Tussen leuren en leren (2)

Pedagogisch-didactische concepten

Uit het onderzoek blijkt dat auteurs van boeken voor godsdienstonderwijs meestal geen verantwoording doen van hun opvoedkundige- en onderwijskundige opvattingen. Bij de rooms-katholieken ligt het beter dan bij de protestanten. Verder wordt hier de belangrijke vraag opgeworpen welke rol de leerstof en de belevingswereld van de leerling spelen. Op dit punt worden interessante dingen gezegd over Logo, een experimentele methode uitgaande van het Christelijk Pedagogisch Studiecentrum. Een frappant voorbeeld van wat de Groningers willen. Bij alle waardering die men heeft, wordt de vraag gesteld: 'Laat het normatief stellen van Christus de opvoeder inderdaad vrij in te leiden in kennis van niet-christelijke religies?' Van andere methodes wordt opgemerkt dat ze pedagogischdidactisch de catechismus volgen, vragen en antwoorden zijn bepaald. 'Er zat een theologie achter die een geloofsleer van geslacht tot geslacht zo zuiver, dat is zo letterlijk mogelijk, wilde overleveren'. Het blijvende Woord staat hier nog het dichtst bij. Aandacht voor de belevingswereld van de leerling kan men in deze methode niet constateren. Die is ook niet relevant. Het gaat om de leer. Die moet worden ingeprent.

De besproken methodes komen er niet goed af. Dat wil volgens de Groningers nog niet zeggen dat er niet goed les gegeven kan worden. Wat hun betreft zijn ze echter te wervend in hun presentaties en is er te weinig kans voor het bevorderen van kennis en kritisch inzicht.

Pedagogische kritiek

We hebben in het voorgaande al heel wat kritiek geproefd, maar in het laatste deel branden de schrijvers pas echt los. Vanuit hun gedachte van opvoeden: inleiden in betekenissen, blijft er van de besproken methodes niet veel over. Het gaat in al die boeken teveel om catechese en verkondiging en te weinig om opvoeden en onderwijzen.

Catechetisering (wat een woord, L.Z.) en verkondiging staan als zodanig niet in een kwaad daglicht. 'Ze behoren in onze ogen echter tot vormen van communicatie waartoe opvoeding en onderwijs (nog) niet behoren: ze vooronderstellen gelijkwaardiger gesprekspartners.'

We citeren nog even verder: 'In de opvoeding gaat het vooralsnog om kinderen tot het niveau van dat soort partnership te brengen. Leren redeneren en leren verantwoorden van kennis (om te doen, te handelen, te maken, te waarderen) is daar geboden. De weg die leidt uit de kinderlijke 'egocentriciteit' (inzake de wereld en omgaan daarmee) naar verantwoord omgaan met jezelf en de (het) ander(e) loopt weliswaar onvermijdelijk door het landschap van socialisatie, indoctrinatie, verkondiging van niet beredeneerbare openbaring, enzovoort. Maar de weg zelf is er één van het kritische gesprek. De door ons onderzochte methoden van godsdienstonderwijs zijn dan ook bekeken tegen de achtergrond van deze verschillen. Horen ze thuis in het landschap of zijn ze deel van de weg?' Er is op drie aspecten gelet: op de bijbel, op de religies en op de sfeer of het klimaat.

De bijbel

De bijbel neemt in vele methoden een zeer belangrijke plaats in. Daarbij wordt opgemerkt dat de bijbel vaak wordt gehanteerd als een bundel verhalen van feitelijke gebeurtenissen, ook waar deze op z'n minst discutabel zijn. Verder is de bijbel zelf niet altijd aan de orde, waar dit wel wordt gesuggereerd, maar de mening van de auteur bij het bijbelgedeelte. De bijbel laat volgens de meeste methodes maar één interpretatie toe, nl. die van de auteur. Problemen worden gladgestrekenen het leven wordt alleen uit de christelijke gezichtshoek bezien. De schrijvers concluderen dan ook dat de besproken boeken voor eigen parochie preken en willens en wetens leerstof van indoctrinaire kwaliteit over het voetlicht brengen. 'De bijbel wordt niet behandeld als één belangrijk boek van één van de vele godsdiensten en religies, maar veeleer als hét boek, en daarom waardevol en vol waarheid. Er wordt meer met de bijbel geleurd dan over de bijbel geleerd'.

Over andere religies wordt ook op een wijze gesproken dat het niet voldoet aan het uitgangspunt van de Groningers. 'Nauwelijks of geen aandacht of alleen vooringenomen en veroordelende aandacht voor andere dan christelijke religies enz. is pedagogisch te verwerpen. Er wordt geen kennis overgedragen, maar een overtuiging.'

Wat de sfeer of het klimaat betreft. Het blijvende Woord gaat er van uit dat de leerlingen meelevende kerkleden zijn. Er is een 'onder-ons' sfeer.

Tenslotte wordt gesproken over de wijze waarop 'levensvragen' zijn behandeld. Geconstateeerd wordt dat Het blijvende Woord de bijbel als enige norm voor het levensgedrag aanneemt en zich dus afkeert van een autonome ethiek. Dat wordt ook verwerpelijk geacht, te meer daar er nauwelijks aandacht bestaat voor andere christelijke meningen.

Ik meen hiermee recht gedaan te hebben aan de auteurs van Tussen leuren en leren. Ze hebben een helder en duidelijk boek geschreven, zich konsekwent gehouden aan hun welomschreven uitgangspunten. Of we die onderschrijven is een ander verhaal.

De bezwaren worden in één zin samengevat: 'De persoonwording van de leerling en de daaraan gelieerde democratische houding worden niet gediend door de door ons besproken methoden'.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen