Uit de pers

Grensverkeer

In De Waarheidsvriend van 4 oktober hebt u een verslag kunnen lezen van de afscheidsbijeenkomst op Hydepark t.g.v. het vertrek van dr. Gerssen. Ir. v. d. Graaf typeerde zijn afscheidswoord als 'persoonlijk, puntig en veelzeggend'. Het blad In de Waagschaal nam in het nummer van 25 oktober deze toespraak-op, zodat we een en ander nog eens rustig kunnen nalezen. Het gaat Gerssen om een grensverkeer, een grensbesef, dat niet bang is grenzen te overschrijden en om een verkeer dat bij alle openheid de wezenlijke beslissingen niet uit de weg gaat. Ik moest daarbij onwillekeurig denken aan de levensarbeid van Calvijn die in zijn situatie ook wist van grensverkeer: volharden bij de hemelse leer, en tegelijk een oecumenische openheid die het aandurfde grenzen te doobreken. Het heeft denk ik ook alles te maken met de gereformeerde belijdenis die waarlijk katholiek is, beslissingen velt en tegelijk een breedte heeft waar we vaak in ons beleven der dingen niet aan toekomen. Ik laat nu Gerssen zelf aan het woord. Hij schrijft:

'Ik heb altijd moeite gehad met mensen, die heel sterk gefixeerd zijn op hun grens en steeds leven in een soort angst voor grensvervaging. Die zijn bang voor het gesprek met de ander, omdat ze I dan niet meer weten waar ze terecht zouden 1 kunnen komen. Zowel in de ontmoeting met I het joodse volk als binnen de veelkleurige ge-I meenschap van het hervormd seminarium zijn ze voortckirend op hun hoede en ze wagen zich niet aan al te onoverzichtelijke uitstapjes op voor hen onbekend terrein. Dat grensgevoel associeer ik met angst, onzekerheid, zelfverze-; kerdheid, argwaan, gebrek aan geestelijke en I theologische moed.

I Maar ik heb evenzeer altijd moeite gehad met ' mensen, die alleen maar uit zijn op het verkeer i over de grenzen heen. Zij hebben een onbegrensde openheid voor alles wat zich maar aan-: dient en zijn steeds op zoek naar weer nieuwe experimenten en ontdekkingen. Zij zijn meestal onderweg ergens heen en bijna nooit ergens werkelijk thuis. Ze ontdekken veel accenten, die aan het toch al zo brede spectrum van de j waarheid kunnen worden toegevoegd. Alles en 1 iedereen die zij ontmoeten begrijpen ze beter I dan die ander zichzelf begrijpt. Ze zijn er gul j mee om iedereen, die er wat haveloos lijkt uit : ' te zien te omkleden met de wijde mantel van de \ tolerantie. Alleen wanneer die tolerantie kennelijk niet wordt gewaardeerd, wordt de verhouding wat moeilijker. Ik bespeur deze houding op het terrein van kerk en Israël bij mensen, die het verkeer tussen christendom en jodendom zo intensief beoefenen, dat er een soort eenheidsprodukt in de vorm van het zogeheten joodse denken of de joods-christelijke traditie uit te voorschijnt komt en dat de vraag naar de grens tussen kerk en synagoge als ongepast wordt teruggewezen. Ik bespeur dat soms ook in het seminarium als geprobeeid wordt de echte tegenstellingen op te vangen in een hogere harmonie en zo onder de tafel te werken. Dit gevoel van het verkeer ervaar ik als verhullend, soms zelfs verstikkend, vaak als in wezen intolerant en superieur, eigenlijk als een zeer beminnelijke vorm van annexatie.'

De grens die Gerssen in acht wil nemen bepaalt zijn plaats binnen de hervormde kerk en heeft te maken met zijn levensgeschiedenis.

'Er zijn verschillende factoren waaruit die grens is opgebouwd en daar ligt een groot stuk van mijn eigen levensgeschiedenis in. In zoverre men daar ooit zelf helemaal bewust van kan zijn zou ik kunnen noemen: mijn afkomst zowel geografisch als geestelijk, het respect voor de belijdenis van de kerk, het geboeid zijn door de Reformatie, het gestempeld zijn (overigens met pijn en moeite) door de Naderde Reformatie met een flinke scheut Kohlbrugge en een kleinere injectie Barth daardoorheen. Ik zou kunnen verwijzen naar mijn persoonlijke aanleg, die eerder naar het conservatieve dan naar het progressieve overhelt. Maar als ik op die grens word vastgeprikt krijg ik het benauwd; dan wordt het een harnas waarin ik mij niet vrij bewegen kan.

Toen ik als student voor Barth en ook een beetje voor Kohlbrugge van gezaghebbende zijde gewaarschuwd werd ben ik ze juist heel intensief gaan lezen en ik denk alles overziende niet zonder vrucht. En wat het jodendom betreft: als ik deze zojuist aangeboden bundel doorblader treft mij het met hoeveel figuren ik in de loop der jaren bezig ben gewest. Ik ben nooit bang geweest grenzen te overschrijden, maar toch constateer ik tot mijn eigen verrassing dat ik niettemin binnen mijn eigen grenzen ben gebleven. Ik ben nuchter genoeg te denken dat dat wel aan mijn aangeboren conseratisme zal liggen, maar het ligt dunkt mij ook aan de persoonlijke relevantie van die grens.'

Geen grensvervaging

Juist het verkeer aan de grenzen betekent geen vervagmg, maar een scherper zicht op waar wezenlijk grenzen liggen, aldus Gerssen die aan het slot van zijn verhaal enkele opmerkingen maakt over de Gereformeerde Bond in de Ned. Herv. Kerk:

'Grensoverschrijding betekent niet automatisch grensvervaging. Het kan soms betekenen, dat de grenzen juist scherper getrokken worden, maar dan stel je niét tevoren vast, maar ervaar je pas achteraf. Je ontdekt, ook pas achteraf, dat de grens soms verderop ligt dan je had gedacht en soms ligt het dichterbij dan je had gehoopt. Waar het op aankomt is dat het bij het grensverkeer legitiem toegaat, dat je daarbij, om zo te zeggen, je pas kunt tonen (die je op naam is uitgereikt) en datje de ingevoerde waar laat registreren. Open en eerlijk grensverkeer is wat anders dan smokkelarij. Ik denk dat er op de grens tussen kerk en synagoge gesmokkeld wordt als dominees ineens over Tenach gaan praten en niet meer over het Oude Testament of de naam Christus stelselmatig inwisselen voor die van Messias. Of in een ander verband het over de eucharistie hebben en niet meer over het avondmaal. Of in een nog ander verband ervaring en bevinding stuivertje laten wisselen alsof het over hetzelfde gaat. Clandestien grensverkeer bevordert de spraakverwarring, terwijl legitiem grensverkeer bijdraagt aan de verheldering en de verdieping van het geloofsleven en theologie. Dan wordt het zicht verbreed, het inzicht in de Schrift en in de vragen van God en mens verrijkt, dan worden als God het geeft impasses overwonnen en de steriliteit doorbroken. Zonder legitiem en dapper grensverkeer wordt het leven binnen onze grenzen muf en eentonig, geprikkeld en prikkelbaar. Alleen als de vensters open zijn naar het jodendom, naar de wereld, , naar de zusters en broeders binnen de eigen kerk waait er een frisse lucht en is het goed en heilzaam om in het eigen huis te wonen. Voor dat grensverkeer dient het hervormde seminarium. Als wij hier alleen maar van achter onze grenzen elkaar onder vuur zouden nemen konden wij de tent beter sluiten. Als wij ons best zouden doen het onderling verkeer zo te regelen, dat er een eenheidsprodukt werd gefabriceerd ten dienste van de vrede in de kerk konden wij er ook beter mee ophouden. Het gaat ons om het grensverkeer, om de vruchtbare ontmoeting met elkaar waarin wij mogen opgroeien in onze eigen identiteit, om de frisse lucht in de kerk en om de verbreding en verdieping van het inzicht in de Schrift en in de wereld.

Tenslotte nog een enkele opmerking over mijn eigen nest; dat ligt zoals iedereen weet en weten mag in de Gereformeerde Bond. Men heeft wel eens tegen mij gezegd: je zult het wel moeilijk hebben om als Gereformeerde Bonder te werken aan zo'n instituut als het seminarium. Ik heb altijd geantwoord: daar is niets moeilijks aan. Hoe zou dat ook buitensporig moeilijk kunnen zijn, want het kenmerkende van de Gereformeerde Bonder is, dat hij of zij hervormd-gereformeerd wil zijn. Er zijn in Nederland verschillende soorten gereformeerden (daterend van Afscheiding en Doleantie, christelijk of oüd of nog ouder dan oud) en temidden daarvan onderscheiden we ons hierin, dat wij gereformeerd willen zijn op een hervormde manier, binnen de verscheidenheid van de hervormde kerk en in verantwoordelijkheid daarvoor. Dat is een keuze en wij hebben geen enkele reden om die keuze te betreuren. Als het goed is (helaas is het niet altijd goed) bepaalt die keuze ook onze kleur. Die kleur is daaraan te herkennen dat onze identiteit niet kan liggen in een overspannen grensbesef, maar in de voortdurende behoefte aan grensverkeer.'

Hoe Gerssen in kerk en theologie jarenlang dit grensverkeer beoefend heeft, blijkt uit de opstellen in de hem aangeboden bundel, een fraai cadeau waar veel in bijeengebracht is wat Gerssen in de loop der jaren geschreven heeft inzake de relatie Kerk en

Israël, Kohlbrugge en de prediking. Ik denk, dat die combinatie niet vreemd is, maar alles te maken heeft met Gerssen's positie in de vragen van het gesprek met Israël. Juist een helder zicht op de prediking van de rechtvaardiging van de goddeloze geeft ook zicht op Israel. En het zicht op Israël scherpt ons oor voor wat bijbelse en profetische prediking dient te zijn. Onder de vele boeken die maandelijks verschijnen neemt dit afscheidscadeau wel een bijzondere plaats in. We wensen het daarom in vele handen. Goede theologie dient immers dat grensverkeer dat openheid paart aan een besliste keuze.

De vergeten politieke gevangene

Daarover schrijft drs. A. Kamsteeg in Koers van 24 oktober, naar aanleiding van de door Amnesty International geïnspireerde week voor de 'vergeten gevangenen', slachtoffers van dictatoriale regiems. Als vrije mensen zwijgen over dit onrecht, spelen ze deze regiems in de kaart. Vergeten worden, wegraken in 'nacht en nevel', is een bittere ervaring. Daarom is het goed dat de aandacht er op gevestigd wordt, opdat wij niet vergeten...

'De laatste tijd is nog eens gebleken dat bekendheid politieke gevangenen kan helpen. Anatoli Sjtsjaranski en Juri Orlov hebben er hun vrijlating aan te danken gehad. Maar al tijdens hun gevangenschap werden ze moreel gesterkt door het besef internationaal niet vergeten te zijn. Hoe belangrijk dat kan zijn, blijkt wel uit wat een voormalige politieke gevangene uit Tsjechoslowakije, Karel Kynch, eens zei: "Een politieke gevangene komt meestal slechts op indirecte wijze te weten welke activiteiten jullie (Amnesty International) voor hem ontplooid hebben. Hij merkt dat bijvoorbeeld aan de sarcastische opmerkingen van bewakers of uit stukjes informatie die familieleden hem tussen de regels (van hun brieven) door verschaffen, want brieven worden sterk gecensureerd. Maar dat is al voldoende om de gevangene het fantastische gevoel te geven dat hij of zij niet vergeten is, dat er iemand is die om hem of haar geeft".

Het organiseren van speciale weken ten behoeve van het een of andere doel is niet helemaal zonder risico. Het gevaar bestaat dat de indruk wordt gewekt, dat het leven in stukjes kan worden geknipt. De vrede zou, met andere woorden, na de 'vredesweek' wel weer even kunnen worden vergeten, omdat de aandacht nu op het misdeelde kind, de dieren, of nu de vergeten gevangenen moet worden gericht. Het is duidelijk dat dit strijdt met het doel van speciale actieweken. Die beogen immers juist het bevorderen dat onze belangstelling voor al die zaken een samenhangend geheel in ons leven gaan vormen. Want door al die persoonlijke beslommeringen zouden we bijna gaan vergeten dat er in deze door pers, radio en televisie klein geworden wereld bijvoorbeeld eenzame (politieke) gevangenen zijn. Mensen over wie de wereld nooit of te laat hoort dat ze hebben bestaan... Speciale actieweken kunnen ook een gevoel van machteloosheid bewerkstelligen. Ze confronteren ons namelijk met een zee van ellende, die onmogelijk meer in te dammen is. Ook Amnesty International erkent dat wat door haar gesignaleerd wordt nog maar het topje van de ijsberg is. "Tegenover iedere ons bekende naam staan wellicht vijftig of honderd namen die onbekend zijn." Sinds haar oprichting heeft Amnesty zich voor eiikele duizenden individuele gevangenen over heel de wereld ingezet. Dat aantal zal dus nog eens met enkele tientallen vermenigvuldigd moeten worden. Bovendien zou men gemakkelijk moedeloos kunnen worden, onder de indruk van de macht van de tegenstander. Amnesty International somt in de deze week verspreide documentatie nog eens op over welke middelen regeringen beschikken om een gevangene van de buitenwereld af te sluiten. Sommige staten hebben een wettelijk verbod uitgevaardigd om ten behoeve van de publiciteit informatie in te winnen over gevangenen. Men intimideert de familie en vrienden, en schept — in het algemeen gesproken — een klimaat van angst en terreur. Burgers die niettemin opkomen voor handhaving van de mensenrechten — denk aan bijvoorbeeld de "Helsinki-groepen"—lopen de kwade kans zelf opgesloten te worden. En van openbare gerechtelijke processen is dan helemaal geen sprake.'

In het allerergste geval laten dictatoriale regeringen hun tegenstanders eenvoudig 'verdwijnen', een sinister woord waar in Latijns-en Midden-Amerika, maar ook elders velen slachtoffer van geworden zijn. Een gevoel van machteloosheid kan je bevangen als je ziet hoe het onrecht heerst in vele staten op deze aarde. Wat wordt dan de taal van de Psalmen actueel, die roepen tot God om gerechtigheid jegens de verdrukten'. Psalmen zijn liederen van hoop en verlossing, Hederen uit de diepte. En juist deze psalmen willen ons er toe aanzetten niet te zwijgen. Daarom is het goed nota te nemen van acties die ten doel hebben de vergeten poHtieke gevangenen in de aandacht te brengen. Een briefkaart naar een ambassade, een paasgroet, een simpel teken van meeleven... het lijkt zo weinig, maar wij moeten ook hier de macht van het kleine niet onderschatten.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen