Vraagteken als uitdaging

Ik dank ds. Schaaf voor zijn openhartige en vrijmoedige vragen. Alvorens ik me richt op de hoofdinhoud van zijn betoog twee opmerkingen over wat hij liet voorafgaan. In zijn informatie aan de lezers van het Friesch Dagblad over de Gereformeerde Bond zegt hij dat de Gereformeerde Bond aan de (Hervormde Kerk) Schrift en belijdenis als fundament wil (terug)geven. Welnu, wij — als Gereformeerde Bond — hébben hierin niets te geven. Schrift en belijdenis zijn het fundament van de Hervormde Kerk. Dat klinkt absoluut. Maar vanuit dit normerende gegeven wil juist de Gereformeerde Bond in de Hervormde Kerk staan.

En verder, ds. Schaaf doet het voorkomen alsof 'bonders' (ik blijf moeite hebben met deze versimpelende benaming) uitsluitend uit de bekende reservaten komen. Hij had echter ook kunnen opmerken dat sinds jaar en dag G.B.-predikanten hebben gediend in steden als Amsterdam, Utrecht, Den Haag, Rotterdam, maar vandaag bepaald ook in steden als Groningen. Tot op heden zijn daar predikantsplaatsen van G.B.-signatuur, die bepaald nog niet het onderspit hebben gedolven en ook niet in mindering komen op het brede hervormd-kerkelijke leven. Ze spelen op het moderne leven méér dan in, zonder hun gereformeerde identiteit prijs te geven en zonder ook aan werfkracht in te boeten (in vergelijking met andere modaliteiten).

Overigens beaam ik dat de Gereformeerde Bond, samen met andere denominaties in het geheel van de Gereformeerde Gezindte, in een proces van emancipatie is gekomen. Zodat wij — inderdaad — geen enkel onderwerp meer mogen schuwen. Als we het zouden willen worden we door het leven van elke dag wel tot de orde geroepen, ook al scheppen we er intern best wel eens problemen mee. Een andere vraag is echter of we ons door de vragen van vandaag laten gezeggen.

Ongeloofwaardig?

Ype Schaaf stelt intussen een scherpe vraag. Worden we als Gereformeerde Bond niet ongeloofwaardig? We werken samen met evangelikalen en hebben bezwaar tegen Samen op Weg. Kan dat wel?

Jazeker! Samenwerking met evangelikalen betekent nog niet alles belijden wat evangelikalen belijden. We belijden met hen echter volmondig het gezag van de Heilige Schrift (inderdaad van kaft tot kaft), al geven we aan het gezag van de Heilige Schrift wel een andere vulling dan in biblicistische stromingen gebeurt. Het amerikaanse fundamentalisme is ons vreemd. Maar gemeenschappelijk beroep op het gezag van de Heilige Schrift is ons nader dan wanneer men zich op twee bronnen beroept, namelijk de Schrift en de eigen tijd (bijv. 'Wij kunnen niet meer hetzelfde geloven als Paulus in zijn tijd...'). Helaas heeft in de kring van de 'Gereformeerden', zoals al veel eerder in de middenorthodoxie in de Hervormde Kerk, de Schriftkritiek toegeslagen, zodat we met hun wetenschappelijke publicaties en hun daarop gebaseerde preken niet meer zó uit de voeten kunnen, zoals dat in de vooroorlogse jaren het geval was. Wat ons verbindt met de evangelischen is dat zij diep doordrongen zijn van de 'beslissing', die er in een mensenleven vallen moet wil het wel zijn voor de eeuwigheid. Wij belijden van harte dat het Gods beslissing is. Maar gaat het om die beslissing nog in de kring van de midden-orthodoxie en van de Gereformeerde Kerken?

Daar komt bij dat ontwikkelingen in de Gereformeerde Kerken heel snel gaan. Mag ik daarvan een voorbeeld geven? In de Gereformeerde Kerken werd de 'vrouw in het ambt' vijftien jaar later geaccepteerd dan in de Nederlandse Hervormde Kerk. De besluitvorming vond in de Hervormde Kerk overigens plaats met een zeer krappe meerderheid. Thans is het zo dat er in de Gereformeerde Kerken vrijwel geen (wijk)gemeente meer is waar de vrouw geen zitting heeft in het ambt, zo mogelijk ook in fiftyfifty verhouding van vrouwen en mannen. In de Hervormde Kerk zijn er echter nog minstens zeshonderd wijkgemeenten, waarin geen vrouw als ambtsdrager fungeert. Een illustratie van het verschil in ontwikkelingen in de Hervormde Kerk en de Gereformeerde Kerken, die toch het hele kerkelijke klimaat bepalen en die de onkerkelijkheid bevorderen.

Wanneer er eenmaal beslissingen gevallen zijn in de Gereformeerde Kerken moet ieder ook buigen voor deze beslissingen, is er voor nuancering geen ruimte meer. Welnu, voor dat intellectueel geweld willen we als hervormd gereformeerden niet buigen. Dat heeft zo ook nooit in de Hervormde Kerk opgeld gedaan.

Zo ligt het in feite ook met Samen op Weg als zodanig. Direct na de Tweede Wereldoorlog waren gereformeerden en masse tegen samengaan met hervormden. Nu zijn ze en masse vóór, terwijl de Hervormde Kerk het logge lichaam is dat niet mee wil; en dat bepaald niet alleen omdat de Gereformeerde Bond dwars ligt. De Hervormde Kerk is, veelmeer dan de Gereformeerde Kerken, gekenmerkt door geduld als een afspiegeling van Gods geduld met Zijn zwakke lichaam, met Zijn zwakke gemeente op aarde. In de Hervormde Kerk wordt — latent of openbaar — op bekering gehoopt en gewacht. In de Gereformeerde Kerken wint ontwikkeling het. En daarom gaan we zo moeilijk samen. Misschien hebben we in de gestalte van geduld overigens wél meer hoop naar de toekomst. Daarom gaat de Hervormde Kerk, en daarin de Gereformeerde Bond niet mee met de laatste gestalte van de bekering van de Gereformeerde Kerken. 'De uitdrukking is van de gereformeerde hoogleraar G. P. Hartveld.'

Vaderlandse kerk

En dan dat moeilijke begrip vaderlandse kerk. We bedoelen echt geen 'ras, bloed en bodem'. Wel bedoelen we te hopen op Gods trouw, zoals die door de eeuwen betoond is. De Heere, de God des Verbonds, verliet Zijn gesmaldeelde, door ontrouw en afsplitsing gehavende kerk niet. Hij bleef trouw. Hij stond en staat niet aan ónze kant. Hij staat aan de kant van Zijn Woord en bindt zich aan Zijn belofte.

Zien we op de geschiedenis van de kerk der Reformatie dan is er voor triumfantelijkheid, laat staan voor ras-bloed-en bodem geen ruimte.

Wij blijven echter staan voor een geestelijke benadering, zoals in een opkomen voor de vaderlandse kerk. Wij hebben de vaderlandse kerk niet gedragen. De vaderlandse kerk heeft door Gods genade ons als geestelijke kinderen voortgebracht.

Ds. Schaaf heeft wél gelijk als hij de volkskerk ter discussie stelt. De volkskerk is voor óns de vaderlandse kerk niet. Het gaat ons niet om de volkskerk als een machtig, het volk omspannend geheel. Die tijd heeft inderdaad allang afgedaan. En dat is maar gelukkig ook. Want als nog slechts een klein déél van het volk trouw is dan kan men niet zonder meer het volk tot de kerk rekenen; men kan er zeker niet normen voor de kerkelijke praxis aan ontlenen (wat vandaag in de heersende richting nog steeds het geval is). Laat het Friesch Dagblad dan ook s.v.p. de fabel uit de wereld helpen dat de Gereformeerde Bond predikantsplaatsen koopt. Daarvan is niet één voorbeeld te geven.

Zulk een restauratie wensen wij niet; wel een geestelijk herstel naar Schrift en confessie. Daarin blijven we terugvallen op de God van het Verbond, die ook vandaag trouw houdt tot in duizend geslachten, ook waar de generatie van vandaag (die niet dezelfde is als die van morgen) het laat afweten.

Men voelt wel, op deze wijze laat ik het begrip vaderlandse kerk bevindelijk, niet alleen maar ziende op wat voorhanden is, maar vanuit de hoop. Onze hoop is op de God der geslachten. We zullen ook in de toekomst als hervormd-gereformeerden kwetsbaar zijn als we zien op wat voor ogen is. De trouw des Heeren is echter méér dan de ontrouw van Hervormden en van Afgescheidenen en van hen, die samen op weg gaan. Toch gaan we verder op weg, namelijk met hen die 'de breuk van Sion' echt bewenen. Daarom gaan we als hervormde gereformeerden toch niet zó maar accoord met een overgang van 'afsplitsing naar samenvoeging'. Daar ligt een geschiedenis tussen. Het bewenen van de breuk ontbreekt.

Ds. Ype Schaaf mag op het eerste gezicht gelijk hebben in zijn vraag of men de vorige generatie wel schuld mag laten belijden omtrent het heden. Naar bijbelse maatstaven, dat weet ds. Schaaf ook wel, ('wij en onze vaderen hebben gezondigd'), heeft hij géén gelijk. Maar ook als ik zijn vragen in deze serieus opneem rijst de vraag of er dan ook niet sprake is van een schuld in het heden. Staan wij in het heden niet schuldig als het gaat om Schriftverzaking en belijdenisontrouw? En wie heeft dan het laatst gezondigd? (Men denke aan het rapport 'God met ons' over het Schriftgezag).

Wij willen als Gereformeerde Bonders óók oecumenisch zijn, begeven ons derhalve in allerlei bredere verbanden, nemen daarom ook deel aan de wereldkerk (bijvoorbeeld in de zending) en onttrekken ons aan verplichtingen in eigen land niet. Gelederen, van binnenuit en van buitenaf, sluiten zich echter zodra wij opkomen voor het alleenrecht en dat is het goed recht van dé confessie, maar vooral ook wanneer wij dat bevindelijk gaan verwoorden en niet meer helemaal kunnen beredeneren.

Wij hebben een roeping in Samen op Weg? Inderdaad. Welke roeping zouden de Gereformeerden echter voelen vanuit de historie (ik spreek nu maar over jouw hoofd tot de Friezen)? Samen geroepen vanuit de confessie?

Ik heb intussen hoop voor de kerk. Ook in haar deplorabele gestalte. En zelfs dan op grond van wat ik naar Schrift en belijdenis geloven mag. Jij ook?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen