Voorzichtig met namen

Verenigingen, organen, verbanden, periodieken, alle hebben ze hun namen (nodig). Dat is ook zo op het terrein van de kerk en het christelijke leven. Nu is er verschil tussen namen en namen. Er zijn namen, die alleen aanduidend zijn; er zijn ook namen met een boodschap. Er is in dit opzicht zeker ook een verschil tussen vroeger en nu.

Wat de aanduidende namen betreft valt te denken aan Hervormd Weekblad, Gereformeerd Weekblad, Reformatorisch Dagblad, of andere namen met hervormd, gereformeerd of reformatorisch daarin. Om die onderscheidingen gaat het me nu niet. Daarover is al genoeg gezegd en geschreven. Er zijn ook namen met een boodschap, een pretentie, al wil ik niet zeggen dat die 'pretentie' in gereformeerde, hervormde of reformatorische namen niet zit of behoort te zitten. Maar vroeger vooral werd in namen iets verwoord van een doelstelling, een ideaal. Vooral van kerkelijke bladen geldt dat: De Saambinder, de Wachter Sions, De Wekker, De Reformatie en ook De Waarheidsvriend. Allemaal kwetsbare namen ook. Want in actuele situaties, bij tegengestelde visies kan de vraag opklinken hoe samenbindend, waarheidslievend, de wacht betrekkend, opwekkend, of opkomend uit De Reformatie het betreffende blad dan wel is.

Van de weeromstuit, uit vrees om te pretentieus te zijn, zijn in de afgelopen twintig jaar veel neutraler namen gegeven aan nieuwe organen of verbanden. Voorlopig, Ter Herkenning, Terdege, Koers, De Schakel, Vandaar; namen om zo te zeggen waar men geen buil aan kan vallen. Hervormd Nederland, toch ook bepaald een pretentieuze benaming, ging zo enkele jaren geleden over op de simpele aanduiding HN-magazine. Het betekent niets meer, althans niet meer in relatie tot Hervormd Nederland.

Namen uit de Schrift

Een apart probleem vormen die namen, die rechtstreeks uit de Schrift zijn geput. Men kan daarvan, in verleden en heden, de meest merkwaardige voorbeelden noemen, van loutere tekstaanduidingen — bijvoorbeeld Spr. 22:6 voor een jongelings- of knapenvereniging — tot volledige bijbelteksten. In diverse gevallen, waarin van zo'n benaming sprake is, kan men zich afvragen of vandaag die naam nog gekozen zou worden. Maar afgezien daarvan, de effecten ervan kunnen soms komisch of stuitend zijn wanneer de naam van de vereniging te pas of te onpas gebruikt wordt. Er vindt dan toch een devaluering van de Schrift plaats.

Met name is voorzichtigheid geboden als het gaat om de naam des Heeren. In het algemeen moet het onjuist geacht worden om de Godsnaam in de titel van een publicatie of in de naam van een verband, een vereniging of een orgaan te voeren. De Naam des Heeren wordt zo namelijk te klakkeloos op de lippen genomen, ontwaard tot een begrip, een idee, een klank. Stel de naam van een vereniging is 'De Heere is onze banier' en er wordt een reisje georganiseerd. Zulke voorbeelden zouden uit te breiden zijn.

Israël was zeer huiverig om de Godsnaam uit te spreken. De Eeuwige, de Heilige laat zich niet in onze woorden, in onze taalaanduidingen vangen. En daarom verdient het aanbeveling om de Godsnaam uit titels van boeken, bladen, artikelen etc. weg te laten en het geheel zakelijker te houden. Er is al devaluatie van het gebruik .i. de naam des Heeren genoeg. Ik heb bijvoorbeeld wel eens idealistischer gedacht over het het randschrift van de gulden als we zien waar we het geld laten rollen en hoe het geld gebruikt of misbruikt wordt.

Men zou schrijver dezes overigens de titel van één zijner publicaties kunnen voorhouden ('Als God roept'). Maar bij uitgave van dat boek werd daar dan ook terecht op geattendeerd. Vaak denken we onvoldoende door als het gaat om de draagwijdte van een naam of een titel.

Belemmering

Er is ook een andere kant aan het gebruik van Schriftplaatsen in naamsaanduidingen. Al te gemakkelijk kunnen namelijk rondom zo'n naam bepaalde woordgrapjes gangbaar worden, die dan in feite 'bijbelgrapjes' worden. Een bepaald orgaan is in het nieuws, staat ter discussie, wordt besproken en tegelijk is de Schriftplaats in het geding, waarbij de gepaste eerbied ontbreekt. Op zich is het altijd al bedenkelijk wanneer Schriftplaatsen op oneigenlijke wijze worden gebruikt. Zodra ze met de naam van een vereniging verbonden zijn kan het echter zijn dat het als vanzelfsprekend gebeurt..

Niemand moet mij euvel duiden als ik enkele voorbeelden noem. Het gaat me niet om de personen of groeperingen erachter maar om de zaak zelf.

'Om Sions wil zal ik niet zwijgen', 'Ik heb wachters op uw muren besteld', 'Het gekrookte riet zal Hij niet verbreken', 'Bewaar het pand u toevertrouwd', het zijn evenzovele Schriftplaatsen, waarop namen van bepaalde organen terug te voeren zijn. Niet alleen echter het gevaar van Woorddevaluatie is zo aanwezig, ook is er het reële gevaar dat, wanneer deze Schriftplaatsen gebruikt worden — en het gaat om veelzeggende, mooie Schriftgedeelten — ze dan in direct verband gebracht worden met genoemde organen. Ze worden van hun Woordbetekenis beroofd en krijgen een organisatorische inkleuring. De genoemde Schriftplaatsen worden als het ware voor die organen geannexeerd en ze krijgen daardoor een bepaalde gevoelswaarde, die niet die van de Schrift zelf is. We horen die Schriftwoorden niet onbevangen meer. In hervormd-gereformeerde kring is dit thans, dunkt me, het geval met de naam 'Het Gekrookte Riet'. Welke bedoeling de broeders van het Gekrookte Riet ook hebben mogen, ze hadden geen ongelukkiger naam voor hun blad kunnen bedenken dan deze. De betreffende Schriftplaats raakt besmet, roept oneigenlijke gevoelens op. Het Woord moet ons zo hoog zijn dat we het niet door namen bevuilen. Wat ervan te denken als men behalve over 'bonders' nu ook al spreekt over 'panders' en 'rieters'. Blijft er zo nog iets van de Schriftbedoeling over? Ik zeg het ter onderlinge opscherping.

Voorzichtig

'Voorzichtig met namen', heb ik boven dit artikel gezet. Afgezien van de genoemde voorbeelden, geldt dat in het algemeen, zeker in een tijd van tegenstellingen en polarisatie. Met namen kunnen we ook claimen. Begrippen als reformatorisch, gereformeerd, bevindelijk en nationaal kunnen zo worden geclaimed, met uitsluiting van anderen. Nu zal het altijd wel onvermijdelijk zijn, wanneer in namen de identiteit tot uitdrukking gebracht wil zijn, dat er overlappingen met anderen plaats vinden. Ik herinner mij dat toen de Gereformeerde Sociale Academie in Ede van start ging ons vanuit vrijgemaakt gereformeerde kring verzocht werd een andere naam te bedenken want er was al een gereformeerde sociale academie te Zwolle (van de vrijgemaakt gereformeerden dus). Intussen ontwikkelde zich een discussie — de bekende discussie — wie kerkelijk gerechtigd is de naam gereformeerd te dragen.

Maar in het algemeen geldt dat bij geprofileerde naamgevingen, waarbij woorden of begrippen met een principiële achtergrond in het geding zijn, het gevaar niet denkbeeldig is dat anderen zich miskend voelen.

Als we — ter afsluiting — de namen van kerkelijke bladen nog eens op een rij zetten, dan is er sprake van bonte verscheidenheid: de Reformatie, de Saambinder, de Wekker, de Waarheidsvriend, het Gereformeerd Weekblad, Bewaar het Pand, Het Gekrookte Riet, Centraal Weekblad, Waarheid en Eenheid, Hervormd Weekblad, de Wachter Sions en Opbouw.

Eigenlijk zijn de namen van het Centraal Weekblad (Geref. Kerken) en van Opbouw (Nederlands Gereformeerde Kerken) het minst kwetsbaar. Opbouw is betrekkelijk een nieuweling onder de kerkbladen. Men heeft een weinig uitdagende en toch positieve naam gekozen. Zou daarachter kunnen zitten dat men in de loop der jaren, zoals prof. C. Veenhof het me eens zei, door alle kerkelijke zekerheden is heengezakt?

Rest nog de vraag of elk orgaan, wanneer nog vandaag de naam gekozen moest worden, heten zou zoals het heet. Laten we ons tot ons eigen orgaan beperken. Een bescheidener naam zou mogelijk zijn. Toen een niet onvermaard predikant eens vroeg: bent u een waarheidsvriend kwam de vraag ontdekkend over. Wanneer ons blad eens betrokken is in kwestieuze zaken wordt — terecht overigens — de naam van het blad in het geding gebracht. Ik hoop intussen dat ons blad z'n naam niet verloochent en verloochenen zal. Maar we kunnen onmogelijk alleenrecht op de waarheid claimen. Anderzijds zijn namen vaak zo vertrouwd geraakt dat men niet te gemakkelijk veranderen moet. Dat heeft er bij Hervormd Nederland kennelijk ook achter gezeten toen men op HN overging. In de volksmond blijft het Hervormd Nederland. Maar te bedenken valt: in de naam ligt het wezen. Dat schept verplichtingen.. Dat moet toch ook altijd voorzichtig maken als het om naamgeving gaat.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen