Over de groei van het protestantisme in Chili (I)

Dezer dagen woonde ik de aanbieding bij van een boekje over de 'evangélicos' en hun steeds meer in het oog vallende aanwezigheid in de Chileense samenleving, geschreven door twee protestantse sociologen. Het boekje bevat interessante gegevens, waarvan ik er hier een aantal doorgeef, aangevuld door andere feiten.
Het is voor iedereen duidelijk dat het protestantisme in Chili flink groeit. Er zijn momenteel een anderhalf miljoen 'evangélicos'. Tot deze groep worden gerekend: de protestantse kerken uit de Europese traditie, de talloze denominaties die hun oorsprong vinden in Noordamerikaanse zendingsaktiviteiten en de bonte veelheid van onafhankelijke pinksterkerken.
Toen het protestantisme halverwege de 19e eeuw zijn intrede deed in Chili, stuitte het op de onverzoenlijke tegenstand van de roomskatholieke kerk. In de geest van de Spaans inquisitie en volgens de principes van het Concilie van Trente werden de protestanten als ketters gezien. Tot ver in de 20e eeuw werden zij ernstig gediscrimineerd door de oppermachtige rivaal.
In 1900 bedraagt hun aantal amper één procent. In 1930 is dat nog geen anderhalf procent. Daarna echter is er een snelle toename: iedere tien jaar een groei van maar liefst vijftig procent! In 1987 is minstens vijftien procent van de Chileense bevolking protestants. Voorzichtige schattingen houden het voor het jaar 2000 op meer dan twintig procent!
Het is te begrijpen dat de r.k. kerk zich zorgen maakt. De gestage groei van de 'evangélicos' heeft haar machtspositie behoorlijk aangetast. Ondanks haar populariteit in verband met haar opkomen voor de mensenrechten, wordt het aantal roomskatholieken steeds minder: nog geen 75% rekent zich tot deze kerk; en van hen verklaart zich slechts één derde aktief meelevend.
Een opmerkelijk feit is dat de historische protestantse kerken, ondanks alle buitenlandse steun bijna niet groeien. Het zijn de inheemse pinksterkerken (80% van de 'evangélicos'!), die de spectaculaire groei te zien geven. Zij vinden haar leden met name onder de arme lagen van de bevolking, in tegenstelling tot de traditionele kerken, die vooral middenstandskerken zijn.
Opvallend is ook dat de sterkste groei valt waar te nemen in tijden van crisis en onzekerheid: in de periode van Allende (1970-1973) sluiten velen zich bij de pinksterkerken aan; van 1974-1979 is er weinig groei (de meerderheid voelt zich wel: 'Pinochet is het antwoord op onze gebeden…'); na 1980 nu de sociaal-economische crisis zwaarder drukt dan ooit en velen geen toekomst meer zien, is er een nieuwe toevloed tot deze kerken. In eenvoudige termen wordt een boodschap geboden, die een uitweg wijst temidden van de sociale misère waarin de arme klassen leven.
Een van de kenmerken van de 'evangélicos' is hun enorme versplintering. De 'atomización' gaat zover, dat er op het ogenblik meer dan duizend(!) kerken en groepen bestaan. Van deze duizend denominaties hebben er ruim 400 rechtspersoonlijkheid. Het benauwende is dat elk van deze groepen de waarheid voor zich opeist en zijn bestaan tracht te rechtvaardigen.
Een hoofdstuk apart is de toenemende invloed van sekten en fundamentalistische bewegingen uit de Verenigde Staten: Mormonen, Jehovagetuigen, Children of God, Sabatisten, Revolutionairen van Christus, een volgens dictatoriale regels opererende theokratische beweging…, en niet te vergeten de 'elektronische kerk' met haar aureool Jimmy Swaggart, die onlangs in het Nationale Stadion van Santiago zijn tienduizenden versloeg.
Begin dit jaar hebben de Latijnsamerikaanse bisschoppen een waarschuwende verklaring uitgegeven in verband met het geviaar van de snel opdringende sekten in dit werelddeel. Helaas is voor roomskatholieke waarnemers het onderscheid tussen sekten en 'evangélicos' dikwijls nogal vaag. Voor het gemak worden zij dan samen gezien als een bedreiging van de eenheid van de kerk.
Wat betreft de groei van het protestantisme in het geheel van Latijns-Amerika: deze is ook verrassend te noemen. Volgens een recente r.k. publicatie groeien de protestanten in een ritme van 10% per jaar, driemaal sneller dan de bevolking. In 1900 waren er nog 50.000; tussen 1930 en 1940 zijn dat er één miljoen; tussen 1970 en 1980 twintig miljoen en in 1985 bijna 33 miljoen. In 1990 kunnen dat er 52 miljoen zijn en in het jaar 2000 ongeveer 137 miljoen!
Natuurlijk moeten wij ons niet verkijken op de numerieke toename van het protestantisme. Het getalsmatige aspect is niet alles, al zou men dat soms wel geloven, wanneer we de Noord-amerikaanse zendingsmethoden volgden met hun eenzijdige nadruk op statistieken en grafieken.
Orlando Cóstas vraagt zich af of de groei van het protestantisme in het geval van Chili werkelijke groei in bijbelse zin betekent: er is verschil tussen gezonde, integrale groei en kerkelijke corpulentie ('ecclesial obesity'). Kerken zullen allermeest moeten groeien in Christus.
Hoe men het ook bekijkt, zeker is dat de 'evangélicos' steeds meer hun stempel zullen gaan drukken op de Chileense samenleving. Het gaat om een belangrijke bevolkingsgroep, waarmee zal moeten worden gerekend. Generaal Pinochet heeft dit goed door: hij zoekt niet zonder succes de nodige legitimatie voor zijn regiem onder de protestantse kerken, die veelal in verlegenheid zijn over de rol die zij moeten vervullen in de turbulente ontwikkelingen van de maatschappij die haar omringt.
Een aantal kerken zoekt assistentie om in de diepte te worden toegerust vanuit een nieuw luisteren naar de Schriften. Hier ligt een uitdaging voor ons: zijn we niet geroepen elkaar in wederkerigheid te dienen met het oog op de uitbreiding en de komst van het Koninkrijk in zes werelddelen?!

W. van Laar, Santiago

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen