Kerk en samenleving in Oost-Europa

Wie studie maakt van het kerkelijk leven in de socialistische samenleving van Oost-Europa, begeeft zich op een moeilijk terrein. Het onderwerp is breed en veelkleurig, omdat we in vrijwel elk land een andere situatie aantreffen. Bovendien is het niet altijd gemakkelijk om goede informatie te krijgen. Persoonlijke kontakten zijn soms moeilijk te leggen door allerlei restricties van de overheid. Zodra men echter ook publiceren wil, rijzen er nog meer problemen. De feiten die aan het licht komen, vragen om interpretatie. Daarbij blijken de meningen ver uiteen te gaan. Waar de één alles in zwarte kleuren afschildert, is een ander geneigd meer rozige tinten te gebruiken. Men zou bijna kunnen zeggen: zoveel hoofden, zoveel zinnen. Een faktor van belang is daarbij, dat de informatie die via officiële kanalen uit Oost-Europa komt, niet erg betrouwbaar is, maar wel door sommigen voor waarheid wordt aangenomen. Wie kritisch is, wordt al snel van 'koude-oorlogdenken' beschuldigd. Daarom is voorzichtigheid en kennis van zaken nodig om tot een evenwichtig beeld te komen van de positie van de kerken in Oost-Europa.

Dr. J. A. Hebly

Eén van de bekendste publicisten over het kerkelijk leven in het Oostblok komt uit ons land, dr. J. A. Hebly, die onlangs afscheid nam als direkteur algemene zaken en oecumenica van het IIMO (Interuniversitair Instituut voor Missiologie en Oecumenica) in Utrecht. Na de Tweede Wereldoorlog werkte hij in Parijs voor de hulporganisatie CIMADE onder vluchtehngen uit Oost-Europa. Hoewel hij daarna als vrijzinnig predikant in Nederland werkte, zou het onderwerp Oost-Europa hem niet meer loslaten. Als één van de mannen van het eerste uur in de beweging van de Wereldraad van Kerken, hadden vooral de oecumenische kontakten met kerken in Oost-Europa zijn belangstelling.

In de loop der jaren heeft dr. Hebly veel gepubliceerd. Boeken als 'Protestanten in Rusland' en 'Strijd om vrede' trokken een brede belangstelling, ook in kringen, die zich bepaald niet aangetrokken voelen tot de vrijzinnigheid of de oecumenische beweging. Zijn werk toont zijn deskundigheid op het gebied van kerk en samenleving in Oost-Europa. We leren hem uit zijn geschriften kennen, zoals hij ook in de persoonlijke omgang is, vriendelijk en mild in zijn oordeel. Tegelijk is hij echter ook een gedreven strijder voor de christelijke vrijheid, die een warm hart heeft voor allen, die om het geloof vervolgd worden. Daarbij schroomt hij niet hen die hem het meest nabij staan, als een echte vriend hun feilen te tonen.

Wereldraad van Kerken

Dat geldt met name voor de houding van de Wereldraad van Kerken ten opzichte van Oost-Europa. Juist omdat dr. Hebly zich - anders dan wij - zeer verbonden voelt met de oecumenische beweging, weegt hem het zwaar, dat hij de koers van de Wereldraad ziet afwijken van de oorspronkelijke idealen. Met name in de laatste tien jaar heeft dr. Hebly onophoudelijk gewaarschuwd voor de toenemende invloed van de kerken uit het Oostblok binnen de Wereldraad en het gebrek aan een kritische opstelling tegen de eenzijdige politiek die daarmee veld wint. Leidende personen binnen de. Wereldraad blijken een brede blik te hebben en allerlei misstanden in de wereld aan de orde te kunnen stellen, zolang die maar niet in Oost-Europa gebeuren. Dan moet er plotseling genuanceerd gedacht worden en uiterst voorzichtig worden gemanoevreerd. Dr. Hebly meent terecht, dat dit schade doet aan het werk en de positie van de kerken, die door het politieke systeem geen vrijheid hebben om te doen en te zeggen, wat ze eigenlijk zouden willen.

Er schuilt een zekere tragiek in, dat dr. Hebly, die zo positief staat tegenover de oecumene, juist in die kringen de laatste jaren steeds minder gewaardeerd wordt. Zijn kritiek op de blinde vlek die de Wereldraad heeft t.o.v. Oost-Europa, wordt hem niet in dank afgenomen. Hij staat daarin niet alleen. Twee andere Europese deskundigen, Eugen Voss en Michael Bordeaux, hebben dezelfde ervaring. Hun werk wordt vrijwel genegeerd en hun oproepen aan de Wereldraad om meer op te komen voor verdrukte christenen, worden doodgezwegen. Dat heeft dr. Hebly er niet van weerhouden om onvermoeibaar te zeggen, wat hij op het hart heeft. In zijn nieuwste boek Eastbound Ecumenism gaat hij opnieuw in op de problemen in de kontakten met Oost-europese kerken.

Hoewel wij zijn theologische en oecumenische visie niet delen, valt er veel van dr. Hebly te leren, wanneer hij schrijft over Oost-Europa. Hij tekent ons een genuanceerd beeld van het kerkelijk leven daar. Kennisname van zijn werk kan ons ervoor behoeden, dat we in allerlei eenzijdigheden vervallen. Van harte hopen we, dat dr. Hebly ook na het beëindigen van zijn werk op het IIMO zal mogen voortgaan met zijn studie en publicaties over dit onderwerp. Met zijn rijke ervaring kan hij velen helpen een goed inzicht te krijgen in een uiterst gecompliceerd deel van onze wereld.

Afscheidsbundel

Ter gelegenheid van zijn afscheid werd dr. Hebly een bundel opstellen aangeboden onder de titel: Kerk en Samenleving in Oost-Europa. Uit de samenstelhng van de artikelen blijkt hoe breed het onderwerp is. Enkele opstellen behandelen algemene onderwerpen als Christendom en socialisme en Kerk en vrede in Oost-Europa. Andere geven een beeld van het leven in de Sowjetunie en de viering van duizend jaar christen­dom in Rusland. Elk artikel is de moeite van het lezen waard en geeft veel goede informatie. Naast enkele opstellen over detailonderwerpen, boeide mij ook het artikel van prof. Bronkhorst over het Stipendium Bernardinum. Door de eeuwen heen is via dit studiefonds uit ons land een bijdrage gegeven aan de opleiding van Hongaars-sprekende predikanten. Die verbondenheid is nog altijd een levende zaak, niet in het minst voor de kontakten met oud-studenten, die nu als predikant in Oost-Europa werken. Drie buitenlandse vrienden van dr. Hebly leverden elk een opstel, dat in het Nederlands vertaald werd. Prof. Kahle en Eugen Voss schreven beiden een interessant artikel. Maar het meest trof mij toch de bijdrage van Michael Bordeaux, de leider van het Engelse Keston College. Hij tekent de moeilijke positie van ieder, die eerlijk over Oost-Europa schrijft. In een tijd van ontspanning en aandacht voor andere zaken is nieuws over lijdende christenen voor velen niet gewenst. Scherp tekent Bordeaux de dubbelhartige houding van grote oecumenische organen en de internationale pers, wanneer de verdrukking van christenen in Oost-Europa aan de orde komt. Terwijl men hoog opgeeft over mensenrechten en christelijke vrijheid, geeft men niet thuis, als uit Oost-Europa een schreeuw om hulp komt. 'Wanneer mevrouw Winnie Mandela in Zuid-Afrika spreekt, dan spitst de wereldpers het oor en slijpt de pen om elk woord te verstaan... Maar wanneer de vrouwen (of mannen) van Sovjet christengevangenen hardop spreken ter wille van hun echtgenoten en soms hun intiemste gedachten vanuit de gevangenis trachten te vertol­ken, dan verschijnt daarvan meestal geen enkel woord in de krant of op de televisie.' Hoewel sommige kranten in ons land een betrekkelijk goede uitzondering vormen, moet men hem helaas gelijk geven. Alleen al daarom is het werk van dr. Hebly en anderen blijvend nodig.

Maar er is nog meer. Alleen door goed kennis te nemen van de situatie in Oost-Europa, kunnen wij werkelijk biddend meeleven met de broeders en zusters, die lijden om de Naam van Christus. Dr. Bordeaux wijst op de grote waarde van onze voorbede en ons meeleven. 'Een zich afwenden van zulk een lijden is verraad aan het evangelie en een verbreking van de eenheid van het lichaam van Christus.' Het zijn bewogen woorden, die ons oproepen met temeer ernst de lijdende kerk aan de Heere op te dragen. Want het blijft waar: 'Als één lid lijdt, lijden alle leden'.

N.a.v. Kerk en Samenleving in Oost-Europa, facetten van liet kerkelijlt leven in de socialistische samenleving, uitg. Boekencentrum B.V., 's-Gravenhage, ƒ 42, 50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen