Globaal bekeken

Een lezer stuurde ons een voor zichzelf sprekend stukje uit de Barneveldsche Courant van 11 maart 1887, in de woelige dagen na de Doleantie.

'Men schrijft ons: Aan een betrekkelijk gevaar is zondag Dr. Van den Bergh, doleerend predikant te Voorthuizen, ontsnapt, dankzij de voorzichtigheid van den koetsier. Zoals men weet, is verleden week de kerkeraad van Nijkerk door het Classicaal bestuur geschorst... De geschorste kerkeraad nu, verzocht Dr. Van den Bergh in de Hervormde Kerk voor de gemeente te willen optreden. Zijn Edel Zeergl. vertrok Zondagmorgen reeds bijtijds, om den ringpredikant Ds. Lambers vóór te zijn, want hoewel de kerk om half tien begint, was Dr. Van den Bergh er al om 9 uur.

Het volk was 't niet eens met kerkvoogden en kerkeraad, die een onwettige predikant lieten optreden, met terugzetting van den wettigen ringpredikant. Men werd hoe langer hoe meer opgewonden en gaf daaraan lucht op eene wijze de onze goedkeuring niet kan wegdragen.

Toen Dr. Van den Bergh ps. 126 had opgegeven, en het orgel zijn spel reeds begon, hief eene massa volks "'t Wien Neerlands bloed" aan, tot ergernis van velen. 't Komt ons niet te min voor, dat een geleerd en beschaafd persoon beter had gedaan, dergelijke toonelen te voorkomen. Toen de Burgemeester en Ds. Du Sart er zich bij Dr. Van den Bergh op aandrongen, den kansel te verlaten, opdat geen ernstige ongeregeldheden zouden gebeuren, gaf hij daaraan eerst gehoor, nadat een der kerkvoogden 't zelfde nogmaals had verzocht. En 't had erg kunnen aflopen, wanneer den koetsier de opgewonden menigte niet had verschalkt door een omweg te nemen. Hij heeft eene botsing voorkomen, die én voor de koetsier én voor Dr. Van den Bergh gevaarlijk had kunnen zijn.'

***

Uit de laatste Nieuwsbrief van de Bond tegen het vloeken de volgende reacties, die de Bond kreeg naar aanleiding van de actie, die de Bond voert om het schrikbarend misbruik van de Naam Gods in ons volk tegen te gaan.

'Ik heb altijd vreselijk gevloekt. Sinds kort ben ik vader van een schat van een dochter. Uit een soort schuld wil ik donateur worden. Hoe gaat dat?'

'Aangezien ik me in het studentenhuis waar ik woon steeds meer erger aan het taalgebruik, waaronder veel gevloek, van mijn huisgenoten zou ik gaarne uw poster met papegaai ontvangen, die op de meeste N.S.-stations hangt, om, door deze op mijn deur te plakken, hen erop te wijzen waar ze mee bezig zijn, te weten: "lelijke napraterij".'

'Kunt u mij misschien enig actiemateriaal in de vorm van (niet al te grote) posters en stickers toezenden? Met name de poster/sticker met de tekst "Spreek vrijmoedig over God, maar misbruik nooit Zijn Naam" geniet mijn belangstelling. Ik ben dienstplichtig soldaat en zou dit materiaal graag in "dienst" willen gebruiken. Eventuele kosten worden vergoed! Bij voorbaat hartelijk dank.'

'Hallo mensen, ik heet Peter Jansen. Wij zijn christelijk en bij ons in de buurt vloeken ze nogal en als het mag, mag ik dan a.u.b. een heleboel stickers hebben.'

'Bond tegen het vloeken, s.v.p. opsturen 5 stationsposters: Papegaai met "vloeken is aangeleerd, wordt geen naprater'".

We zullen deze in onze drukbezochte zaken ophangen.'

***

Trans World Radio Nederland deed de volgende mededeling.

'Elke vrijdagavond om 23.45 uur Nederlandse tijd, wordt een bijbelstudieprogramma in het Hebreeuws uitgezonden, via de krachtige middengolfzender van Trans World Radio in Monte Carlo.

Wat is Trans World Radio?

TWR is één van de grootste christelijke omroeporganisaties ter wereld. Met zenders op 7 lokaties in de wereld en 21 zenders in totaal. Daarmee kan 85% van de wereldbevolking worden bereikt Er worden uitzendingen verzorgd in ongeveer 80 talen!

Trans World Radio dringt door tot op andere wijze onbereikbare gebieden. Niet alleen met "aards" nieuws, maar vooral met het Goede Nieuws: Het Evangelie van Jezus Christus.

Het Hebreeuwse programma wordt direct na het Engels uitgezonden; om 23.45 uur is het gemakkelijk te herkennen op 1467 Khz (205 meter middengolf). Er zijn momenteel plannen in ontwikkeling om in 1987 tot uitbreiding van die zendtijd te komen.

Bent u in het werk van TWR in het algemeen, of in de Hebreeuwse uitzendingen in het bijzonder, geïnteresseerd, schrijft u dan naar:

TWR Nederland, Postbus 61, 3740 AB Baarn.'

***

Een lezer vroeg ons recent waar de oude benaming nederduits van onze kerk vandaan komt. Ds. L. J. Geluk, thans woonachtig te Alphen a. d. Rijn, verrichtte enig speurwerk en kwam tot het volgende resultaat.

'Iets over de naam van onze kerk

Aanleiding tot deze korte bijdrage is de vraag wat de aanduiding nederduits gereformeerd betekent. Bij genealogisch onderzoek was de steller van deze vraag namelijk gestuit op het gegeven, dat sommigen van zijn voorouders nederduits gereformeerd waren gedoopt en getrouwd.

Nu zou kunnen worden volstaan met de opmerking, dat onze kerk in het verleden wel Nederduitsch Gereformeerde Kerk heette, maar de bedoeling van de vraagsteller zal toch wel zjn iets méér hieromtrent te vernemen. Zonder ook maar de minste aanspraak op volledigheid te maken wil ik dan op enkele aspecten de aandacht vestigen.

Wat dan in de eerste plaats opvalt is, dat men in de eerste tientallen jaren nadat de Reformatie in de Nederlanden vaste vorm had aangenomen zich om de nauwkeurige naam van de hernieuwde kerk niet zo zeer heeft bekommerd. Afwisselend wordt gesproken van de Gereformeerde Kerk of de Gereformeerde Kerken. De gedachten en theorieën inzake de plaatselijke "kerk" die tot een federatief verband van "kerken" zou behoren (zoals dr. A. Kuyper c.s. verdedigde en tot uitdrukking is gebracht in de benaming van de tegenwoordige Ger. Kerken) speelden rondom 1600 nog geheel geen rol. De aanduiding "Gereformeerde Kerk" aan het einde van de 16e eeuw kan niet los worden gezien van de veel voorkomende uitdrukking "ware gereformeerde christelijke religie", veelvuldig gebezigd door de Staten. In deze samenhang heeft "gereformeerd" nog een wat algemene betekenis, in de zin van: gewijzigd, veranderd, gezuiverd. Zo kan er in die tijd ook gesproken worden van het gereformeerd landrecht. Wat dan ook zo veel als: vernieuwd, gewijzigd landrecht betekent. Toch is ook de term "hervormd" dan niet geheel onbekend. In de satisfactie van 8 februari 1578, waarmee Amsterdam de zijde van de Staten koos, is sprake van "den hervormden godsdienst".

Toch is er mij uit bedoelde periode geen voorbeeld van bekend dat onze kerk als de Hervormde aanduidt, het is steeds: Gereformeerd. Allengs heeft het woord "gereformeerd " een andere betekenis gekregen, nl. in samenhang met de Reformatie zoals die in en vanuit Frankrijk en Zwitserland gestalte heeft gekregen, dus niet meer zo zeer als een wat algemene tegenstelling tot Rome, maar als een aanduiding die precieser afbakent, in tegenstelling dus tot Rome én de Lutherse Kerk, de dopers, de vrijgeesten, enz. Dus: gereformeerd in de zin van de diverse gereformeerde belijdenisgeschriften.

Eerst in de 18e eeuw neemt het gebruik van het woord hervormd toe én gaat men dit gebruiken ter aanduiding van onze kerk, soms nog afwisselend met de oude benaming. Zo publiceerde W. A. Bachienne, "Leeraar der Hervormde Gemeente" te Maastricht in 1768 zijn bekende "Kerkelijke Geographie", een beschrijving... "der Hervormde Kerke in ons Vaderland". Wanneer in 1805 de Evangelische Gezangen-bundel is samengesteld, meldt de titelpagina dat deze is bedoeld "om nevens het Boek der Psalmen bij den openbaren godsdienst in de Nederlandsche Hervormde Gemeenten gebruikt te worden", terwijl in het woord vooraf gesproken wordt van de Nederlandsche Hervormde Kerk, en dit woord vooraf zich richt tot "de Nederduitsche Hervormde Gemeenten in ons Vaderland". Wanneer dan ook in 1816 als officiële naam voor on­ze kerk "Nederlandse Hervormde Kerk" gelden gaat, is dat de afsluiting van een langdurige ontwikkeling. Zeker is het zo, dat zij die de belijdenis van onze kerk liefhadden en daaraan wilden vasthouden in deze ontwikkeling een verschuiving zagen. Voor hen betekende "gereformeerd": overeenkomstig de gereformeerde belijdenis, terwijl "hervormd" ruimer, rekkelijker was, meer algemeen. Daarom hebben ook alle kerken die uit Afscheiding en Doleantie zijn voortgekomen teruggegrepen op de naam: gereformeerd en willen zij daarmee hun trouw betuigen aan de aloude belijdenis en kerkorde. En: Nederduits(ch)?

Deze aanduiding komt eerst sinds het midden van de 16e eeuw voor in tegenstelling tot Hoogduitsch. Zij slaat dus in de eerste plaats op onze taal en wat daarop betrekking heeft, in tegenstelling tot de hoogduitse taal. In samenhang met onze kerk heeft zij doorgaans zo veel te betekenen als: nederlandstalig. Zo wordt in 1576 gesproken van: "Siluanus, Dieneer des Godlijcken woorts in de Nederduytsche Ghemeynte te Londen". In 1737 van "de Kerkenraad der Neederduitsche Gereformeerde Gemeente te Meenen". In 1750 van "de gezamentlyke Predikanten van de Nederduytsche Gereformeerde Gemeente binnen deeze Stad" (is Haarlem).

Van de aanhef van het woord vooraf in de bundel Evangelische Gezangen maakte ik al melding.

Echt zin had de aanduiding "Nederduitsch" alleen in die steden waar ook een hervormde (oftewel gereformeerde) gemeente was ten gerieve van anderstaligen, zoals de fransen, (hoog)duitsers en engelsen.

Zelfs kan men tegenkomen dat onze taal als "duits", dus zónder het voorvoegsel neder-, wordt genoemd. Zo in de acta van de nationale synode van Dordrecht 1578, waar we lezen in art. 46: "Overmits in de Nederlandsen tweederlei sprake gebruikt wordt, de Duitsche ende de Walsche...".

Nog in de aantekening op art. 1 van het Algemeen Reglement voor de Hervormde Kerk in het koninkrijk der Nederlanden", dat tot 1951 gold, lezen we: "Men zegge en schrijve: Nederlandsche Herv. Kerk, maar Nederduitsche Herv. Gemeente, daar men tot de Nederl. Herv. Kerk (dat is de Hervormde Kerk in het Koninkrijk der Nederlanden) behoort, wanneer men lid is van een Waalsche, Presb. Engelsche of Schotsche gemeente. In plaatsen, waar een der drie laatstgenoemde gemeenten niet bestaan, zou het echter voldoende zjn de gemeente enkel als Hervormde gemeente aan te duiden".

In deze lijn hebben tot in onze tijd vele Hervormde Gemeenten zich nederduits genoemd, en enkele doen dat nog, zoals mij bekend is.

Met het oog op de ontwikkelingen van Samen op Weg is het echter wel de vraag of de aanduiding Hervormd en Gereformeerd voor de beide betrokken kerken nog toekomst hebben zal...'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen