Globaal bekeken

Enkele jaren geleden verscheen bij Boekencentrum in Den Haag een boekje van Herbert J. Brinks, getiteid 'Schrijf spoedig terug'. Het Is geschreven aan de hand van 'brieven van immigranten in Amerika, 1847-1920', waarin o.a. de vele ontberingen van de emigranten worden beschreven. Het is best een interessant boekje voor hen, die zich in deze periode van onze vaderlandse kerkgeschiedenis — want dat was het — willen verdiepen, zeker nu we ook vanuit de Gereformeerde Bond de laatste jaren intensieve contacten met Canada en Noord-Amerika hebben. Hier volgen een paar brieffragmenten (uiteraard) in ongewijzigde 'spelling'. (Interessant voor taalvernieuwers.)

• 'U Zijt nieuwschierig waar de boer hiervan leeft daar is veel onderscheit in waar men boer is in Amerika. Want het is een groot land en tog is alles hier Zeer goetkoop wij zijn thans met de vrugten uit te maken die in April gepoot en geplant zijn het groeit hier zeer snel en levert buiten gewoon veel op zoodat hier Zeer vrugtbaar is het Iant wort nog eens weer gepoot en geplant dus twee keer in een Zomer, hier worden veel fijne vrugten verbout Zooals Kool, uijen Wortels bieten augurken eens piekels kwas, watermilloen cuiker milloen celderij en ook veel bonen en erten. bij de boeren wort ook veel aartappels mais en haver verbout de boeren die hier lang geweest zijn zijn meestal rijk.

Uit het vee wort hier niet veel gemaakt tog hier is buite gewoon bes vee alles al van Hollance afkomst. de boeren verkopen haar vrugten meestal zoo van het land naar die grote stat Chiecago dat is nu reets de grootste stat van de Aarde daar heb ik viermaal geweest daar is wat te zien hij wort geschat meer gelt te bezitten dan geheel Duitslant.

Verscheiden huizen beslaan een bunder grond waar zij opstaan. Wie er niet geweest is kan er geen denkbeelt van maken de boeren zijn hier meestal wat lui en slorrig op het land. zoo dat het nog veel meer op kon brengen de veelheit moet het hier doen armoede is hier niet hier ligt genoeg op het Iant dat er vergaat aartappelen worden de groote loont maar opgegaant de anderen laten ze maar liggen een groot verschil hier of bij U.

een Ameriekaan is meest al wat lui en onverschillig als zij genoeg hebben,

het Iant is hier ook zeer duur

hier op Rozelant aan een mooje straat is verleden jaar nog een Huisplaats verkogt voor 6000 zeg Zesduizend dollar en staat nu een gebouw op wie weet wat kost

het gaat hier wonder vooruit het is gemaklijk in Amerieka te leven. Ten minste in dezen omgeving. Tis ook lang niet overal en ook voor ieder Nieuw aangekomene niet het zelfde. Zoo als die van Beile weer terug gekomen zijn Zij weten van Amerieka nog niets van het zijn grote ongelukken laat W. Bonner maar eens flink aan t werk moeten.

Die was tog bij U zoo luij dog wij zijn er een heel eint van af. Ik zeg dat Amerieka een Got gezegent Iant is wat zou de aarde al geweest zijn in die niet Amerieka gevonden was.

hier wort zoo veel naar Europa verzonden en hier blijft maar alles volop, alle dagen gaan spoor karren hier bij mijn huis langens die naar Niejork gaan en dan vol vlees en spek verzenden naar Europa waar bij u de arme mencen nog haast niet van krijgen en Ne eet ieder zoo veel hem lust het is u al moeijlijk te zeggen wat genot wij hie van ons leven hebben, wij geven hie voor best vlees 40 cts. het best weitemeel 3 Ct D zout 0.5 ct D en zoo alles zeer goet koop ik heb met mijn beide jongens 80 zegt tagtig doller in de maant u begrijpt zeer goet 1 Dollar is 2.50 hollant als wij gezont blijven dat ik binnen korte jaaren een man van kabtaal ben Wie dus mijn nieuw Vader Iant veragt is van mijn geen vrient.'

• 'De staat Missechen ligt hier daar waarde keloonie fan fan raalte is. Daar bennen veel hollanders maar het is te beklaagen dat daar die menssen hen alneer zetten. Al die Domenies heet sen daar nog erger als de pasters bij ons. Zij maken wetten op wetten al om den mensen het gelt uit de zak te haalen een Americans wet is genoeg foor ons wij koomen om frij te zijn maar om ons niet door tierannen te laaten regeren, want al die domenies zij koomen hier maar om rijk te woorden en om die onnoozele hollanders te negeren en daar bij is het zoo een ongezont lant dat ter alle jaar weer feel mensen sterfen en zoo een agter goed dat zij alles er bestendig moette op eeten wat er gewonnen wordt fersendig is er niet uit Baunt is daar ook maar heeft geschreefen dat hij in het foor Jaar als de faart ooppen is tot ons zauw ooffer koomen maar dan moet hij zijn Iant dat hij daar gekogt heeft eers eens kunnen ferkoopen en dat gaat ook niet mooij want zij maggen fan geen ander als fan de domenies koopen en als zij dan nog verkoopen dan moet de wins die zij op het Iant doen aan de domenies afstaan dat is wette maar dat is geen Amerikans wette dat is een opgemaakte wet fan de domenies.'

Ter gelegenheid van het 10-jarig bestaan van Bijbelboektiek en Antiquariaat De Bron, Maandereind 19 te Ede, zal op 6 september een jubileumboek verschijnen over de Kerkgeschiedenis van Ede, getiteld 'Kudde in Veelvoud'.

'Kudde in veelvoud' beschrijft de Edese kerkgeschiedenis op een boeiende wijze en plaatst bekende en onbekende gegevens in een breder historisch verband.

De auteur is dr. J. H. yan de Bank, wetenschappelijk hoofdmedewerker aan de theologische faculteit van de rijksuniversiteit te Utrecht. Op 6 september zal in de Reehorst te Ede, tijdens de publieksdag van de christelijke boekenbeurs, het eerste exemplaar uitgereikt worden aan drs. E. Broekhuis, voorzitter van de vereniging 'Oud Ede'. Het boek bevat, zoals de ondertitel aangeeft, een kleine kerkgeschiedenis van Ede. Alle kerken en geloofsgemeenschappen die in Ede vertegenwoordigd zijn (geweest) kregen een plaats in het boek.

Notulen van kerkeraadsvergaderingen, processenverbaal van de politie, briefwisselingen en andere oorspronkelijke bronnen zijn door de schrijver geraadpleegd. Velen daarvan zijn uitvoerig geciteerd in 'Kudde in Veelvoud'.

Uit deze bronnen blijkt dat de Afscheiding van 1834 nauwelijks aanhangers binnen de gemeente Ede verkreeg, terwijl de Doleantie van 1886 zeer veel beroering moet hebben veroorzaakt.

Uit het boek

• I Het enige beschikbare gegeven over de Afscheiding te Ede is een, vrij lang, proces-verbaal opgemaakt door de toenmalige burgemeester van Ede H. Th. Prins. Het proces-verbaal begint zo:

'Op heden den Achsten Augustus Achttien honderd zeven en dertig, heb ik ondergeteekende burgemeesterder Gemeente Ede, na het bekomen bericht en daarop gedaan onderzoek ven een godsdienstige Vereeniging van een aantal afgescheidenen van de gevestigde Hervormde Kerk, Seperatisten genaamd, ten huize van zekere Johannes van Ravensloot, landbouwer in de buurtschap Ederveen onder Ede op jongstleden Vrijdag den vierden dezer, onder leiding van den gewezen predikant A. Brummelkamp, mij begeven ten woonhuize van verdachte Van Ravensloot in het Eden/een voornoemd, ten einde dienaangaande een nader onderzoek te doen.'

• II Ontkerkelijking blijkt geen nieuw verschijnsel. 'Kudde in Veelvoud' meldt dat dit probleem zich al omstreeks 1860 in Ede voordeed.

'In de tijd blijkt ook dat er sommige lidmaten niet meer of nauwlijks in de kerk komen; zij onttrekken zich aan de kerk zonder hun lidmaatschap op te zeggen. Wij weten niet of deze ontevredenheid bij "rechts" of "links "voorkomt In ieder geval wil de dominee, dat er een commissie uit de kerkeraad gevormd moet worden, om te zien of de bezwaren van de wegblijvers uit de weg geruimd kunnen worden. Daarom stelt hij voor, met hen een broederlijke bespreking te houden, maar de kerkeraad voelt daar niet zoveel voor "uit vrees dat het op de min of meerder opgewondene gemoederen niets uitwerkt". Er kan beter gebeden worden, "dat de Heere der Gemeente liefde en vrede herstelle en op de aanstaande Avondmaalsviering zijnen Goddelijken en Rijken Zegen gebied. '

• III Reaktie Edese kerk op oprichting Vrije Universiteit:

'In de notulen van november 1880 besluit de Edese (Hervormde) kerkeraad met algemene stemmen "Als zoodanig in zijn geheel lid te worden der Vrije Universiteit te Amsterdam ingaande 20 October, den Stichtingsdag derzelve, dezes jares 1880 tegen de som van f 25, — gulden, jaarlijks te vinden uit een kerkelijke collecte". Wanneer de collecte minder opbrengt dan f 25, — wordt het bedrag aangevuld tot die som, en, zeggen de notulen: 'Jdeze zaak tot we­ deropzegging toe ".'

• IV Doleantie

'Wanner de kruitdamp wat is opgetrokken, is er sprake van twee kerken, die voortaan gescheiden zullen optrekken. Het is voor ons heel moeilijk in te denken hoe ingrijpend dit alles is geweest: Ede dat slechts een kerk telde, waarin af en toe verschillen zichtbaar werden, vormde ook als dorp een eenheid rondom de kerk. Dat is nu doorbroken en de gevolgen in heel de samenleving blijven niet uit. Alle doen en laten wordt bepaald door tweedracht en het zal nog lang duren voordat men elkaar er-en herkent'

In mijn artikel 'Omgaan met verscheidenheid'vervitï\s ik naar deze rubriek voor een stukje van de hand van wijlen ds. J. T. Doornenbal uit het boek 'Gedachtenis tot zegening', getiteld 'Voor de microfoon van de radiogemeente'. Hier volgt het stuk.

'Van veel collega's, die voor de radio gesproken en gepreekt hebben, heb ik gehoord van stromen van brieven die ze kregen van mensen die met genoegen en zegen hadden mogen luisteren. Zelf heb ik na mijn radiowoord van enkele weken geleden 1 ansichtkaart gekregen, 2 briefkaarten en een paar brieven. De oogst was indrukwekkend klein. Er zijn nu eenmaal goeie dominees en minder goeie, dat is altijd zo geweest en daar kun je niets aan doen. Frappanter nog dan het geringe aantal was de aard van de reacties zelf. Eén juffrouw vroeg hoe 't bestond, dat ik dominee in de Ned. Hervormde Kerk kon zijn, die toch kennelijk een slechte kerk is, omdat er leervrijheid is en allemaal bioscoop, een ander greep de gelegenheid aan om mij uitvoerig in te lichten over haar kansen om tot een trouwdag te komen. En zo meer! h/laar er waren toch enkele aardige brieven die me goed deden en waarvoor ik dankbaar ben.

Het was de eerste keer in mijn leven dat ik voor de radio sprak. Maar ik moet zeggen dat het een heel bijzondere sensatie was. Natuurlijk heb ik mij tevoren voldoende naar en zenuwachtig gemaakt, mezelf ingebeeld dat 't allemaal één grandioze mislukking zou worden en dat ik mezelf tot één onsterfelijke aanfluiting zou maken. Natuurlijk moest ik ook in Hilversum de verkeerde kant uitlopen en aan 't andere einde van de stad uitkomen, zodat ik jachten moest om nog op tijd te zijn, en tranen zweette toen ik de studio bereikte. En dan kom je daar en zie je andere sprekers en artiesten, die veel belangrijker programma's te verzorgen hebben, in de grootst mogelijke gemoedsrust rondhangen, met elkaar praten en sigaretten roken en je vindt jezelf nog jammerlijker nummer. En de klok draait door en 't tijdstip nadert en je wordt opgebracht of je naar 't schavot gaat En je wordtin een kantoorachtig vertrek gezet, achtereen' tafel met een toestel, waar je moederziel alleen en verloren achterblijft, en de deur wordt gesloten....En dan begint 't! Er gaat een rood lichtje branden en je boortje naam afroepen en datje dominee in Oene bent ("in Gelderland" wordt erbij gezegd, want natuurlijk heeft geen sterveling daar ooit eerder van gehoord) en datje daar - en daarover spreken zult, en dat er dat en dat vooraf gezongen zal worden. En je hoort 't zingen via een onzichtbare luidspreker en dan weetje, dat 't zover is. Na 't rode lichtje gaat er een groen lichtje branden en dan moetje een handeltje overhalen en dan komt er een geel lichtje, en dan kan je beginnen. En dan moet er maar van komen wat ervan komt en je begint Natuurlijk heb je ieder woord zorgvuldig opgeschreven, van a tot z. Wat mij het meest is opgevallen en me ook bijzonder

heeft getroffen is, dat, hoewel je helemaal alleen zit en zomaar tegen de microfoon praat, je toch op een andere manier de mensen voor je krijgt, veel duidelijker zelfs dan Zondags op de preekstoel. Dan komt die je voor de geest en dan die, al weetje niet eens of ze wel luisteren. Er is een heel bijzonder contact, je wordt niet gehinderd door slapers of mensen die zich zitten te vervelen. En misschien voel.je ook een beetje de onzichtbare tegenwoordigheid van hen die met je meeleven en je dragen in hun gebed in al je hulpeloosheid. Voor mij is dit een zeldzame ervaring geweest!

Het is weer voorbij, evenals zoveel dingen waar je tevoren tegenop ziet en waarvan je denkt, datje 't besterven zult En je hoopt dat 't toch ergens goed voor geweest is'.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen