Reservaten of open veld

Het is alweer heel wal jaren geleden dat in het (henormd) Gereformeerde Weekblad (Bout. Huizen) een artikel verseheen over 'hervormd-gereformeerde reservaten'. De teneur van dat artikel was dat we als Hervormd Gereformeerden in de Nederlandse Hervormde Kerk wel werden geduld, maar dan vooral in de daartoe bestemde reservaten, oftewel beschermde gebieden. Bedoeld werd dat er gebieden of plaatsen zijn waar sinds jaar en dag het hervormd kerkelijk leven het stempel draagt van de Gereformeerde Bond, of om het anders te zeggen waar het kerkelijk leven een bepaald 'traditioneel' patroon heeft. Dat laatste zou dan ook nog sociologiseh te verklaren zijn.

Ongetwijfeld was dat artikel in die tijd terzake. Hoewel het nog slechts ruim tien jaar geleden is dat het werd geschreven was het zo dat in hele hervormde gemeenten in het midden van de kerk de graad van kerkelijke meelevendheid nog aanmerkelijk hoger was dan vandaag hel geval is. En vanuit die positie duldde het middendeel van de kerk, zeg de vigerende middenorthodoxie, ook de hervormd gereformeerden nog wel, maar dan in de genoemde reservaten. Zodra er sprake was van het eventueel beroepen van een "bonder" in bepaalde gemeenten ontstond grote strijd.

Nu is het bepaald niet zo dat genoemde verschijnselen achterhaald zijn. Ook vandaag komt het voor dat in bepaalde gemeenten felle strijd ontstaat als het er om gaat een hervormd gereformeerd predikant te beroepen of een predikantsplaats van die signatuur te vestigen. En ook vandaag is het zo dat velen de Gereformeerde Bond of algemener de hervormd gereformeerden wel dulden maar dan in geïsoleerde posities, en als het om organen in de kerk gaat, slechts in minderheidsposities. Tegen hen, die vanuit een minderheidspositie hun bijdrage leveren in het geheel, wordt dan gezegd dat men vooral die bijdrage leveren moet, want er wordt naar geluisterd. De vraag is slechts of er geluisterd wordt met effect.

Toch is er door de bank genomen sprake van sterke wijzigingen in het kerkelijke patroon sinds het artikel over de hervormd gereformeerde reservaten geschreven werd. In de eerste plaats is de secularisatie in versneld tempo doorgegaan. Dezer dagen werd voor de radio ten gehore gebracht hoe bij het afscheid van koningin Wilhelmina in 1948 op de Dam in Amsterdam tienduizenden kinderen uit het hele land samen (niet-ritmisch) zongen 'dat "s Heeren zegen op u daal'. Zo was christelijk Nederland, wat betreft het christelijk lager onderwijs daar toen present. Een uiterlijkheid alleen? Nee, een symptoom van de grote verschillen tussen toen en nu. De secularisatie heeft doorgewerkt.

Ontkerkelijking

Maar mét die secularisatie is ook de ontkerkelijking verder doorgegaan en is met name de Hervormde Kerk, 'de volkskerk' v erder gesmaldeeld. Een artikel in het Reformatorisch Dagblad van vorige week — een vraaggesprek met de evangelisatiepredikant W. L. Terlouw in Rotterdam-Delfshaven — maakte aan de hand van twee simpele getallen duidelijk hoe dat is gegaan. In de jaren na de Tweede Wereldoorlog waren er in hervormd Delfshaven acht predikanten met in totaal 23.000 herv ormden. Nu, twintig jaar later nog slechts drie predikanten met in totaal 8000 hervormden. En laten we wel bedenken dat Rotterdam Delfshaven "beste" predikanten heeft gehad, goed gereformeerde predikanten, die in hun tijd nog volle kerken hadden. Het lag niet aan de prediking dat de kerk toch ontvolkt is. De secularisatie en de ontkerkelijking hebben toegeslagen. Het gaat niet aan hier eenzijdig te verwijten, beschuldigende vingers uit te steken naar anderen. Onder de beste prediking is de ontkerkelijking doorgegaan. De ontkerkelijking gaat als een oordeel over ons volk heen.

Nu is het maar al te bekend dat het ook vandaag nog voorkomt dat men liever het kerkelijk schip laat zinken dan dat men het een gereformeerde lading en bemanning geeft. Maar ook moet worden gezegd dat in breder kring van de kerk dan in het verleden het geval was beseft wordt dat in de stromingen van de secularisatie de noodvlag moet worden gehesen en dat een wending van het roer in allerlei gemeenten in de richting van bijbelse prediking daar soms het gevolg van is.

Bezinning

Toch zijn er ook in ander opzicht sterke veranderingen gekomen ten opzichte van het verleden. Vroeger was het eenvoudiger om als hervormd gereformeerden deel te nemen aan het gemeentelijk leven in gemengde gemeenten dan vandaag. De kaders zijn gewijzigd. Vroeger zongen we in ieder geval, wat de psalmen betreft nog uit dezelfde bundel. Er was wel het verschil inzake het al of niet zingen van gezangen maar de psalmen in de bundels waren gelijk. Het Liedboek heeft zijn intrede gedaan en daardoor is er sterker verwijdering tussen de modaliteiten gekomen. De vrouw in het ambt is er gekomen. Kortom de entourage van de kerkdiensten en de inrichting van het gemeentelijk leven wat betreft de vormen zijn sterk gewijzigd zodat het soms heel wat overleg vraagt om een hervormd gereformeerd predikant in vanouds niet-hervormd gereformeerde gemeenten in te passen.

Maar me dunkt dat er toch ook een zeer wezenlijk punt is dat om interne bezinning vraagt. En dat is de vraag of we vandaag nog slechts in reservaten worden geduld of dat we ons ook tevreden stellen met het verblijf in beschermde gebieden of gemeenten. Toen ik enkele weken gele­den de discussie voerde met ds. Ype Schaaf merkte hij ook op waar de Gereformeerde Bond zoal gelokaliseerd is. En toen kwamen de bekende gemeenten en gebieden: de Veluwe, Katwijk aan Zee. Als het om grote gemeenten gaat vallen dan namen als Huizen, Ede, Veenendaal, Rijssen. Intussen weer dat reservaatkarakter. Waarbij we dan intussen wel te bedenken hebben dat met name de grote gemeenten, maar ook de kleinere, al lang open liggen, door de communicatiemogelijkheden en het hele open karakter van onze samenleving. Geen enkele gemeente ligt meer in beschermd gebied. En elke predikant komt vandaag, van Zuilichem tot Ede, van Brandwijk tot Huizen, van Tholen tot Amsterdam dezelfde problematiek tegen als gevolg van de ontkerstening, zij het in verschillende mate.

Toch rijst de vraag of we vandaag in eigen kring nog algemeen het verlangen, de hartstocht hebben om ook daar te dienen waar het in de kerk zeer problematisch is geworden. Hebben we überhaupt nog de passie om ook daar deel te nemen aan het hervormd kerkelijk leven, waar het wat betreft de kaders zeer moeilijk geworden is? Ook in de grote steden zijn mensen die hunkeren naar de hervormd gereformeerde prediking. Maar is het niet zo dat het gevaar bestaat dat grote delen van de kerk buiten ons blikveld gaan vallen omdat we niet meer in de kaders zeggen te passen? Wat moeten intussen al die (hervormd-gereformeerde) mensen, die zich vaak in een diasporapositie gevoelen en die met een zeker heimwee kijken naar gemeenten waar het allemaal nog anders is; waar nog geen Liedboek, vrouw in het ambt, Samen op Weg problematiek, kinderen aan het avondmaal, politieke prediking, collecten uitsluitend voor omstreden doeleinden bepalend zijn voor het gemeentelijke leven?

We lopen het gevaar dat we nog slechts de 'reservaten' begeren en niet meer willen ingaan op de roep van de Macedonische man: kom over en help ons. Filippus werd om die ene kamerling met zijn wagen de woestijn in gestuurd. Graaf Ludwig van Zinzendorff had maar één hartstocht: Hij slechts, Hij. De Naam moet verkondigd worden ook waar nog twee of drie in de Naam bijeen zijn, ook waar het land dor is geworden.

Nu zwijg ik maar over het feit dat het voorkomt dat vanuit beschermde gebieden soms met argwaan gekeken wordt naar hen, die op moeilijke posten geroepen worden te dienen. Ik zwijg er ook maar over dat de financiële verschillen tussen 'welvarende' gemeenten en gemeenten waar de kerk op de laatste schansen is teruggeworpen, soms heel groot geworden zijn. Zodat het predikanten bijna onmogelijk wordt gemaakt om een 'betere' situatie voor een 'mindere' in te wisselen. Ook vandaag gaat echter meer en meer het bijbelwoord 'zonder buidel en zonder male' een eigentijds accent krijgen als het er om gaat dienstbaar te zijn in het Koninkrijk Gods, al is het nog lang niet zo als in de apostolische tijd.

Eén van de kenmerkende dingen van afgescheiden kerken is dat men — begrij pelijkerwijs — zich in het algemeen tevreden steh met de gemeenten die men heeft, terwijl men er af en toe een gemeente bij sticht daar waar eigen mensen zijn gaan wonen. Intussen — al mag hier niet gegeneraliseerd worden — signaleert men de ontkerstening en ontkerkelijking vooral aan de hand Van wat zich in een kerk als de Nederlandse Hervormde Kerk voltrekt, waar jaarlijks duizenden, die al niet meer of slechts randkerkelijk meeleefden, afhaakten. Als hervormd-gereformeerden staan we echter altijd in het kader van die kerk en worden we geconfronteerd met de moeilijke kerkelijke posten. We krijgen om zo te zeggen de secularisatie directer naar ons toe. Zodra wij echter genoegen gaan nemen met hervormd gereformeerde 'reservaten' onderscheiden we ons in kerkelijk opzicht niet meer van hen die zich hebben afgescheiden, vormen we toch (wat anderen ons verwijten) een kerk in de kerk, de ecclesiola in ecclesia.

Solidariteit

In allerlei toonaarden is, bij ons verzet tegen Samen op Weg, de laatste jaren betoogd dat als Samen op Weg doorgaat 'wij' de Hervormde Kerk voortzetten. Nog afgezien van de vraag wie we dan met die 'wij' bedoelen, dat wil zeggen met wie we samen de vaderlandse kerk willen voortzetten, moet de vraag gesteld worden of we dan alleen de gevestigde hervormd gereformeerde gemeenten bedoelen of dat we ook over de grenzen van de eigen modaliteit, of — begrensder — van de eigen gemeenten heen kijken. In de huidige ontwikkeling van het Samen op Weg proces zijn er al gemeenten, die de hete adem in de nek gevoelen en vragen om solidariteit van andere gemeenten waar het zover nog niet is.

Het feit dat we als Hervormd Gereformeerden in de loop der jaren de Hervormde Kerk trouw wilden blijven vraagt erom dat we, vanuit hetzelfde zicht op het verbond als altijd kenmerkend geweest is voor de hervormd gereformeerde visie op de kerk, ook vandaag de héle kerk, ook in al haar ongestalten, blijven bedoelen en op het oog blijven hebben. Opdat we niet vandaag van de nood een deugd maken en toch met eigen gemeenten in het isolement komen en via dat isolement in de afscheiding.

Wie vandaag wat in de kerkelijke keuken mag kijken, ook ten aanzien van het Samen op Weg-proces, wordt geconfronteerd met de nood die er in dit opzicht ook is, of groeiende is. We zijn als hervormd gereformeerden aan de Koning der Kerk verplicht om het geheel in het oog te houden en niet vanuit beschermde posities hen uit het oog te verliezen, die het isolement niet zoeken maar gemeentelijk of classicaal wel al geïsoleerd dreigen te raken.

We staan samen als hervormd gereformeerden voor de roeping om de kerk te dienen, enerzijds in op de Schrift gefundeerde kritiek ten aanzien van de wegen die begaan worden, anderzijds in het doorgeven van op de Schrift gefundeerde beloften, wanneer de kerk gehoorzaam is aan de geboden en de inzettingen des Heeren.

Wie voor de vaderlandse kerk wil staan staat voor de roeping om haar gehéél op het oog te hebben en er niet met slechts geestverwanten tussenuit te trekken. Zoals ik al eerder in deze kolommen zei betekent dat niet krampachtig een volkskerkidee vast houden. Maar wel een kerk op het oog hebben die nationaal, in alle provincies, in alle gemeenten in ons vaderland op het volk gericht is, om op te roepen tot geloof en bekering en dienend te getuigen en getuigend te dienen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen