Wie is Jezus (2)

In onze eerste bijdrage memoreerden we enkele kenmerkende trekken van het themanummer van Rondom het Woord, gewijd aan de vraag: Wie is Jezus? We willen er nu, gezien de betekenis van de vraagstelling, wat nader op ingaan. Wanneer ik een totaalindruk van dit nummer zou moeten geven, komen twee woorden mij in de gedachten: boeiend en verwarrend. Boeiend is het om te zien hoe mensen van verschillende achtergrond antwoord zoeken te geven op de vraag wie Jezus voor hen is. Dat riep bij mij enerzijds herkenning op, anderzijds ook bevreemding. Maar ik zou me ook kunnen indenken, dat met name die lezers onder ons die niet op de hoogte zijn van allerlei huidige bewegingen en voor hun gevoel weinig inzicht hebben in de geschiedenis van de theologie, een gevoel van verwarring overhouden, als ze dit nummer in handen krijgen en bestuderen. Je bent geneigd te vragen bij zoveel verschillende geluiden: Wie is Jezus nu werkelijk? Wat zegt de Schrift nu over Hem? Of moeten we tot de conclusie komen, dat ieder maar moet beslissen welke visie hij of zij wil aanhangen, omdat elke ervaring en elk Jezus-beeld evenveel waard is. Dat laatste lijkt me beslist geen goede weg. Niet alleen doen we zo onrecht aan allerlei beslissingen die in de geschiedenis gevallen zijn en verabsoluteren we ons eigen beeld van Hem, maar ook maakt het, als we naar de Schrift luisteren, wel degelijk uit wat we zeggen. Ook terwille van het getuigenis naar buiten kunnen we niet ons neerleggen bij die verwarrende veelheid.

Niemand is er los van
Dat er zoveel verschillende antwoorden gegeven worden op de vraag wie Jezus is, behoeft ons op zich niet te bevreemden. Ook in de Schrift zelf komen we dat al tegen. De verschillende groepen in het Jodendom, waarmee Jezus in aanraking gekomen is: Farizeeërs, Sadduceeërs, aanhangers van Johannes de Doper, Zeloten dachten heel verschillend over Hem. We moeten bedenken – v. d. Horst wijst daar terecht op – dat het Jodendom ten tijde van Jezus een groot aantal verschillende stromingen omvatte. En bestuderen we de geschiedenis van de eerste gemeente en de vroege kerk, dan zien we ook een heel aantal stromingen die alle hun eigen kijk op Jezus hebben: Jodenchristenen legden andere accenten dan christenen uit een heidens milieu afkomstig. De apocriefe literatuur over Jezus, de geschriften over Hem uit de eerste eeuwen die niet in de kanon zijn opgenomen, ademen een andere geest en komen voor een groot deel uit een andere wereld dan de vier kanonieke evangeliën.
En wat we ten tijde van Jezus zien bij zijn tijdgenoten en in de eerste eeuwen, vindt zijn voortzetting tot op de dag van vandaag. Elke tijd schept zijn eigen beeld van Jezus, of, zoals Versteeg het beter formuleert: 'het ene beeld van Jezus (dat ons in de evangeliën getekend wordt) dringt op een eigen wijze door in iedere tijd, waarbij de tijdsomstandigheden van invloed zijn op de vormgeving van het beeld. Overzien we die bonte veelheid van Jezusbeelden, in theologie en filosofie, in kunst en cultuur, in steen of in proza, in kerklied en gedicht, in de traditie van de Europese kerken en die van Afrika of Azië, in de Middeleeuwen en de negentiende eeuw, in de Gouden eeuw en in het atoomtijdperk, dan treffen je twee dingen:
a. Niemand komt los van Jezus. Mensen worden te allen tijde door Hem geboeid. Ook zij, die de kerk vaak al lang uit het gezicht verloren hebben, reageren op de persoon van Jezus. Vele voorbeelden zijn hiervan te geven. Ik noem slechts de wijze waarop een modern theoloog als Albert Schweitzer gepakt was door de woorden van Jezus, zozeer dat het zijn gang naar Lambarene bepaalde. Of ik denk aan Gandhi's eerbied voor de Bergrede. Ook wie Hem niet belijdt als Heere en Heiland, kan zich toch niet onttrekken aan de indruk die Jezus op hem maakt. Heel scherp zien we dat bij huidige Joodse denkers die zich moeite geven Hem 'thuis te halen' als een van hun grote Zonen, ondanks het feit dat, zoals Soetendorp het uitdrukt, de ballast van bijna tweeduizend jaar christendom daarbij zwaar meeweegt met alles wat in die eeuwen door christenen aan Joden is aangedaan.
Niemand komt los van Jezus. En velen, ook buiten de kring van de kerk, worden door Hem geboeid. Jezus is voor hen wat wij missen aan liefde, geborgenheid, humaniteit, vrijheid en rechtvaardigheid. We zullen dat in de benadering van de buitenkerkelijke mens altijd weer moeten verdisconteren.
b. In de tweede plaats moet je zeggen, dat al die Jezus-beelden en -voorstellingen ook laten zien hoezeer de vraag op zijn plaats is, of wij Hem werkelijk kennen. 'Hij kwam in de wereld en de wereld heeft Hem niet gekend' lees ik in Johannes 1. En met prof. Bakker moet je zeggen: het is niet zo, dat de naam Jezus eenvoudigweg een ander woord zou zijn voor onze eigen idealen en verlangens. Het is al weer heel wat jaren geleden dat ik het beroemde boek van Schweitzer over de geschiedenis naar het onderzoek van de historische Jezus bestudeerde. Allerlei details raak je kwijt, maar een ding is me scherp bij gebleven: al die beelden vertelden vaak meer over de ontwerper en zijn tijd, dan over Jezus zelf. De romantische Jezus, de sociaal-bewogen Jezus, de vrijheidsheld, de diepzinnige denker, de pacifistische Jezus, de communistische Jezus enz. enz. weerspiegelen meer het denken van bepaalde stromingen in een bepaalde tijd dan dat zij een helder beeld geven van de Christus der Schriften. Jezus Christus is nog altijd de grote Vreemdeling in ons midden, die wij bekleden met onze idealen. Om Hem te belijden zoals Hij is… is geen kwestie van intellect, rechtzinnigheid, vroomheid, maar zaak van openbaring, van ogen die door Gods genade opengaan voor het wonder, van brandende harten die de mond doen overlopen: wij weten, dat Jezus is de Heiland der wereld.

Bescheidenheid
Wij weten! Wie dat zegt, roept de verdenking van triomfalisme op, en daarmee de ergernis van hen die vallen over dit pretentieuze 'wij weten'. De eerlijkheid gebiedt om te zeggen, dat wij in verleden en heden nogal eens aanleiding gaven tot deze ergernis. Kerkmensen zijn dan de 'wetenden', die staan tegenover de ongelovigen, de onverschilligen, de zoekers, de twijfelaars, de niet-weters enz. En in de benadering van de andersdenkende, of andersgelovige, de buiten kerkelijke komt al heel snel iets betweterigs naar voren.
Ik meen dat daar maar op een manier aan te ontkomen is, namelijk wanneer wij gedurig weer beseffen en beleven, dat ons verstaan van het Evangelie, ons kennen van Hem, louter genade is. En als we dat niet met woorden alleen belijden, maar ook beleven, maakt dat bescheiden en ootmoedig naar de ander toe. De ergernis aan Jezus, die wij bij anderen tegenkomen, zit ook ons in het bloed. En de misverstanden leven ook bij ons.
Dit themanummer laat duidelijk zien, hoe ook het rechtzinnig belijden van Jezus niet zonder tijdgebonden elementen is. Wij zijn nu een keer altijd weer kinderen van een bepaalde tijd en van een bepaalde cultuur. En als we daar niet aan willen, dan worden we er in de ontmoeting van de culturen vandaag scherp aan herinnerd. Soetendorp herinnert in zijn bijdrage aan woorden van Elie Wiesel, de winnaar van de Nobelprijs voor de vrede. Ik neem deze woorden hier graag over, omdat ze zo onthullend en veelzeggend zijn: 'Er is een tijd geweest waarin er tussen de christelijke wereld en de mijne alleen maar gewelddadige verhoudingen bestonden. Christenen betekenden voor mij bedreiging en gevaar. Ik leefde in de schaduw van het kruis en dat joeg mij angst aan. Als kind was ik bang voor mijn kameraadjes van de gemeentelijke school, die mij op straat achterna liepen om mij belachelijk te maken en te plagen en te slaan. 'Je hebt Christus gedood', schreeuwden ze en ik begreep er niets van. Ik had niemand gedood. Later in de oorlog werd de afgrond tussen ons dieper. En dat is het meest angstaanjagende. Joden werden vermoord, zes miljoen individuen in landen. Waar kerktorens naar de hemel wezen!'
Voordat we op dergelijke zinnen commentaar leveren, moeten we eerst maar eens een hele tijd stil worden enze tot ons door laten dringen. Welk beeld van Jezus leverden orthodoxe gelovigen over? Of hebben zij – wij – Hem wellicht onbewust menigkeer verraden? Wessels herinnert aan Columbus die het land dat hij ontdekte de naam gaf El-Salvador (=de Heiland). Maar was het Heiland die hij bekend maakte? Of vertoont de geschiedenis van Midden- en Latijns Amerika niet een schrijnend beeld van geweld en hebzucht, machtswellust en roof, vaak in naam van Christus bedreven? En ik ben het ook met Wessels eens, als hij zegt: als er ergens sprake is van verraad, dan wel voor de wijze waarop Hij door blanken aan zwarten is overgedragen. Philip Potter vertelt ergens, dat zijn voorouders naar het Caraïbisch gebied als slaven gebracht werden op een schip dat 'Jezus' heette.
Bescheidenheid past ons, ook als we denken aan het gevaar om Jezus te vereenzelvigen met onze politieke of sociale idealen. We zien dat gevaar vandaag bij bevrijdingsbewegingen, waarbij Jezus geannexeerd wordt voor de partij van de armen tegenover de rijken. We zagen het in de dertiger jaren in Duitsland bij hen die een germaanse Jezus voorstonden. Maar ook onder rechtzinnige vlag kun je zo heel gemakkelijk Jezus annexeren voor jouw idealen. Dan doen we tekort aan Zijn weg en Zijn werk.

Verrijking
Bescheidenheid impliceert ook, dat we bereid moeten zijn van anderen te leren. Niemand mag zeggen: mijn kijk op de Schrift of op de waarheid van het Evangelie is dé waarheid. Wij hebben anderen nodig om ons te laten corrigeren in eenzijdigheden, om ons ons tekort te laten zien in het verstaan van de Schriften, om ons te verrijken opdat we samen met alle heiligen de dimensies van Christus' liefde mogen bekennen. Ik kan er inkomen dat Van Exel die zich zijn christelijk geloof niet kan voorstellen zonder Jezus Christus, verrijkt is door de contacten met de kerk der armen in Brazilië en dat je dan bepaalde gedeelten van de Schrift die in onze kerkelijke traditie wat 'ondergesneeuwd' zijn met nieuwe ogen gaat lezen. En wie komt niet onder de indruk van de spiritualiteit van de Oosters-orthodoxe kerken als hij in dit nummer één van hen met klem het klassieke dogma aangaande Jezus Christus, waarlijk God en waarlijk mens hoort vertolken? Ook de charismatische beweging kan onze ogen openen voor facetten van het werk van de Geest die het uit Jezus neemt, die onder ons vaak verwaarloosd zijn.
Verrijking en aanvulling. Maar niet in die zin, dat we kunnen zeggen: Leg al die beelden maar bij elkaar en samen leveren ze dan het complete beeld op. Kriterium blijft het getuigenis van de Schrift, de bron van waaruit wij Jezus kennen.

A. Noordegraaf, Ede

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen