De Cocks ‘Werken’ voltooid

Geen groot, maar wel een hoogst geïnteresseerd gezelschap was maandagmiddag 24 februari jl. bijeen in de aula van de Theologische Hogeschool te Apeldoorn, waar een officiële presentatie plaatsvond van het tweede deel van de 'Verzamelde Geschriften' van Hendrik de Cock, de bekende 'vader' van de Afscheiding. Het eerste deel is ongeveer anderhalf jaar geleden verschenen, in het herdenkingsjaar van de Afscheiding. En nu dan deel 2, waarmee de uitgave compleet is.

De samenkomst werd geopend door de heer Natzijl, directeur van de uitgeverij Den Hertog (Houten), die deze uitgave verzorgde. Hij vertelde hoe al in 1981 het initiatief tot deze uitgave genomen werd. Men wilde door een heruitgave van de werken van De Cock op een geheel eigen wijze een bijdrage leveren aan de Afscheidingsherdenking.

Het plan was niet gemakkelijk te verwezenlijken. De geschriftjes van De Cock lagen niet zomaar voor het grijpen. Het kwam tot een ware 'speurtocht' in diverse bibliotheken.

Al spoedig moest een beslissing worden genomen. Wat wilde men? Een fotomechanische herdruk van deze oude boekjes of een geheel nieuwe druk, eventueel van fouten gezuiverd, en voorzien van 'inleidingen' en 'aantekeningen'? Men koos na ampel beraad voor het laatste.

Maar toen moesten medewerkers worden gezocht. Men vond die in de personen prof. drs. D. Deddens, prof. dr. W. van 't Spijker, ds. M. Drayer, drs. J. C. L. Starreveld, drs. G. van Veen en drs. M. te Velde.

Zij vormden samen een team, kwamen tot een prettige samenwerking, en wisten gezamenlijk dit werk tot stand te brengen.

Er moest, vooral ook met betrekking tot de 'aantekeningen', veel meer werk worden verzet dan waarop men aanvankelijk gerekend had. De twee delen die tesamen 1320 bladzijden tellen, werden van meer dan 3800 aantekeningen voorzien.

Wij hebben, aldus de heer Natzijl, de uitgave van groot principieel belang geacht, en dat deed ons heenzien over de financiële risico's die aan een uitgave als deze verbonden zijn. Het ging ons erom de 'erfenis van De Cock' aan het nageslacht door te geven. Deze uitgave mag gezien worden als een 'unieke bron' voor onze kennis van de Afscheiding en van de geschiedenis van de kerk in het begin van de 19e eeuw.

Hierna kreeg ds. H. Bouma het woord. Hij hield een causerie over 'Hendrik de Cock in het licht van zijn geschriften'. In deze causerie volgde hij op de voet de geschriften van De Cock, en gaf hij bij elk van deze geschriften een korte weergave van de inhoud en strekking.

Ds. Bouma zag in De Cock een 'getrouwe wachter', als bedoeld in Ezechiël 33. Als een 'last' van Godswege hem opgelegd, heeft De Cock zijn werk gedaan. Hij blies de ramshoorn. Hij had de situatie waarin ons land verkeerde voor ogen, met name de oorlog met België en de cholera-epidemie, maar nog veel meer het geestelijk verval van de kerk, het dienen van de 'drekgod van de vrije wil', de nieuwe vorm van remonstrantisme, de verkondiging van het evangelie van de 'zelfverlossing', het optimistisch spreken van 'nieuw licht'.

Na de Afscheiding, aldus Bouma, ging De Cock ertoe over op te roepen tot afscheiding en nam hij het hen die 'bleven' kwalijk dat zij bleven. Dan sprak hij van 'Achitofels'. Niet in alles wil Bouma De Cock volgen. Er zijn punten in zijn geschriften die wettige critiek oproepen. Andere 'vaders' van de Afscheiding hebben De Cock hun critiek niet bespaard. Bouma wil in de 'Afscheiding' de wettige voortzetting van de ware kerk zien, een herstel van de eenheid der ware gelovigen.

Na dit betoog ging de uitgever, de heer Den Hertog ertoe over aan vijf Theologische (Hoge-)scholen en aan de Vrije Universiteit een exemplaar van het pasverschenen deel te overhandigen. Daarna kregen ook de medewerkers een exemplaar. In naam van allen sprak daarna prof. Deddens nog een kort woord. Hij roemde het fraaie uiterlijk van het boekwerk, en eindigde met de lijfspreuk van De Cock 'Ziende op het gebod, blind in de toekomst'. Hiermee was de plechtigheid ten einde en vond nog een (gezellig) informeel samenzijn plaats.

Onzerzijds willen wij graag de uitgever feliciteren met dit mooie werk. Twee delen, beide tesamen ongeveer ƒ 150, —. Dat lijkt (en is) ook heel wat. Maar wat een werk zit er achter.

Wie geïnteresseerd is in een bepaalde tijd of in een bepaalde person uit het verleden kan nooit beter doen dan de 'bronnen' opslaan. Maar niet altijd is dat mogelijk. De werken van De Cock zijn jarenlang zo goed als onbereikbaar geweest. Wat is het een voorrecht ze nu voorhanden te hebben.

Wij behoeven het, uiteraard, niet in alles met De Cock eens te zijn. Als hervormden hebben we het met De Cock nog meer moeite dan onze afgescheiden broeders. Wie als hervormde hoort zeggen dat wij 'ontrouw' zijn, omdat wij gebleven zijn, voelt iets van verzet in zich opkomen. Óf wij het willen of niet, maar dan zien we rondom ons heen, en vragen wij: en zijn de anderen dan altijd zo 'trouw' gebleven? Kunnen wij niet beter allen onze ontrouw belijden en zien op Hem die als enige Getrouwe boven ons allen uitsteekt?

En toch blijft er veel wat ons met De Cock verbindt. Hoe eenzijdig en hard in zijn oordeel hij ook was, hij was een man die leefde uit de 'gereformeerde religie'. Dat blijven wij in hem eren.

Het is ons niet mogelijk om hem, zoals prof. Van der Schuyt eens deed (het werd in de vergadering nog eens gememoreerd) naast Luther en Calvijn te stellen. Vergeleken bij deze reuzen was De Cock, maar een heel klein en simpel man. Maar dat hij in oprechtheid getracht heeft een 'trouwe wachter' te zijn naar het bevel van Ezechiël 33, wie zal dat durven betwisten?

Ik hoop dat de verkoop van deze, uitgave van De Cocks geschriften zo goed verlopen zal, dat uitgeverij Den Hertog er nog eens toe komt ook andere bronnen opnieuw uit te geven.

K. Exaho

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen