Oud Synodaal Archief van de Nederlandse Hervormde Kerk Den Haag (ca. 1560-1810)

Inter Documentation Company B.V. te Leiden (IDC) heeft onlangs het complete Oud Synodaal Archief van de Nederlandse Hervormde Kerk in Den Haag op microfiches gereproduceerd. Dit archief heeft betrekking op de periode van 1560 tot 1810 en bevat een grote rijkdom aan informatie voor historici en theologen. Zowel de geschiedenis van de Reformatie als de meer omvangrijke geschiedenis van de Nederlandse Republiek en haar koloniën kunnen worden bestudeerd met behulp van dit archief. De meeste documenten zijn in het Nederlands, alhoewel er ook stukken zijn in het Latijn, Duits en Frans. Het archief bestaat, ruw ingedeeld, uit vier delen:

1. Algemene Zaken:

Dit gedeelte beval materiaal uit de tweede helft van de zestiende eeuw en de eerste helft van de zeventiende eeuw. Het geeft uitvoerige details in het theologische geschil tussen de Remonstranten en de Contra-Remonstranten, welke heeft geleid tot de synode van Dordrecht in 1618/ 1619. Het is ook van belang met betrekking tot de Bijbelvertaling, waartoe de Staten Generaal daarna opdracht gaf.

2. Notulen van Provinciale Synodes:

Dit gedeelte bevat de notulen en de verhandelingen van de Provinciale Synodes van de volgende provincies: Zuid-Holland, Noord-Holland, Gelderland, Overijssel, Zeeland (alleen het begin van de 19e eeuw), Utrecht, Frieslanden Groningen. De documenten over Zuid-Holland vormen bijna de helft van al het materiaal van dit deel.

3. Contacten met Kerken in het Buitenland en de Koloniën:

Dit gedeelte bestaat uit waardevolle correspondentie en ander materiaal over de relaties van de Nederlandse Hervormde Kerk met kerken in het voormalig Nederlandsch Oost Indië, Pennsylvania, de Baltische Staten en andere gebieden.

4. De Kerk in de Achttiende eeuw:

In dit gedeelte bevinden zich documenten over velerlei onderwerpen waaronder: kerk-financiën, relaties met de Katholieken en andere kerken, publieke moraal, en de opleiding van dominees en voorgangers.

De uitgebreide katalogus geschreven door H. Q. Janssen en gepubliceerd in 1878 waarborgt een gemakkelijke toegang tot het complete archief.

De katalogus van Janssen bevat een index naar onderwerp, een index van namen en een index van landen en plaatsnamen. Deze katalogus is nu bij IDC verkrijgbaar in microfiche-vorm (ƒ 20, —) en als een fotokopie (ƒ 25, —), maar dan wel ingebonden. Een uitgebreide brochure is momenteel in voorbereiding.

Aanbieding

Het originele oud archief (15 meter lengte) is thans ondergebracht bij het Algemeen Rijksarchief te Utrecht. Het archief op microfilm bevat thans 74 doosjes. Bij de aanbieding op het bureau van de synode merkte dr. R. J. Mooi op dat geconstateerd moet worden dat de belangstelling voor de (kerk)geschiedenis gering is. Maar een richting wordt bepaald door twee punten, namelijk door datgene watje achter je hebt en het punt waar héén gewerkt wordt. 'Als we de geschiedenis vergeten moeten we de fouten ervan overdoen!'

Dr. W. Balke noemde het oud archief van de Nederlandse Hervormde Kerk uniek. Het is nauw verweven met de vestiging van de staat der Nederlanden, toen vrijheid van godsdienst en geweten een grote rol speelden. In de hal van het synodegebouw staat nog de kist, waarin de documenten ten tijde van de Dordtse synode werden bewaard.

Op zich (aldus dr. Balke) is het niet vreemd en verkeerd dat het archief in het Rijksarchief is ondergebracht. Maar dr. Balke benadrukte nog eens dat het uiterst zorgelijk is dat, na het overlijden van dr. J. P. van Doren, geen opvolger als archivaris is benoemd. De kerk en het rijk hebben er geen geld voor, stelde dr. Mooi. Desgevraagd beaamde hij dat de tijdgeest, met verlies aan historisch besef, ook de leiding van de kerk dus niet onberoerd laat.

Het moet echter een ernstig manco worden geacht dat er nu niemand meer is, die in staat is om het oud archief verder te 'ontsluiten' (het woord is van dr. Balke).

De conclusie mag zijn dat het uitermate belangrijk is dat het oud archief op microfilm staat en ook breed verspreid kan worden (ieder kan het complete archief voor ƒ 16.000, — aanschaffen) en ook toegankelijk is voor bijv. de landen in dé Derde Wereld. Verder behoeft geen zorg te bestaan over de bewaring op zich bij het Rijksarchief. Maar dat er geen archivaris meer af kan stemt verdrietig, vooral als we zien voor welke takken van arbeid wél geld beschikbaar is. Een kerk die 'bij de tijd' wil zijn en daarvoor geld beschikbaar heeft zal nooit écht, op de juiste wijze op de tijd ingaan wanneer ze haar historie vergeet. Wellicht komt er toch nog een keer een opening?

De kerk heeft tot heden altijd grote zorg aan het archief besteed. In de negentiende eeuw was het zelfs zo dat op elke vergadering van de synodale commissie (zo heette toen de synode) het archief op de agenda stond. Verschillende archivarissen hebben de kerk mogen dienen. Laat het nu toch niet zo worden dat het archief uit het oog en dus uit het hart is.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen