Verrassende ervaring

Telkens weer wanneer men de kerk in het Oostblok bezoekt doet men dezelfde verrassende ervaringen op. Enerzijds wordt men getroffen door de moeilijke situatie, waaronder de christenen en de kerken aldaar leven. Anderzijds wordt men bemoedigd door het feit dat de Heere door alles heen zijn kerk in stand houdt. Zo verging het mij toen ik dezer dagen een bezoek van enkele dagen bracht aan Joegoslavië. Joegoslavië is weliswaar een land, dat zich onafhankelijk opstelt tussen Oost en West, maar het is toch bepaald ook een socialistisch (communistisch) land waar binnnen het systeem geen andere opvattingen ten aanzien van de kerk leven als in de andere landen van Oost Europa.
We hadden er vooral contact met de Christelijke Gereformeerde Kerk in Joegoslavië, ten onrechte wel betiteld met de naam Hongaarse Gereformeerde Kerk. De betreffende kerk telt 22.000 leden, verdeeld over ongeveer 70 gemeenten, waarvan de meeste in een diaspora positie verkeren. De meeste van die gemeenten zijn inderdaad hongaarse gemeenten, omdat ze in een gebied liggen, dat ooit tot Hongarije behoorde en men er derhalve de hongaarse nationaliteit blijft beleven. Maar verder zijn er ook enkele croatische gemeenten en duitse en tsjechische gemeenten.
Het hongaarse nationalisme is binnen de kerk overigens wel een punt van verdeeldheid. De kinderen op de scholen leren croatisch, de ouders spreken vaak nog Hongaars. Daarom is er ook in de kerk verzet tegen de hongaarse gedachte.

Gemeenschapsleven
Bij een bezoek aan Joegoslavië vallen enkele dingen op met betrekking tot het gemeenschapsleven. Veelmeer dan bij ons is er in de dorpen en de stadjes nog contact over en weer op straat. Men loopt gezamenlijk te wandelen en ervaart zo nog iets van een samenleving te zijn, zoals dat vroeger bij ons het geval was, toen de televisie nog niet zijn gemeenschap-verwoestende werk had gedaan en we nog tijd hadden voor elkaar en rust hadden voor het gesprek. De straat is voor velen nog de ontmoetingsplaats. En wat dan ook opvalt is dat het rustig toegaat. Nergens schallende muziek uit openstaande ramen of uit draagbare radio's. Nergens schreeuwende bar-toestanden. En verder, nergens punkers of hoe modern uitgedoste jongeren ook heten mogen.
En dan verder de tuinen! Niet zo gecultiveerd als bij ons maar intensief gebruikt als moestuin. Voor velen zal het, gegeven de schamele levensstandaard, wel nodig zijn om ook te leven van wat de aarde in eigen tuin voortbrengt. Maar waar men ook komt zijn in ieder geval de weelderig vruchtdragende tuinen een lust voor het oog. Kort gezegd, in Joegoslavië functioneert nog iets van het huisje-boompje-beestje.

De kerk
In een aantal dagen kan men in een kleine kerk als de Gereformeerde Kerk van Joegoslavië een goed beeld van het geheel krijgen. Na de Tweede Wereldoorlog zijn de meeste kerkelijke goederen aan de kerk ontnomen; een kerkelijke gemeente mocht nog hoogstens 10 ha. grond behouden. Subsidie van de overheid – zoals in andere landen wel voorkomt, waar kerkelijke belasting gebruikelijk is – is hier niet. De gemeenten moeten zelf, zoals bij ons, de kosten voor het gemeentelijke leven dragen. Gegeven het feit dat gemeenten klein en arm zijn betekent dat vaak een mager inkomen voor de predikanten. Een predikant, die al enkele jaren emeritus is, zei dat hij zijn leven lang arm was geweest maar dat de Heere steeds had doorgeholpen.
Het mag, gezien de armelijke positie van de kerk, een wonder genoemd worden dat de Heere ook daar nog steeds doorgaat mensen te roepen in Zijn dienst. Om den brode behoeft men het niet te doen. Het inkomen is beduidend minder dan dat van de modale werknemer. En zien we hun pastorieën dan zijn de pastorieën in Nederland, alsook de andere gemiddelde huizen, in vergelijking daarmee, paleizen. Verschillende predikanten moeten om in hun levensonderhoud te voorzien ook leven van de vrucht des lands in hun tuinen. De vrouw van een predikant hield varkens, kippen en ganzen om in hun bestaansmogelijkheden te voorzien.

Intussen ontmoet je een jonge predikant, die in een kleine gemeente is gaan werken na zijn studie in Debrecen (Hongarije). 's Zondags preekt hij voor ongeveer 25 mensen. Maar uit roeping ging hij naar dat gebied. In de jaren voor de Eerste Wereldoorlog was een vrouw daar het middel geweest tot een grote opwekking. En wat de Heere toen mogelijk maakte kan ook vandaag. Op de dag dat wij hem ontmoetten was een vrouw gestorven, die vier jaar geleden voor het eerst naar de kerk was gekomen en sindsdien de gemeente op haar hart en metterdaad gedragen had. Ook daar draagt de arbeid in Gods dienst vrucht.
Een verhaal om door te geven hoorden we ook van een andere predikant. Het gaat dan om een betrekkelijk meelevende gemeente. In die gemeente heeft een communistische lerares alles gedaan wat mogelijk was om het godsdienstonderwijs aan de jeugd ongedaan te maken. Ze ging bij het hek van de kerk staan om de kinderen als het ware terug te sturen. Onderwijs in het socialisme, dát was was de opdracht. De ouders kwamen massaal in verzet. De lerares ruimde tenslotte het veld.
De algemeen heersende gedachte is overigens dat vrouwelijke communisten erger zijn dan mannelijke. Verschillende partijleiders zijn – zo werd ons verteld – Nicodemuschristenen.
Zij komen 's nachts voor een pastoraal gesprek.
Maar dan nu het verhaal. Op het godsdienstonderwijs kwam een knaap, die tegen de draad inging. Er was geen land met hem te bezeilen en leren kon en wilde hij niet. Met veel moeite was het de predikant gelukt hem één psalm te leren, namelijk psalm 90. Een aantal jaren later verhuisde de jongeman naar Duitsland en kwam in aanraking met een smid, bij wie hij een baan wilde krijgen. Die vroeg hem naar zijn kerkelijke achtergrond. Toen hij antwoordde dat hij 'reformiert' was vroeg de smid hem: zeg me dan eens wat er in psalm 90 staat. De psalm werd feilloos opgezegd. Teruggekeerd in Joegoslavië bekende hij dat er de leiding des Heeren in zijn leven achter zat. Vervolgens is hij trouw gaan meeleven met de gemeente.
De Heere staat voor Zijn eigen werk in!

Zondagse kerkgang
Op zondag hadden we een bizondere kerkgang. In de stad Belgrado is geen gereformeerde kerk meer. Wel op een bepaalde afstand ervan in Pancevo. Daar is de gemeente klein maar in een belendend dorp is de gemeente groter. Aangezien de gemeenten vacant zijn gaat daar nog elke zondag voor de emerituspredikant van Pancevo. Op zoek naar de kerk troffen we vier wandelaars – kennelijk kerkgangers. We konden ons niet verstaanbaar maken. Op een briefje hadden we echter de naam van de predikant bij ons. Toen we dit lieten lezen brak de man in het gezelschap , in het zwart gekleed, in enthousiasme uit en zei: popa, aanduiding voor geestelijke. Hij stapte in de auto en bracht ons naar een park waar twee identieke kerken vlak bij elkaar stonden. Hij bracht ons tot aan de deur van de gereformeerde kerk en ging toen vervolgens zelf de andere kerk binnen. Dat bleek de kerk van de Lutheranen te zijn waar hij in de kerkeraad zat.

In de kerk verstonden we geen woord. We verstonden wel een naam, namelijk de enige Naam, Jezus Christus, die door alle taalbarrières heenbreekt en ons altijd weer, ook in den vreemde de gemeenschap der heiligen in Hem doet ervaren. We hoorden 's-avonds van de dominee, toen we er op bezoek waren, dat hij gepreekt had over Jeremia 18, over de Pottenbakker die (ook dáár) het leem vormt zoals Hij het wil.

Indrukwekkend was het psalmgezang. We zongen psalm 25, 42 en 35 op de ons bekende wijzen, waardoor de gereformeerde psalmzingende kerkenfamilie in diverse landen onderling ook verbonden is. De psalmen werden gedragen, niet-ritmisch gezongen. We konden daardoor de tongbrekende woorden meezingen. Al zingende ervoeren we iets van de diepte van de psalmen, waarin de klacht en de jubel elkaar afwisselen als op de baren van de zee. De dominee vertelde ons later dat hij een ouderling had die alle psalmverzen uit het hoofd kende en ook voorzanger van de gemeente was.

De gemeente is intussen een bedreigde gemeente. Een chemische fabriek stinkt de mensen weg uit de wijk. Reden voor ons om mee te leven met dit kwijnend erfdeel des Heeren.

Secularisatie
Wat we tenslotte ook nu weer leerden bij dit bezoek aan Joegoslavië is, dat óók in die landen, hoewel er sprake is van bewust kerkelijk meeleven en beproefde en gelouterde geloofstrouw, de secularisatie het kerkelijk en gemeentelijk leven niet ongemoeid laat. Het is niet alleen het systeem dat bedreigend is. Ook daar slaat de ontkerstening op zich toe. En ook daar komen vreemde theologieën voor.
Overigens werd in de Gereformeerde Kerk van Joegoslavië in zeer kritische zin gesproken over de Oecumenische Raad van Kerken, die daar in nauwe relatie staat tot de Wereldraad van Kerken en waar een theologie wordt gehuldigd, die men 'ziek' noemt, aangepast aan het marxisme. Ooit waren in Joegoslavië op bezoek mensen uit Nederland, behorende tot een zogeheten 'kritische gemeente', een basisgemeente. Men heeft ze laten vertrekken met de mededeling dat men geen boodschap aan hen had.

Ook daar is de kerk in zorg om bedreiging van binnenuit. Daar voegt zich dan nog de bedreiging van buitenaf bij. Maar, zoals gezegd, de Heere staat voor Zijn werk in. Dat is ons gebleken uit spontane en ongekunstelde geloofstaal, die we mochten horen. We hebben ons zeer verbonden gevoeld met de gereformeerde broeders en zusters in het geloof aldaar. Niet in het minst ook toen we samen aan tafel bij een predikant elkaar toezongen 'dat 's Heeren zegen op u daal'.
Ons gebed tenslotte is: Heere, bewaar en vermeerder Uw kerk, ook daar.

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen