Een begrafenis in Lima

Wil je een kuituur leren kennen, dan moet je een begrafenis meemaken! Vandaag is de buurman van de familie Smelt oveleden. Hij was al enige tijd ziek, 59 jaar geworden. Geloven? Hij was katholiek, maar erover praten ging verder moeilijk. Het was een man die altijd vol kritiek zat op anderen, maar nooit op zichzelf. Geen gemakkelijke man, zeker niet voor zijn gezin.
Nu is hij overleden. De familie moet direkt aan het werk. De dode moet binnen 48 uur begraven worden. In het huis wordt de kamer omgetoverd tot een rouwkamer. De kist, met veel ornamenten en zes kitscherige lampen, staat midden in de kamer. Er omheen kruizen met bloemen en een crusifix er boven. Heel de buurt komt langs. Dat hoort zo. Als je het niet zou doen, zou men denken dat je iets met de overledene hebt gehad. Het is ook de gewoonte, dat de familie opblijft. De hele nacht zitten ze in de kamer bij de dode. Tegelijk is men druk: er moet eten voor de gasten gekookt worden en sterke drank geschonken. En niet een klein beetje! Elke keer wordt weer opnieuw iets aangeboden. Het is niet verwonderlijk, dat begrafenissen regelmatig uitmonden in dronkenschap. Het is – net als bij geboorte en huwelijk – een sociale happening, waarbij iedereen betrokken is. De kosten? Die worden vaak door de buurt gedeeld. Er wordt een kollekte gehouden en men geeft etenswaren aan de weduwe.
De andere dag zijn er weer veel mensen op de been. Iedereen staat wat voor het huis te drentelen en te wachten op de dingen die komen gaan. Een aantal gehuurde bussen staan al klaar om degenen die mee willen te vervoeren naar het kerkhof. Daar komt de begrafenisauto: een sjieke glimmende Chevrolet, met daarachter een zwaarbeschadigde, antieke bedford, waarin alle bloemstukken gaan. Er komt beweging in het huis. Eerst komt de familie de trap af naar buiten met allerlei bloemstukken en doosjes met bloemblaadjes. Dan komt de kist, die voorzichtig de trap afgedragen wordt.
De stoet mensen zet zich in beweging. De kist wordt gedragen door familie en buren, die elkaar afwisselen. Onderwijl worden er bloemblaadjes overheen gestrooid. Twee keer staat de baar stil en wordt er door de dragers een kniebuiging gemaakt, een keer voor het woonhuis en een keer voor het café. Het zijn de plaatsen die de overledene zeer geliefd waren, en het is bedoeld als een soort afscheid. Het eerst stuk wordt verder gelopen. Dat is immers de gewoonte van de Peruanen in de Sierra, het gebied van de Andes. Daar worden de doden altijd naar het graf gedragen. Maar in Lima is het kerkhof veel te ver weg. Daarom wordt na een halve kilometer de kist in de auto gezet en gaat iedereen de bus in. Zo toeren we Lima door, langs het centrum, en komen zo in het deel van de stad waar de kerkhoven staan.
Het is een lange, drukke straat. Links en rechts zijn de kerkhoven. Het lijken wel witte bunkers met allemaal nissen er in, soms 7 of 8 rijen hoog. En voor de hekken? Daar tiert de handel welig: bloemen, grafstandaards, grafstenen, sigaretten, snoep. Zelfs kinderen met een doekje, die voor een cent even je schoenen willen opwrijven. En natuurlijk zijn er ook de bedelaars. Bij 'poort 7' staan we stil. Iedereen stapt uit. Maar kennelijk zijn er problemen. Zijn we te vroeg? Ik begrijp er niet veel van, maar in ieder geval moeten we wachten. Maar dat kan zomaar niet. De chauffeur van de begrafenisauto heeft daar geen tijd voor, hij moet naar een andere klant toe. Er volgt een korte woordenwisseling met heftige gebaren met de familie. Dan geeft men toe. De kist wordt uit de wagen gehaald en zo lang maar in de bloemen-bedford gezet.
We wachten wel ruim een half uur. In die tijd zijn al 3 andere begrafenissen geweest. Maar dan kan het toch gebeuren. Men haalt de kist uit de auto en loopt de poort in. Er staan daar een aantal schagen, waarop de kist gezet wordt, de bloemstukken ervoor en de familie erachter en zó gaat men dan op de foto. Om straks te bewaren of aan de muur te hangen! Dan komt er een pastoor aanlopen. Zij zijn full-time op de begraafplaats aanwezig, waar men ze kan inhuren om de laatste woorden te spreken. Ook dat hoort zo in deze samenleving. Hij doet een kort gebed, zegent de kist met een flesje wijwater – in de Naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest –, zegt nog een gebed op, en dan is het voorbij. Het heeft nog geen twee minuten geduurd.
Iedereen komt weer in beweging. Langzaam lopen we langs de rijen met nissen. Elke rij draagt de naam van een heilige. Sommige rijen hebben allemaal kleine nissen, waarin kinderen begraven worden. De stenen ervoor vermelden de naam en de datum van overlijden. Soms staat er een afbeelding van een heilige of een kruis op geschilderd. Verschillende mensen zijn bezig de bloemen te schikken voor het graf. Sommigen moeten daarvoor op een ladder staan om er bij te komen.
De kist wordt in een nis geschoven. Eén van de metselaars van het kerkhof zet een steen voor de nis en metselt hem vast, zodat het gat helemaal gesloten is. Hij verft de steen grijs en schildert dan, net als bij de andere graven, de naam en de datum erop. Gedurende dit alles is er een plechtige stilte. Iedereen kijkt toe. Als het klaar is, krijgt de metselaar zijn geld. De mensen nemen afscheid van het graf en keren naar de uitgang terug. Daar doen de snoepverkoopsters nu goede zaken. Ook de fotograaf, die ondertussen de foto's ontwikkeld heeft, kan ze direkt verkopen. Om 6 uur brengt de bus ons weer thuis.
's Avonds is er een feest verderop in de straat. We horen daar, wat er precies gebeurd is. Men had een plaats op het nieuwe kerkhof besteld, maar toen men daar aankwam, bleek de naam niet op de lijst te staan. Maar ook bij het oude kerkhof kwam de naam niet voor. Toen is men naar de begrafenisondernemer gegaan, maar die bleek, mét het geld, verdwenen te zijn. Men had betaald, zonder een kwitantie te ontvangen, zodat ook de politie niets voor ze kon doen. Dat was toch wel een triest einde. Er werd ƒ 1.200,– betaald (een heel bedrag) voor het nieuwe kerkhof, maar de kist kwam uiteindelijk terecht op het oude (armen)kerkhof. En, voegde de buurvrouw er aan toe, ze was er zeker van dat vannacht dieven het graf open zouden maken om de ornamenten van de dure kist af te slopen.
Zo werd de buurman begraven. Op mij kwam het allemaal wat kil en koud over. Misschien waren de slechte familieverhoudingen er wel debet aan. Het religieuze element is een formaliteit en een goede daad. En duidelijk bleek vandaag, dat dood en begrafenis puur een kwestie van handel is: de een z'n dood is de ander z'n brood. Het leven gaat gewoon door.

H. B. Graafland, Lima

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen