Geloven op de Veluwe en in Amsterdam

Veluwegeloof

Opeens was de term er, Veluwegeloof. Ergens in Amsterdam moet deze ontstaan zijn. Iemand bedacht deze uitdrukking tenminste toen enkele weken geleden aldaar hevig protest werd aangetekend tegen een EO schoonmaakactie van de stad, waarbij kennelijk ook nog ten onrechte werd gesuggereerd dat de schoonmakers meenden dat als de stad schoon was de mensen ook innerlijk schoon zouden zijn. Het gaat me hier niet om die actie, wel om die term. Ik weet niet of 'de Veluwe' voorop gestaan heeft bij die acties, maar er zijn kennelijk in Amsterdam wèl mensen - misschien wel afkomstig van de Veluwe - die ergens de klok hebben horen luiden en weten dat daar, op de Veluwe, nog iets is, dat met geloof te maken heeft. Veluwegeloof heet het dan plotseling. Ik zou alleen niet weten wat ik me daarbij moet voorstellen. De lijn doortrekkend zou er ook nog wel over ander streekgeloof te spreken zijn, Betuwegeloof, Thools geloof, Flakkees geloof maar ook Drents of Gronings geloof. Bij het bekende rijtje, dat kinderen al op de catechisatie leren of leerden, t.w. tijdgeloof, historisch geloof, wondergeloof en zaligmakend geloof, kan zich dan nu een vijfde voegen, plaats- of streekgeloof. Maar ik denk dat dit geloof dan ook het lot zal moeten ondergaan van de andere drie, die zich onderscheiden van het ware geloof, namelijk het tijd-, historisch- en wondergeloof. Deze vallen toch alle onder ongeloof. Want er is maar één geloof, het zaligmakende, ofwel gewoon het gelóóf.

Als ik de term Veluwegeloof toch even serieus neem dan zou dat iets te maken kunnen hebben met kenmerkende trekken van een streek, wat de aard van de bevolking betreft. Trekken, die wel niet het wezenlijke van het geloof bepalen, maar wel de grondtoon van het religieuze leven mee bepalen. Maar dan kan er net zo goed gesproken worden over een zekere godsdienstige adat. En die vraagt om bekering. In ieder geval is zulk streekgeloof echter meer voer voor sociologen dan voor theologen. Socio­logen kunnen dat geloof in kaart brengen maar peilen daarmee niets van het wezenlijke. Sociologie leidt, wat het geloof betreft, tot niets!

Vakantiegeloof

Maar bovendien, waar een streekgeloof is in de praktijk van het kerkelijk leven daar verdwijnt het bij verhuizing. Of in de vakantie. Streekgeloof kan heel gemakkelijk in vakantiegeloof omslaan, dat wil zeggen: met het pakken van de koffers wordt de godsdienst thuis gelaten. Streekgeloof heeft ook geen weerstand tegen wassende golven van de secularisatie. De dijken breken wanneer de golven aanstormen. Want het heeft - zoals het tijdgeloof in de gelijkenis - geen diepte van aarde.

Amsterdams geloof

Toch heeft de geboorte juist in Amsterdam van de uitdrukking Veluwegeloof een diepere grond. Erachter valt te proeven een algemeen verzet, vanuit een geseculariseerde stad, tegen al wat met geloof te maken heeft, of men dat nu als Veluwegeloof, EO-geloof, of Staphorstergeloof bestempelt (het RD is kennelijk nog niet in Amsterdam doorgedrongen). Het is in ieder geval allemaal trekschuitgeloof. En Amsterdammers willen daarvan gevrijwaard blijven. Nu kan ik mij best indenken dat er in een stad als Amsterdam, gewoon menselijk gezien, ook wel eens wrevel komt bij de mensen, gezien de vele groepen en secten, nationaal en internationaal, die het op hun innerlijk voorzien hebben. Daarom alléén al heeft men zich bij evangelisatieactiviteiten te wachten voor 'agressieve' methoden. Maar ik denk dat een term als Veluwegeloof best eens verzonnen kan zijn door iemand, die weet waarover hij of zij spreekt. Die weet wat het geloof inhoudt en wat het gezag van de Bjbel daarvoor inhoudt en er mee afgerekend heeft en overgegaan is op Amsterdams geloof.

Wat dat inhoudt? Ik herinner mij dat jaren geleden, bij ook één of andere evangelisatieactie in Amsterdam, een niet onvermaard Amsterdams predikant groot bezwaar tegen die actie maakte en intussen sprak over Amsterdam als 'stad van God'. Daarachter ging de gedachte schuil, dat Amsterdam, of het nu om gelovige of ongelovige mensen ging, een in principe verzoende stad was. Algemene verzoening noemen we dat met een theologische term. Als je het zó ziet behoeft er helemaal geen oproep tot bekering meer uit te gaan. De mensen zijn al verzoend, ook al zijn ze niet bekeerd. Kijk, zulk geloof is Amsterdams geloof. Het ongeloof heet óók geloof. De kerk - waar die nog is - is er plaatsvervangend voor de wereld. Het innerlijk vuil hoort bij de (sub-)cultuur van de stad. En zo wil God die stad aanvaarden. Jaren geleden ging de discussie toen over de vraag of 'magere Josje' (een prostitué) magere Josje mocht blijven. In ieder geval heeft men in bepaalde sectoren van de kerk Amsterdam bij het tellen der volken gemakshalve al ingelijfd, zonder dat de boodschap aan de afgedwaalden en verdoolden is gebracht. Dat nu noem ik Amsterdams geloof.

Ontmoeting van dat geloof met wat dan algemeen wordt aangeduid met Veluwegeloof leidt dan overigens wèl tot een confrontatie.

Surinaams geloof

Toen ik nadacht over dit stuk viel mijn oog op een andere benaming van geloof, 'Surinaams geloven'. Ook dat nog weer, verzuchtte ik. Maar al lezende - het was een artikeltje van ds. T. Poot in Woord en Dienst - ademde ik op. De schrijver beschrijft in dat stukje de begrafenis, die hij leiden moest van een 'oeroude Surinamer' uit zijn wijk. Het ging met wat (Surinaams) vertoon gepaard, maar verder 'een eerbiedige schare in 't zwart of in 't wit gekleed... in ademloze stilte hoorde de menigte de evangelieprediking aan'.

Het heeft kennelijk indruk op de prediker gemaakt. En wat is dan Surinaams geloven? Ik citeer het begin: 'De Heilige Geest is grensoverschrijdend bezig. Hij komt uit de hemel aanstormen, maar Hij spreekt geen hemeltaal, zelfs geen kerklatijn. De Heilige Geest spreekt Fries en Maleis en Surinaams, of welke taal ook waarin mensen geboren worden'.

En zó is het, tot onze grote vertroosting. Hier raken de Veluwe en de Betuwe en Flakkee en Tholen en Suriname én Amsterdam elkaar. Waar de Geest des Heeren werkt worden muren geslecht en verbindingen gelegd maar wel geloof gewekt. Door alle culturen en alle gewoonten daarvan heen werkt de Geest, bekerend, wegsnoeiend wat de gang van het Woord in mensenlevens tegenstaat. Dan gaat ook de streek-adat eraan, worden mensen van onwillig (vanwege hun natuurlijk hart of de streektraditie) gewillig. Dan gaat het om bekering van de Veluwe èn Amsterdam tot de dienst aan de levende God.

En laat nu niemand denken dat hét geloof geen echte, diepe moeite zou hebben met die klemmende vraag wat de zin van het leven is van al diegenen, in Amsterdam en daarbuiten, die het verschil niet weten tussen hun linker en hun rechterhand. Die naar het woord der Schriften, wankelen ten dode. Maar dat roept dan ook om de boodschap tot bekering.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen