Het pausbezoek

Terwijl wij dit artikel schrijven is de paus nog niet in ons land gearriveerd, maar wel in aantocht. We zitten dus nog in het stadium van de verwachtingen en voorbereidingen. Wellicht dat wij straks, als alles voorbij is, over dit bezoek niet wat anders maar wel wat méér kunnen zeggen.

Lezen wij de kranten, dan bemerken wij dat het pausbezoek de gemoederen in ons land nogal bezighoudt. Men kan zelfs spreken van een fel oplaaien van hartstochten. En wel bij overigens zeer verschillende groeperingen in de Nederlandse samenleving. Waar ligt de oorzaak en hoe moeten wij dit verschijnsel beoordelen?

Laten wij allereerst bedenken dat het nog nooit eerder in de geschiedenis is voorgekomen dat een paus ons land heeft bezocht. Wél heeft Nederland ooit een paus voortgebracht, Adrianus VI, eens priester te Goedereede, toen bisschop te Utrecht en tenslotte paus te Rome. Maar als paus heeft Adrianus nimmer de Nederlanden bezocht. En ook na hem heeft geen paus dat ooit gedaan. Het huidige pausbezoek is dus een unicum.

Het is te begrijpen dat heel onze historie nu een woordje gaat meespreken. Al leven wij 4 eeuwen na de roomse inquisitie, de 'bloedraad', het martelen en doden van onze geloofsgenoten, dat alles is nog niet geheel uit het collectieve geheugen van het Protestantisme in ons land weggewist. Men zou het 'antipapisme' kunnen noemen, maar als men dat doet, zal men toch wel onderscheid moeten maken tussen een redeloos en vulgair antipapisme, dat er helaas ook is, en een principieel partij kiezen tegen het pausdom, omdat het zulk een zee van ellende over ons voorgeslacht gebracht heeft, en de waarheid Gods heeft tegen gestaan. Niet alle 'antipapisme' behoeft dus die negatieve klank te hebben die het doorgaans in de literatuur wél heeft.

Maar het is niet alleen dit principieel verzet tegen het pausdom dat heden zo kritisch het pausbezoek tegemoet ziet. Het oude 'geuzenbloed' kruipt niet meer overal. Er zijn heel wat protestanten die uit heel andere overwegingen protesteren tegen het bezoek van Johannes Paulus II, met name tegen hem.

Velen zien in de huidige paus de man die ook in Nederland, in het oecumenische eten rooms roet heeft geworpen. Er is een tijd geweest, maar o hoe lang lijkt het geleden te zijn, dat de rooms-katholieke kerk in ons land in Noordwijkerhout in Pastoraal Concilie bijeenkwam en de bisschoppen temidden van vele anderen, waaronder ook vertegenwoordigers van de reformatorische kerken in ons land, discussieerden over actuele problemen. De mannen en vrouwen die de Hervormde Kerk of een andere reformatorische kerk vertegenwoordigden, deden volop mee in de commissies en de gesprekken. Zo was het eens, maar nu is er geen sprake meer van. Reeds Johannes Paulus' directe voorgangers gingen een andere koers. De Nederlandse bisschoppen moesten bezoeken afleggen in Rome en werden daar op één lijn, dat wil zeggen: de lijn van Rome, gebracht. Na de 'lente' van een oecumenisch klimaat kwam niet een 'zomer', waarop men gehoopt had, maar een 'herfst' en op het moment zelfs een 'winter'.

Zo is het verklaarbaar dat men in protestants-oecumenische kringen waarlijk niet staat te trappelen van ongeduld om de huidige paus te ontvangen.

Maar ook in de Nederlandse rooms-katholieke kerkprovincie, die nog altijd een deel is van de totale kerk van Rome, is men niet onverdeeld gelukkig met het bezoek van de paus. Al sinds geruime tijd is het in die provincie nogal roerig, en bevinden zich in haar allerlei recalcitrante figuren. Er wordt zelfs beweerd dat er op heel de wereld geen deel van de kerk van Rome wordt gevonden waarmee de paus zoveel te stellen heeft als de Nederlandse kerkprovincie. Al zijn de bisschoppen steeds meer op de lijn van het oude Rome teruggebracht, dat wil nog niet zeggen dat dat ook van alle 'leken' geldt.

In de Nederlandse rooms-katholieke kerk doen zich heden dezelfde problemen voor als in de grotere reformatorische kerken in ons land. Velen willen de 'vrouw in het ambt'; meer medezeggenschap in kerkelijke zaken, als bijvoorbeeld het benoemen van bisschoppen; het accepteren van de homosexualiteit; en een andere opstelling van de kerk ten aanzien van de 'derde wereld'. Tot nu toe heeft Rome in allerlei ethische kwesties de lijnen nog strak gehouden, maar dat wordt haar niet in dank afgenomen. Men wil 'openheid', een ander beleid, een andere koers.

De grote vraag is of Rome daaraan ooit zal kunnen voldoen. De gehuwde priester en de vrouw als ambtsdraagster (priesteres), is dat wel mogelijk? Ik zie het niet zitten. De leer van de kerk van Rome is er direct mee gemoeid. Op reformatorisch erf is de 'vrouw in het ambt' een kwestie die regelrecht het gezag van de Schrift in het geding brengt, op rooms-katholiek erf raakt zij regelrecht de sacramentsleer. En wat betreft de celibaatswet voor de priester, die rust in heel Rome's mensbeschouwing, waarin de sexualiteit gerekend wordt tot het 'lagere' (eigenlijk: zondige) in de mens.

Soms lopen de opvattingen van Rome en die van de orthodox-gereformeerden parallel, bijvoorbeeld in het afwijzen van abortus provocatus, de buitenechtelijke geslachtsgemeenschap en de homosexualiteit.

Naar alle waarschijnlijkheid zal bij de komst van de paus, niet alleen in Eindhoven maar ook elders gedemonstreerd worden. En zelfs zijn er al leuzen gehoord die rechtstreeks tegen het leven van de paus gericht waren. Het bewijst hoezeer hij in bepaalde kringen gehaat wordt.

Temidden van dit alles hebben, dunkt mij, wij ons af te vragen hoe ónze reactie zal moeten zijn. Zo goed als buiten geding is, dat wij afwijzend staan en vanuit onze reformatorische traditie gezien ook zullen móeten staan, tegenover het pausbezoek. Wij zouden er geen bezwaar tegen kunnen hebben als de paus louter als privaat persoon, laten wij zeggen, als tourist, ons land zou bezoeken. Maar hij komt geheel anders. Hij komt als kerkvorst. En dat is ook wel merkbaar. Niet alleen in de wijze waarop hij ontvangen wordt, maar ook in de wijze waarop hij ontmoetingen zal hebben met leidinggevenden in ons land. Hij komt met een pretentie, zelfs een geweldige pretentie, nl. die van stedehouder van Christus op aarde te zijn. Hij komt in zekere zin ook als staatshoofd. In hem is die wonderlijke vermenging van geestelijke en wereldlijke macht die de Reformatie in het pausdom zozeer heeft verfoeid. Hij komt naar een land dat in de strijd met het pausdom haar geboorteuur beleefde. Daarom kan hij onder ons niet welkom zijn. Maar daarmee is niet alles gezegd. Boze hartstochten moet beteugeld worden, zelfs al strijdt men voor een rechtvaardige zaak. Afschuwelijk is het dat de begeerte leeft om, indien het slechts mogelijk was, de hand aan het leven van de paus te slaan. Moord is nimmer goed. Wij wraken het juist in het pausdom dat het in het verleden ook 'vorstenmoord' verdedigde, en dat na de Bartholomeusnacht te Parijs waarin zovele Hugenoten sneuvelden, de paus te Rome een Te Deum liet aanheffen. Maar dan mogen wij, op onze beurt, natuurlijk zelfs niet eens wénsen dat de paus slachtoffer wordt van misdaad.

Wij dienen zuiver te blijven in ons verzet tegen het pausdom, of zo men wil, ons 'antipapisme'. Uit sommige reacties op het aanstaande pausbezoek bespeur ik een gebrek aan die zuiverheid. Dan lijkt ineens alles geoorloofd, als het maar tegen de paus is!

Zo was het bij de reformatoren nooit. Zij hebben harde noten gekraakt, als zij het pausdom aanvielen. Zij hebben ook krasse uitdrukkingen gebruikt. Zij zagen het pausdom in het licht van de Eindtijd en noemden hem daarom de 'antichrist', maar zij bleven in dat alles religieus bewogen! Zij zagen Rome als een geestelijke macht die allereerst met geestelijke wapenen moest worden bestreden. Alleen wanneer het pausdom zelf de reformatorisch-gezinden ertoe dwong, zoals in Frankrijk en Schotland, om de wapenen op te nemen, deden zij dat.

Ook de paus is een mens, laten wij hem als mens in z'n waarde laten, waarom zou men dat niet grif erkennen? Het is zijn macht, het zijn zijn pretenties, het is zijn geloof, dat niet deugt. Daarop richt zich onze kritiek en ons verzet tegen zijn komst naar ons land. Zo blijven wij ook in dit opzicht in de lijn van de Reformatie. En anders worden wij ongeloofwaardige fanatiekelingen. Zeker, het is begrijpelijk dat het bezoek van Johannes Paulus II naar ons land vele hartstochten heeft losgemaakt; het pausdom zelf heeft daar niet weinig schuld aan; maar het ontslaat óns niet van de roeping, onze hartstochten te beteugelen, zuiver te zijn in ons verweer.

Het is te hopen dat de paus tijdens zijn verblijf in ons land, ontdekt, dat er hier niet alleen maar 'revolutionairen', 'demonstranten' of ook gedweeë rooms-katholieke kerkleden zijn, maar ook echte reformatorische christenen, die zich wel niet aan hem presenteren zullen, maar er wel zijn, en die niets liever zouden zien dan dat de Reformatie, die eens, te onzaliger uur, is opgehouden, zich voortzet tot in Rome toe. De Hervormers van de 16e eeuw hebben vurig gehoopt op een 'reformatie' van het pausdom, overigens wel wetend, dat dat het einde van het pausdom zou betekenen. Zo'n reformatie is geen 'revolutie', zij gaat veel dieper en is veel wezenlijker. Dus, ook bij het pausbezoek blijve ons streven: Geen revolutie, maar wel reformatie!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen