Boekbespreking

Carlo Pietrangeli e.a.: De Sixtijnse Kapel, Michel Angelo opnieuw ontdekt, uitgave Lannoo en Kok, Kampen, 271 pag., ƒ200, —.

De Sixtijnse Kapel in Rome, 500 jaar geleden gebouwd door Sixtus IV, fungeert als Pauselijke ceremoniekapel en is als zodanig middelpunt van Vaticaanse activiteiten, o.a. voor de vergadering van het conclaaf bij verkiezingen van een paus. Vanwege de vele fresco's, met name die van Michelangelo, is deze kapel ook een cultuurmonument van de Renaissance. Wie kent niet de afbeeldingen van de schepping van Adam of van het laatste oordeel. In de loop der eeuwen zijn de fresco's vaak onherkenbaar geworden, soms ook doordat ze bij opknapbeurten gevernist zijn. Nu zijn met een schoonmaak, die in 1980 begon, de fresco's in de oorspronkelijke kleuren terug gebracht, waardoor een totaal nieuw beeld van de schilder Michelangelo is verkregen.

In dit boek geven Italiaanse geleerden op het gebied van de kunst een analyse van de restauratiewerkzaamheden, die tot 1992 zullen duren, en beschrijven zij de nieuwe visie die op Michelangelo is verkregen. Bijna dag voor dag volgen zij de creativiteit en ook de evolutie van Michelangelo. In totaal biedt dit boek 450 kleurafdrukken met daarbij een grondige informerende beschrijving. Het woord vooraf in dit imposante boek is van Carlo Pietrangeli, direkteur-generaal van de Vaticaanse musea. Het zal duidelijk zijn dat van onze kant weinig waardering kan worden opgebracht voor de Vaticaanse praal en pracht en nog minder voor de Vaticaanse pretenties. Maar dat neemt niet weg dat in Rome grote kunstschatten worden bewaard. De fresco's van Michelangelo zijn daarbij ongetwijfeld van grote cultuurhistorische betekenis. Al met al hebben we hier derhalve te maken met een rijk boek in artistieke zin van een kunstbezit dat bewaard wordt in een 'Stad' met onverantwoorde pretenties. De uitgever zorgde voor een zeer fraaie uitvoering. De prijs mag er ook naar zijn.

V. d. G.

C. den Boer, De brief van Paulus aan de Romeinen (deel I: I-VIII; deel II: IX-XVI), resp. 218 en 216 biz., ƒ19, 90 en ƒ34, 50, Kok, Kampen 1986.

In het seizoen 1985-1986 heeft collega Den Boer voor de E.O.-radio in ongeveer 40 uitzendingen de brief aan de Romeinen behandeld. Daarna is de tekst klaar gemaakt voor publikatie en in twee paperbacks uitgegeven. De opzet van de verschillende pericopen is als volgt: vertaling, meditatieve uitleg, exegetische aantekeningen in voetnoten, verwijsteksten in de kantlijn, terwijl elk gedeelte wordt afgesloten met enkele gespreksvragen. Op deze wijze kan deze uitleg van de Romeinenbrief zowel voor persoonlijke bijbelstudie en meditatie als voor kringwerk worden gebruikt.

De schrijver is er in geslaagd zo te schrijven dat hetgeen door hem geboden is een breed publiek zal aanspreken. Dat is geen geringe verdienste. De brief aan de Romeinen, die steeds weer in de kerkgeschiedenis voor beweging heeft gezorgd (Augustinus, Luther, Kohlbrugge, Barth) bevat machtige vergezichten, maar men moet wel bereid zijn zich te laten meenemen naar de hoogten waarop de apostel zijn lezers voert. De verklaring van deze brief is niet eenvoudig. Maar tegelijk moet gezegd worden, dat we in dit gedeelte van het Nieuwe Testament de verschillende elementen van Paulus' prediking beluisteren. Melanchton sprak van een 'compendium van de christelijke leer'.

Velen hebben zich in de loop der eeuwen aan de uitleg van dit bijbelboek gewijd. Collega Den Boer is in de leer gegaan bij de 'groten' uit de kerkgeschiedenis, heeft zijn oor te luisteren gelegd bij exegeten uit de eigen tijd, en probeert zo ons te laten zien, wat de tekst zegt. Exegese en toepassing lopen daarbij nogal eens door elkaar heen. Dat is in deze opzet begrijpelijk en mijns inziens ook aanvaardbaar. Het gaat om op de praktijk van het geloofsleven en het kerkelijk leven gerichte uitleg. Opvallend is de wijze waarop Den Boer over de relatie van Israël en de gemeente schrijft. Zonder te vervallen in de extremen van een Israël-theologie, heeft hij zich de winst van de nieuwere bezinning op Romeinen 9-11 eigen gemaakt. Dat is m.i. ook voor de opbouw van de gemeente van groot belang, want wat gemeengoed aan het worden is onder uitleggers, bereikt nog niet één twee drie het grondvlak. En hoezeer is juist de gemeente gebaat bij een evenwichtige visie op dit vraagstuk die enerzijds de opvatting van de twee-wegenleer afwijst en anderzijds niet vervalt in het zwaard van de vervangingstheorie, maar vanuit het centrale thema van de rechtvaardiging van de goddeloze Israël zijn plaats aanwijst in het plan van God.

Uiteraard blijven er vragen. Bijbeluitleg betekent ook keuzes maken. Zo heb ik me afgevraagd of men het 'in welke' (eph 'hooi) van 'Rom. 5 : 12 kan weergeven met: met het oog op Adam'. Ridderbos, die de schrijver hier aanhaalt, gaat toch ook een andere weg. Ten aanzien van Rom. 10 : 4 (einde of doel) doet de schrijver m.i. geen recht aan hen die toch de vertaling 'einde' verkiezen. Het gaat dan niet altijd om afschaffing van de wet, maar wel om einde van de wet als heilsweg. Ook gaat de schrijver m.i. wat te gemakkelijk voorbij aan de hermeneutische problematiek van Romeinen 13. De schrijver verstrikt zich hier voor mijn gevoel in een tegenstelling: enerzijds parallelliseert hij onze situatie aan die van Paulus en waarschuwt hij tegen revolutie-denken, anderzijds wordt de betekenis van 'zwaard' in vs. 4 zo ver doorvertaald dat ook de kernwapens er onder vallen. Ik vraag me af, of dat kan. Is het bovendien zo onaannemelijk om te veronderstellen dat Romeinen 13 en Openbaring 13 weliswaar elkaar niet tegenspreken — dat geef ik Den Boer gaarne toe — maar wel verschillend gesitueerd zijn.

Mijn vragen mogen een bewijs zijn dat ik met belangstelling en waardering kennis nam van dit grondige werk. Van harte aanbevolen.

A. N.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen