Atheïsme in theorie en praktijk (3)

Uit de voorgaande artikelen werd duidelijk, dat het atheïsme een integrerend deel vormt van de communistische leer. De principes die door Marx, Engels, Lenin en Stalin zijn ontwikkeld, worden nog altijd in praktijk gebracht. In een belangwekkende lezing onder de titel 'Ideologie und Atheismus in der Sowjetunion' heeft dr. W. v. d. Bereken aangetoond, hoezeer het gehele leven in de Sowjetunie erdoor bepaald wordt. Centraal staat de macht van de staat, die geen andere autoriteit naast zich duldt. Alle macht ligt bij de partij, die geleid wordt door het centrale comité, waar de partijleider het centrum van de macht is. De staat weet wat goed voor de burgers is, geeft de lijn van de politiek aan en bepaalt hun leven. Alle filosofische, culturele en religieuze aktiviteiten van de burgers worden door de staat gecontroleerd. Zo vindt eigenlijk een ontmenselijking van de mens plaats: hij mag niet zelfstandig denken en handelen, alles wordt afgemeten aan het belang van de staat. Daarbij staat de absolute verwerping van elke macht boven de staat — dus ook van God — als een bindende voorwaarde voorop. Daarom moet er een nieuw type mens ontwikkeld worden, de 'Sowjetmens', die vrij van alle valse vooronderstellingen in communistische zin leeft. In 1963 verklaarde de toenmalige secretaris van het centrale comité van de comunistische partij Leonid Ilyitschov: 'Als het ons niet gelukt de mensen in de geest van de communistische moraal op te voeden en de mens geestelijk te regenereren, zal het niet mogelijk zijn een communistische maatschappij op te bouwen'. 'Het wetenschappelijk atheïsme, zoals dat in de Sowjetunie te vinden is, ontkent niet alleen het bestaan van God, maar wijst ook alle godsdienstige waarden af, of ze nu van morele, sociale of culturele aard zijn' (v. d. Bereken). De communistische ideologie wil heel het leven vervullen en kan daarom niet accepteren, dat mensen anders denken. Daarom wordt het onderwijs geheel op deze leest geschoeid. De media zijn er niet om nieuws te brengen, maar om de mening van de staat over het nieuws door te geven. Sportprestaties zijn een teken van de vorderingen, die het communisme maakt. De gehele maatschappij is doortrokken van deze ideologie, die het karakter heeft gekregen van een nieuwe godsdienst. Waar Christus zegt: 'Gij moet wederom geboren worden', zegt het communisme eigenlijk hetzelfde: Er moet een nieuwe mens ontstaan, die niet in God, maar in de staat gelooft.

Communisme: een religie

In 1978 schreef prof. Veenhof een brochure over het communisme onder bovenstaande titel. Hij wijst op de religieuze trekken, die het in de loop van de tijd heeft gekregen. Eigenlijk is dat geen wonder. Dostojewski schreef al lang tevoren: 'De Russen zullen geen normale atheïsten zijn. Neen, voor hen is het atheïsme eenvoudig een nieuw geloof. Ze geloven erin, zonder in te zien, dat ze in niets geloven. Zo groot is onze beoefte om ergens in te geloven'. Zulk atheïsme komt echter niet vanzelf bij de mensen op. Het wordt hen ingepompt en van boven opgelegd. Terecht wordt het 'georganiseerd ongeloof' genoemd. Om de mensen van het geloof in God te 'bevrijden' is geen middel onbeproefd gelaten. Atheïstische musea (dikwijls in kerken ingericht) geven voorlichting over 'het bedrog', dat door de godsdienst gepleegd wordt. Planetaria en andere instellingen laten zien hoe onwetenschappelijk het geloof in God en de Bijbel is. De evolutie sluit God als Schepper uit. Op school worden lessen in het atheïsme gegeven en bij het eindexamen maakt het deel uit van de vakken, waarin men examen doet'. Een speciaal instituut voor het wetenschappelijk atheïsme bewaakt de zuiverheid van de leer en draagt die op allerlei manieren uit. Eigenlijk zou men kunnen zeggen, dat het atheïsme in de Sowjetunie 'de leegte, die bij de mens ontstaat door de afwijzing van het bestaan van God, opvult met een nieuwe religie, namelijk die van de staat'.

Lenin: De nieuwe messias

Wie Moskou bezoekt met een georganiseerde reis, wordt ook naar het mausoleum gevoerd, waar het gebalsemde lichaam van Lenin ligt opgebaard. Lange rijen mensen wachten om langs de baar te kunnen trekken. Daar ligt 'vader Lenin', de grote voortrekker van de revolutie. Zijn portret wordt meegevoerd in alle demonstraties en optochten, hij is overal aanwezig. Jongeren die in de communistische jeugdorganisaties deelnemen, leggen de eed van trouw aan Lenin af. Hij fungeert in het atheïsme als een nieuwe messias. 'Lenin is altijd met je', zingen de kinderen op school. Telkens kunnen we horen: 'Lenin was, Lenin is en Lenin zal altijd zijn'. Het orgaan van de communistische jeugdbond Konsomolskaja Prawda schreef: 'Iedereen kent, bemint en zingt het lied over Lenin, over de mens, die altijd bij ons is, in onze handelingen en in onze harten, in verdriet, hoop en vreugde. Lenin heeft ons de weg gewezen waarlangs wij moeten gaan, indien we een nieuwe maatschappij willen opbouwen, waarin slaven noch meesters zijn, waarin allen in welstand en geluk zullen leven.'

Prof. Veenhof vermeldt in zijn brochure een schokkend verhaal, waarin duidelijk wordt, hoe Lenin goddelijke eer wordt toegebracht. Op het partijcongres van 1961 werd aan de verering van Stalin definitief een einde gemaakt. 'Een van de aanwezigen, mevr. D. A. Lazoerkina, had Lenin nog persoonlijk gekend. Onder het regiem van Stalin had ze zeventien jaar gevangen gezeten. Op het genoemde congres kwam aan de orde het weghalen van Stalins gebal­semde lichaam uit het mausoleum waar dat nog steeds naast dat van Lenin lag. Mevr. Lazoerkina nam over de kwestie het woord en verklaarde, dat ze nog altijd met de gestorven Lenin overleg pleegde. En daarop zei ze onder doodse stilte: 'Ik draag Iljitsj (Lenin) altijd in het hart en altijd kameraden, heb ik het tijdens de meest moeilijke minuten enkel en alleen kunnen uithouden, omdat ik Iljitsj in mijn hart had en met hem beraadslaagde wat ik moest doen. Gisteren heb ik overleg gepleegd met Iljitsj, alsof hij levend voor mij stond en hij zei: "Ik vind het onaangenaam om naast Stalin te liggen, die de partij zoveel schade heeft toegebracht". Op deze woorden volgde een stormachtig applaus en er werd besloten het lijk van Stalin uit het mausoleum te verwijderen.' Zo wordt onder het motto van atheïsme een nieuwe god en een nieuwe godsdienst ingevoerd.

Toenemende onverschilligheid

Uiteraard betekenen deze dingen een voortdurende strijd voor christenen, die in zo'n samenleving leven moeten. Thuis moet men proberen de kinderen door te geven, wat de Bijbel over God, de schepping en de verlossing zegt. De atheïstische propaganda wordt echter als een vloedgolf over de mensen uitgestort. Godsdienst is dwaas, huichelarij, bijgeloof. Tegelijk worden de voormannen van het communisme bijna goddelijk vereerd. Het lijkt een onmogeijke opgave om in zo'n samenleving nog christen te blijven. In de praktijk blijkt het echter toch anders te zijn. De Heere houdt Zijn kerk in stand. Ondanks alle propaganda, of misschien wel juist dankzij die propaganda, is er een zekere moeheid over de mensen gekomen. Men is de holle frasen beu. In het openbaar belijdt men nog wel wat door de staat verwacht wordt, innerlijk is men er volkomen vreemd aan. Dat betekent een groot gevaar voor de ideologie. Juist vanwege het religieuse karakter van het communistisch atheïsme vraagt het volkomen toewijding en geloof. Dat nu de fraaie façade scheuren vertoont, is een bedreiging van de gehele samenleving, die immers op deze leer is gebouwd. Van den Bereken noemt dit verschijnsel: a-atheïsme en ziet het als een vorm van secularisatie binnen de ideologie. Dit betekent nog niet een algemene toewending naar de kerken, maar het geeft wel aan, dat ook binnen de Sowjet-samenleving de zaken in ontwikkeling zijn. En de vraag is maar, in hoeverre de staat dit verlopend getij kan keren.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen