Eenzaamheid (1)

(overwegingen bij een toenemend tijdverschijnsel.)

'Woord vooraf

Het is inmiddels al maanden geleden, dat de redaktie mij vroeg iets te willen schrijven over dit onderwerp. Haar overweging daarbij was, dat het aktueel is. We signaleren het allemaal om ons heen. In dorp en stad. De eenzaamheid neemt toe.

'Man zeven weken dood in huis'.

Zo'n klein berichtje roept een wereld bij je op. Dat 'eenzaamheid' in de wereld oprukt, laat zich verklaren. We zullen daar bijbelse argumenten voor vinden. Maar hoe is het in de kerken? Neemt het ook in de kerken toe, tegelijk met het individualisme? Moet je eenzaamheid alleen maar negatief waarderen, of zitten er ook positieve kanten aan? Kortom, vragen genoeg.

Met excuses aan de redaktie wil ik er graag op reageren. Afscheid nemen van de ene gemeente en weer ingroeien in de andere gemeente vraagt tijd. Soms ben je niet eenzaam genoeg om dingen te doen, die je eigenlijk wel graag zou willen doen. Vandaar de vertraging.

Bronnen

Als bronnen bij de voorstudie heb ik dankbaar gebruik gemaakt van de bibliotheek van de Vijverberg in Ede. Het laat zich vermoeden, dat er op een sociale academie veel belangstelling bestaat voor de eenzaamheid als maatschappelijk probleem. En dat dit probleem op de Vijverberg wordt behandeld in het licht van het Woord van God heb ik dankbaar kunnen vaststellen aan de hand van een aantal scripties van (oud-)studenten en bijdragen in boekvorm van (oud-)docenten.

Daarnaast heb ik me voor het onderwerp laten inlichten door de Amerikaanse psychotherapeut Moustakas en de resultaten van een onderzoek aan de VU onder leiding van mevr. De Jong-Gierveld. Verder heb ik in de afgelopen maanden wat krantenknipsels verzameld. Maar het meest wil ik me laten leiden door wat de bijbel zelf er over zegt.

En opnieuw is me gebleken, dat er in het Woord van God rijke bronnen liggen van wijsheid en visie op vraagstukken, die wij soms pedant 'typisch eigentijds' noemen. Ik zal deze bronnen niet telkens vermelden. Het noemen van veel citaten heeft iets vermoeiends. Maar mocht u in deze artikelenserie wijsheden vinden, dan weet u nu alvast waar ze vandaan komen. Wie tijdens de rit wil reageren, schrome niet. Het zal ongetwijfeld het gebrek aan volledigheid iets kunnen verkleinen. Mijn pretentie is trouwens niet méér dan enkele 'gedachten over eenzaamheid' aan u door te geven. En soms kunnen anderen je op een goede gedachte brengen.

Een opmerkelijk afscheid

Enige tijd geleden werd in Japan een vrouw dood in haar huis aangetroffen. Hoe triest ook, op zich geen reden voor een krantenbericht. Zij had zelf een einde aan haar leven gemaakt. Hoe triest ook, dat is nóg minder een reden om daar in een Nederlandse krant een bericht van te maken. Zoals u weet is er de regel in ons land dat zelfmoord niet in de krant komt. Toch heeft zij de kranten wel gehaald. Voordat ze haar teveel aan medicijnen innam had zij namelijk een briefje geschreven. Als afscheid aan haar T.V.

'Bedankt lieve T.V., jij was de enige die in de afgelopen maanden iets tegen mij hebt gezegd. '

Eenzaamheid

Zomaar een schrijnend voorbeeld.

We zijn in de afgelopen jaren veel dichter op elkaar gaan wonen. We kunnen ons veel sneller verplaatsen dan vroeger. De brief, die je vandaag schrijft, wordt morgen al aan de andere kant van ons land bezorgd (maar wie heeft er nog de rust om een brief te schrijven?).

We hebben telefoon gekregen, radio, televisie. De mogelijkheden om te communiceren (contact hebben met elkaar) zijn alleen maar toegenomen. En toch wordt alom gezegd: de eenzaamheid neemt toe. Veel mensen lopen tevergeefs naar hun brievenbus. De telefoon gaat haast nooit, of je hoort 'pardon, verkeerd verbonden'. En als er eens iemand langs komt, dan krijg je vaak te horen (en de jas blijft als een onderstreping daarvan aan) 'ik kom maar even, ik heb haast'.

Ik denk aan de drukbezette zoon, die een afspraak maakte met de bloemist, dat deze iedere week een bosje bloemen bij zijn moeder zou bezorgen, en dat hij eens per kwartaal zou afrekenen. Eerst was die moeder er blij mee. Mijn zoon dénkt tenminste nog eenmaal per week aan mij. Maar toen ze er achter kwam, hoe het werkelijk ging, hoefde ze ook die bloemen niet meer.

Niet goed, alleen

Al heel vroeg in de bijbel komen we dat woord tegen. Het woord van de Heere God Zelf. 'Het is niet goed, dat de mens alleen zij.' In huwelijksdiensten halen we die bekende woorden aan. Ze staan in het formulier voor de bevestiging van het huwelijk. Wij hebben niet zoiets als een 'bevestigingsformulier voor de eenzaamheid'. Hooguit krijgen ze aandacht in de zondagse voorbede 'voor alle zieken, treurenden, weduwen, weduwnaren, wezen, eenzamen, bejaarden, enz.' U kent het rijtje waarschijnlijk ook al uit het hoofd, maar wanneer komt het eens in ons hart?

Het is toch duidelijk, dat ook de Heere Zelf gezegd heeft 'het is niet goed, dat de mens alleen zij'? Ook Paulus schaamt er zich niet voor en komt er openlijk voor uit, dat hij de eenzaamheid soms niet aankan. Ook hij wil graag weleens 'mensen om zich heen'. In 1 Tim. 4 vanaf vers 9 kunt u het vinden. Allerlei mensen hebben hem verlaten. Dat stelt hem teleur. Hij weet daar, dat het einde van zijn aardse leven in zicht is. Door Gods genade mag hij weten, dat zijn levensschip nu spoedig binnenvaart in de veilige haven van het eeuwige behoud. Hij weet, dat hij dan nooit meer behoeft te zeggen 'ik ben ziek' of 'ik ben alleen'.

Maar hoe dicht hij bij dit alles ook is, hij voelt zich volgens vers negen alleen. Hoe goed de Heere voor hem is, hij wil toch óók mensen om zich heen. En daarom vraagt hij Timotheus. Hij moet 'haastig tot hem komen'. Ook Paulus weet blijkbaar 'het is niet goed, dat de mens alleen zij'.

Kom er voor uit

Dat is dan misschien één van de eerste praktische dingen, die we aan elkaar kunnen doorgeven. Veel mensen zijn eenzaam of voelen zich eenzaam. Tussen 'eenzaam zijn' of 'zich eenzaam voelen' is een groot verschil. (Daarover hebben we het een volgend keer.) Nu zou ik u afrondend willen zeggen: schaam je er niet voor, als je het alleen zijn moeilijk vindt. Veel mensen verbergen het. Je moet je niet zo laten kennen, zeggen ze dan. Vaak houden we voor elkaar maar een masker op. We willen de flinke man of vrouw, jongen of meisje zijn, die 'zijn of haar kruis zo in stilte draagt'. Paulus schaamt er zich niet voor de stilte te verbreken. Soms wordt het alleen-zijn ook hém te veel. En bovendien, de Heere Zelf heeft het gezegd 'het is niet goed, dat de mens alleen zij'. Daarom mogen we dat kruis best eens neerzetten, en tegen een ander zeggen, dat het zwaar is. Soms té zwaar zeker om het in eigen kracht te dragen. En wie er openlijk voor uitkomt, zal heel wat medepatiënten ontmoeten. Bijvoorbeeld, de zondagsdichter John de Vos, die het aldus verwoordde:

Eenzaamheid is als zand 't stuift tussen de kieren van het hart en 't ligt voor 't opscheppen.

P. Vermaat, v.d.m.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen