Boekbespreking

Régine Pernoud, Vrouwen in de middeleeuwen. Haar sociale en politieke geschiedenis, Ambo Baarn 1986, 234 blz., gelijmd, ƒ 45, —.

Een mooi boek over een interessant onderwerp dat zeker wel de aandacht zal trekken. Mevr. Pernoud is een frans geleerde die al sinds vele jaren zich bezighoudt met het bestuderen van de middeleeuwen. De oorspronkelijke titel van het boek is La femme au temps des cathédrales. Deze titel geeft naar mijn gevoelen minstens zo goed de inhoud van het boek weer als die van de nederlandse vertaling, want de 'kathedralen' zijn nog al eens het uitgangspunt van de beschouwingen van de schrijfster. Maar het bezwaar van deze oorspronkelijke titel is dat de tijdsaanduiding ontbreekt en dat heeft de vertaler opgevangen door te spreken van de 'middeleeuwen'.

De inhoud van het boek is, in betrekkelijke zin, chronologisch geordend. Er is een eerste deel dat gaat over de vroege middeleeuwen; dan een tweede deel over het feodale tijdperk, en tenslotte een deel over de late middeleeuwen. Het tweede deel neemt verreweg de meeste ruimte in beslag. Het laatste deel maar een luttel aantal bladzijden. De vrouw zou in de loop der middeleeuwen tot grote eer en invloed zijn gekomen, mede onder invloed van de beginselen van het christendom. Haar positie werd een andere dan die zij had in de Oudheid, en zij nadien gekregen heeft, dat wil zeggen in de tijd na de middeleeuwen.

Deze stelling laat ik voor wat zij is. De auteur die, naar ik wel haast zeker weet, rooms-katholiek is, heeft het een en ander toch wel wat al te mooi voorgesteld. Hoezeer in de middeleeuwen de vrouw misbruikt is door de zgn. geestelijkheid, zodat er concilies zijn gehouden die honderden hoeren aantrokken, zal men in dit boek niet vinden. Hoe sommige pausen met vrouwen zijn omgegaan zal men eveneens niet vinden. Er zou ook een boek te schrijven zijn over de vrouw in de tijd van de Reformatie, en dan zou er enig ander licht komen te vallen op de positie van de vrouw in de middeleeuwen. Natuurlijk gaat dit boek niet alleen maar over vrouwen, maar ook over allerlei andere zaken die gerekend kunnen worden tot de omstandigheden waaronder de vrouw in die tijd leefde. Daarbij komen hoogst wetenswaardige en belangrijke dingen aan het licht. Tientallen bronnen zijn benut, ook onbekende. Verrassend is dat er over een onderwerp als dit nog zoveel te vinden is. Ook ongeschreven bronnen, die de archeologie blootlegt, zijn daarvoor van belang. Wij komen vele vrouwennamen tegen; van hooggeplaatste vrouwen, vorstinnen, maar ook van kloosterlingen. Onder hen waren ook geleerde vrouwen. De vrouwen zouden in de middeleeuwen meer gelezen hebben dan de mannen (blz. 49). Zij zouden verder ook een belangrijke rol gespeeld hebben in het sociale en politieke leven van die tijd. Dit laatste kwam bij mij minder overtuigend over. De schrijfster staat, wat vooral blijkt uit het slot van haar boek, ergens in de brede stroom van het feminisme van onze tijd, maar heeft daarop toch ook wel haar kritiek. Eén zin uit haar boek waarin deze kritiek wordt verwoord wil ik de lezers niet onthouden; zij luidt als volgt: 'Er heerst een neiging zichzelf als vrouw te ontkennen, zich tevreden te stellen met het nabootsen van de gedragingen van de man, te trachten hem als een soort volmaakt ideaalmodel te kopiëren en zichzelf bij voorbaat iedere originaliteit te ontzeggen' (blz. 205).

Het is alsof de schrijfster wil zeggen: Vrouw wees vrouw. Dat vind ik een bijbels en christelijk geluid. Ik eindig met de woorden waarmee ik begon: een mooi boek. En leerzaam.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen