De Catechese van de Reformatie en de Nadere Reformatie (6)

Uitleidende opmerkingen

Tenslotte nog enkele uitleidende opmerkingen. Hoewel ik in mijn dissertatie getracht heb een objectieve analyse te geven van de catechese van de Reformatie en de Nadere Reformatie, zal het duidelijk zijn, dat ik aan de catechese van de Reformatie de voorkeur geef boven die van de Nadere Reformatie. Ik zou daarom willen eindigen met enkele opmerkingen over de reformatoriscche catechese te maken, die vruchtbaar kunnen zijn voor onze huidige catechetische praxis.

1. Er is behoefte aan een doordenking van de catechese vanuit een gereformeerde theologie. Ik denk dat dit tot nu toe te weinig is gebeurd. Hiermee diskwalificeer ik niet hetgeen er de laatste jaren aan praktische vernieuwing op het terrein van de catechese gebeurd is. Dat is belangrijk en heel waardevol. Maar het ontbreekt ons nog te veel aan een theologische doordenking van het wezen en de praxis van de catechese in gereformeerde zin. Voor meerdere catecheten zou hetgeen aan verbetering is aangedragen, meer hanteerbaar worden, wanneer het zou worden opgenomen in een theologisch kader. Nog te veel catecheten komen aan verbetering en vernieuwing niet toe. Zij blijven voortzeulen op het moeizame pad van de traditionele gang, waaraan concepties die uit de verschralingscatechese stammen, ten grondslag liggen. Dit is in strijd met de gereformeerde theologie. Ik denk dat een nieuwe theologische doordenking veel kan beginnen met de notie van het verbond. Wat de catechese van de Reformatie ons laat zien is dat catechese verbondscatechese is.

2. Vanuit het verbond komen we tot een heroriëntering op de doelstelling van de catechese. Het verbond betekent dat God met ons en onze kinderen, de kinderen van de gemeente, in een genadige relatie wil staan. De doelstelling van onze catechese dient derhalve gericht te zijn op een bewustwording en beleving van die relatie met God. Dat is het principiële niveau van de catechese. Onze doelstelling mag niet degraderen tot een louter verstandelijk instemmen met de leer van kerk of tot een louter op de ervaring gerichte catechese. Dat zijn niveauverlagingen van de catechese, vanuit gereformeerde optiek. Een verbondscatechese kan ons hiervoor bewaren.

3. Een verbondscatechese draagt een hoge doelstelling aan. Dat is waar. Is deze doelstelling niet een irrealis? Is zij wel haalbaar? Catechese vanuit het verbond laat zich leiden door de belofte van God dat aan het gedoopte kind van de gemeente de Heilige Geest is toegezegd. Dat geeft een verrassende spankracht aan de catechese. De catecheseruimte is werkplaats van de Heilige Geest. Als dat waar is, dienen daarmee corresponderende eisen gesteld te worden aan de media, die we in de catechese gebruiken. Verbondscatechese vraagt om een functionele ruimte, waar leermiddelen heilsmiddelen zijn om kinderen te leren in relatie tot God te leven. Een verbondscatechese bepaalt ook de habitus van de catecheet. Wanneer God Zijn Geest beloofd heeft aan de catechisanten, dienen catecheten niet af te gaan op het zichtbare, maar op Gods beloften. Wat we zien is een goddeloze catecheet en een goddeloze catechisant, maar wat we geloven is de rechtvaardiging van die goddelozen. Wanneer onze habitus is doorstraald met deze geloofskracht, merken de catechisanten dat. Het haalt het gehele catechetische gebeuren omhoog.

4. De vraag- en antwoordmethode van de reformatorische catechese staat ook in het kader van het verbond. De didactische zijde van deze methode is voor ons zo interessant en relevant vanwege de theologische visie die er achter zit. De theologische visie is dat het verbondskind in een dialogisch leerproces zich de beloften en geboden van het verbond eigenmaakt. Langs deze leerroute ontwikkelt zich op organische wijze het geloofsleven. Zo kan de catechese een wezenlijke bijdrage leveren aan de geloofsontwikkeling van de catechisant.

Deze theologische betekenis van de methode is in een gereformeerde catechese ook in onze tijd wezenlijk. Zij vraagt derhalve om een didactische invulling die deze theologische betekenis in onze tijd tot zijn recht doet komen. Mijns inziens is dat in onze tijd voor jongeren boven de 12 jaar niet meer het geval met de vraag- en antwoordmethode. We moeten zoeken naar eigentijdse werkvormen, die aan de gereformeerde theologische visie vulling geven. Hier kunnen we onze winst doen met de sociale wetenschappen. Het gaat om die werkvormen, waarin de dialoog, de kerugmatische dialoog, tot zijn recht komt. Die komt niet tot zijn recht b.v. in groepen van 30 personen. De groepsdynamica leert ons dat er dan al 435 interacties in de groep mogelijk zijn. In zo'n groep is het niet mogelijk om een dialoog op gang te brengen.

5. Een verbondscatechese hecht veel waarde aan de gemeente als de verbondsgemeente. Dat geeft het eigen karakter aan het Leerproces van de catechese. Een gereformeerde theologie is er voor om de gemeente bij de catechese te betrekken. Catechese, is niet alleen de taak, en soms het eenzaam avontuur van een predikantambtsdrager, maar ook een taak van de gemeente, die bij de catechese betrokken dient te zijn.

In de figuur van de predikant komt het ambtelijk aspect tot zijn recht. In catecheseteams het gemeentelijke. De inbreng van de gemeente bewaart voor een al te institutaire catechese, de ambtelijke inbreng voor een kritiekloos democratiseringsproces.

6. Tenslotte. Verbondscatechese naar reformatorisch model, staat voor de vraag of we niet op jongere leeftijd moeten gaan catechiseren dan we nu doen. Niet bij 12 jaar, maar bij 7 of 8 jaar beginnen. Liggen juist in een jongere leeftijdsfase geen mogelijkheden om recht te doen aan reformatorische noties in de catechese? Ik denk b.v. aan de integratie van het cognitieve, het affectieve en het actieve aspect. Ik denk aan het pneumatologisch aspect van de catechese. In deze leeftijdsfase zou de vraag- en antwoordmethode, op eenvoudige en direkte wijze, wel kunnen functioneren. Ik zou hiervoor wel eens enkele proefpoldertjes willen zien, temeer daar de catechese op de scholen meer en meer naar de periferie verschuift. Daar komt dan bij, dat hier een verbinding naar de opvoeding van de ouders mogelijk wordt. Nieuwe vormen van gezinscatechese, in samenwerking met de gemeente. Daar zal dan nieuw materiaal voor moeten komen. Hier liggen nieuwe boeiende gezichtspunten. Zij laten ons zien hoe wezenlijk het is voor de gemeente van onze tijd om vanuit een gereformeerde visie bezig te zijn met de catechese aan onze jongeren.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen