rijke uitzicht overnam, dat zij via ons programma had ontdekt in lied 534 uit Johannes de Heer's bundel:

Met een eeuw'ge liefdeband
leidt Hij u aan Zijne hand,
en uw naam staat ongedeerd
in Zijn handpalm gegraveerd.
Gij zijt Vaders dierbaar pand,
niemand rukt u uit Zijn hand.

'k Moet nog een sprekend getuigenis weergeven van een zuster, óók uit een als zeer streng bekend staande gemeente. Ik doe dat omdat deze gemeenten toch dicht staan bij onze hervormd-gereformeerde gemeen­ten. Het getuigenis van deze zuster heeft mij altijd gesterkt in het vrijmoedig gebruiken van de bundel van Johannes de Heer in ons programma. 'k Heb dit van heel nabij meegemaakt: dat zij op haar ziekbed bekend maakte - zij was een zeer Godvrezende vrouw, in zeer brede kring gerespecteerd - dat het die bewuste dag haar sterfdag zou worden. En dat is ook gebeurd. Zij verzocht haar man twee liederen te laten horen op de platenspeler: lied 30 en lied 881 uit de bundel van Johannes de Heer. Het eerste is: Daar boven is een heerlijk oord, o zo schoon; het tweede is bekend om zijn koor: Daar zijn geen grenzen aan Jezus' macht voor elk, die wonderen van Hem verwacht.

'k Besluit dit gedeelte met een tekening van Johannes de Heer door wijlen prof. G. Wisse, die evenals De Heer in Driebergen woonde op zijn oude dag. Bij gelegenheid van de verjaardag van De Heer was prof. Wisse hem wezen feliciteren. De bladen hadden dit vermeld: de ontmoeting van deze twee in de dienst van God vergrijsde mannen op hun hoge leeftijd. Aan Wisse had een broeder uit zijn kerk gevraagd: professor, die Johannes de Heer, die man van die liedjes, gaat die man naar de hemel? Ik zie nog de tinteling in de ogen van Wisse toen hij het ons (we waren met enkele andere predikanten na een spreekbeurt van Wisse bij elkaar) vertelde: beste broeder, als Johannes de Heer bij de poort van de hel zou komen, sturen ze hem onmiddellijk terug. Daar kunnen ze niemand hebben, die alleen maar over de Heere Jezus wil zingen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen