Prediking en geloof (8)

We besluiten de artikelen over dit onderwerp met enkele gedachten over de zekerheid van het geloof. Enkele keren werd de zekerheid al genoemd, maar er zijn nog een aantal vragen blijven liggen, bijvoorbeeld over het verband tussen zekerheid van het geloof en het gevoel daarvan, de grond van de zekerheid en de mate, waarin we zeker kunnen zijn in het geloof. Die vragen staan niet buiten de werkelijkheid als louter theoretische kwesties, maar raken het leven van elke gelovige. Ieder heeft immers op zijn of haar wijze van tijd tot tijd met onzekerheid en twijfel te strijden. Zelfs Johannes de Doper, de grootste van vrouwen geboren, twijfelde toen hij in de gevangenis was en zond zijn discipelen naar Christus met de vraag: 'Zijt Gij het die komen zou, of verwachten wij een ander?' Velen herkennen zich in deze voorloper van Christus. Misschien leven we juist nu weer in een tijd, waarin de ervaring en het gevoel in toenemende mate een plaats opeisen in het denken over het geloof. Schleiermacher kon wel eens een revival krijgen. Wie echter op zijn gevoel bouwt, komt in allerlei onzekerheid terecht. De oude uitspraak 'Het gevoel is aangenaam, het geloof is zekerder', is ook nu een waarschuwing om ons niet te vergissen, wanneer wij houvast zoeken.
Calvijn wijst ons een goede weg. Hij zegt: 'Het geestelijk leven rust in het geloof en in de toevlucht, die wij bij God hebben door te steunen op Zijn beloften; als wij daarvan beroofd worden, is het met ons gedaan en zijn wij helemaal verloren en neergestort'. Ergens anders schrijft hij: 'Willen wij volkomen verzekerd zijn, dat wij gehouden worden voor rechtvaardigen, om Gode welgevallig te zijn? Blijven wij dan in Christus en zwerven wij niet her- en derwaarts en weten wij, dat het daar is, waar al onze volmaaktheid ligt'.

Uitgaan en wederkeren
In het denken over de geloofszekerheid is men later gaan onderscheiden in uitgaande en wederkerende daden van het geloof, in het toevluchtnemend – en het verzekerd vertrouwen, het wezen en het welwezen van het geloof. Wat betreft dit laatste moeten we voorzichtig zijn. Ook het beginnende geloof, hoe klein het in zichzelf is, heeft vertrouwen in zich. Wanneer men in later tijd de zekerheid vrijwel geheel in het welwezen van het geloof wil plaatsen, maakt Van der Groe daar terecht een correctie op, door te stellen, dat de zekerheid tot het wezen van het geloof behoort (zie ook zondag 7 van de Heidelbergse Catechismus). Die zekerheid wordt wel bestreden, het vlees is onderwerp van twijfel, maar 'geloof blijft geloof, eeuwig en altijd, en nooit anders dan geloof, al gaat het met duizend ongelovige twijfelingen van het vlees vergezeld. Goud is goud, al lag het nog zo vermengd in en onder een grote klomp aarde'. Het ware geloof bstaat niet alleen in een hongeren en dorsten naar de gerechtigheid, maar ook in het verzadigd worden.
Toch is er verschil in de mate van zekerheid. In de uitgaande daad van het geloof, het toevlucht nemen tot Christus ligt de zekerheid, dat Hij de Zaligmaker is. Die redden kan. De geschiedenis van de bloedvloeiende vrouw maakt dat duidelijk. Ze durft Jezus niet aanspreken, ze komt van achter naar Hem toe, maar ze heeft wel de zekerheid, dat de aanraking van de zoom van Zijn kleed voldoende is om genezen te worden. Om haar daarna niet in allerlei twijfels te laten verzanden, roept Christus haar tot zich en stelt haar in de ruimte. We moeten dan ook niet te snel allerlei tegenstellingen creëren tussen zaken, die in de Bijbel eenvoudig naast elkaar liggen. In het beoefenen van het toevluchtnemende geloof wordt de verzekering ontvangen, dat wij ook zelf delen in de genade van de Heere. Daarvoor is geen bijzondere openbaring nodig, maar eenvoudig volharden in het gebruik van de middelen, die de Heere geeft om de zekerheid te ontvangen. Daarom moeten wij niet teveel op onszelf zien, maar meer op Christus letten, in Wie onze zekerheid ligt. Bavinck gebruikt in zijn boekje over de zekerheid van het geloof een mooi voorbeeld: 'Zoals de Israëlieten in de woestijn dan alleen genezing ontvingen, wanneer zij niet inzagen in zichzelf, maar opzagen naar de verhoogde slang, zo wordt de gelovige van zijn zaligheid zeker, wanneer hij ze niet van zijn geloof maar door het geloof van Gods genade verwacht. De zekerheid rust op geen menselijke redenering, doch op het Woord, op de beloften van God, op het evangelie, dat geen enkele voorwaarde stelt, maar alleen verkondigt, dat alles volbracht is en dat wij niets anders hebben te doen, dan tot die volbrachte arbeid in te gaan en er eeuwig op te rusten'.
Toch wijst de catechismus ons ook een andere weg, die als een bijkomende hulp kan dienen bij het zoeken naar zekerheid. In zondag 32 lezen we: 'Daarna ook. dat elk bij zichzelf van zijn geloof uit de vruchten verzekerd zij'. We kunnen niet ontkennen, dat God in ons werkt en tot onze verwondering merken we de doorwerking van Gods genade in ons leven op. Deze 'sluitrede' wordt met name in de Nadere Reformatie voortdurend genoemd. Voorzichtigheid is hier echter nodig. Belangrijk is. dat we niet eerst gaan zoeken naar de kenmerken om van daaruit te besluiten, dat we het geloof hebben, maar om het geloof te oefenen en de toevlucht te nemen tot de Heere Jezus Christus. In de gemeenschap met Hem bloeien de vruchten van het geloof op. Wie in Hem blijft, draagt veel vrucht.

Geloof en gevoel
Sommigen laten het geloof helemaal opgaan in het gevoel. Wanneer men de zekerheid niet voelt, is er geen geloof. Dat is een uiterst gevaarlijke weg. Voor we het weten komen we in een moeras terecht, waarin we al dieper wegzinken. Bovendien is dat ook geen bijbelse weg. De bloedvloeiende vrouw gevoelde niet eerst, dat ze genezen was en ging toen naar Christus. Ze vertrouwde op Zijn Woord en werk, ze geloofde, dat Hij haar genezen kon en in dat geloof raakte ze Jezus aan. Toen gevoelde zij, dat ze genezen was. Wie die volgorde omkeert loopt het gevaar langdurig in zichzelf naar kenmerken te zoeken, die als vrucht van het geloof in de gemeenschap met Christus te vinden zijn.
Om aan dit soort vragen antwoord te geven, hebben met name de Engelse godgeleerden een onderscheid gemaakt tussen zekerheid van het geloof en die van het gevoel. Ook bij Comrie treffen we dat onderscheid aan. Hij wijst erop, dat de zekerheid van het geloof alleen rust op Gods waarheid, verpand in de goddelijke belofte. De zekerheid van het gevoel noemt hij 'de blijde aandoening, die in het hart oprijst, welke de Heilige Geest in het hart werkt, dat wij het beloofde dadelijk hebben, bezitten en genieten'. Die laatste zekerheid wordt dikwijls bestreden en is er ook niet altijd.
In zijn preek over 'De zwangere belofte en haar vrucht' werkt Ralph Erskine dit onderscheid verder uit. Het gevoel is de vrucht van het geloof. 'Het geloof leeft op de belofte, het gevoel op de vervulling van dezelve. Door het geloof gelooft een gelovige de waarheid van de belofte, door het gevoel smaakt hij de zoetigheid daarvan. De verzekering van het geloof spreekt aldus: ik ben verzekerd omdat God het zegt. Maar de verzekering van het gevoel spreekt aldus: ik ben verzekerd, omdat ik het gevoel. Een behoorlijk onderscheid maken tussen deze twee zaken zou van groot gebruik en nuttigheid kunnen zijn.' Zijn woorden zijn ook vandaag nog steeds aktueel.
Wat wij nodig hebben is niet een prediking, die zich richt op het gevoel als eerste doel. Wij hebben de verkondiging van de Heere Jezus Christus als de Zaligmaker van zondaren nodig, met de hartelijke oproep en nodiging ons heil in het geloof bij Hem te zoeken. In dit verband is het goed ook naar de prediking van Kohlbrugge te verwijzen, waar juist voor velen die zekerheid zoeken een duidelijk antwoord te vinden is. Immers alleen uit de bron van Gods Woord vloeit het levende water, dat dorstige zielen troost en kracht schenkt.

A. W. van der Plas, Bergambacht

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen