Boekbespreking

Twee Apologeten uit het vroege christendom: Justinus en Athenagoras, vertaald, ingeleid en toegelicht door dr. G. J. M. Bartelink. Serie Na de Schriften, deel 1, Kok, Kampen, 1986, 167 blz., ƒ 34,50.
Gnostische Geschriften I, uit het Koptisch vertaald, ingeleid en toegelicht door dr. G. P. Luttikhuizen. Serie Na de Schriften, deel 2, Kok, Kampen, 1986, 152 blz., ƒ 32,–.
Hoe dacht en schreef men binnen de Christelijke kerk in de periode die kort volgde op de tijd van de apostelen? Het is meer dan enkel nieuwsgierigheid wanneer wij deze vraag stellen. Ons interesseert hoe men in de vroege kerk de erfenis van het Oude en Nieuwe Testament verwerkt heeft.
De geschriften uit die tijd zelf zullen ons daaromtrent moeten inlichten. Daarom is het van bijzondere betekenis dat ze ons toegankelijk gemaakt worden. Wij hopen van harte dat de serie die door Kok te Kampen opgezet is, slagen zal, dat wil zeggen voldoende afname zal vinden om ermee voort te gaan.
Het eerste deel bevat een drietal geschriften, nl. de Eerste en de Tweede Apologie van Justinus Martyr (Martelaar), die ongeveer in het jaar 164 te Rome werd onthoofd. En het derde geschrift is van soortgelijke strekking, maar geschreven door een andere apologeet (verdediger) van het christelijke geloof, Anthenagoras, die een tijdgenoot van Justinus was.
Er zou over deze geschriften veel meer te schrijven zijn dan in een recensie mogelijk is. Maar laat ik twee dingen naar voren mogen brengen. Enerzijds treft ons de invloed die deze mannen ondergaan hebben van de heidense wereld waarin zijn leefden, van het zgn. Hellenisme; en anderzijds treft ons toch ook dat zij bijv. ten aanzien van de Triniteit en de inspiratie van de Schrift geluiden hebben laten horen waarin zij zich duidelijk onderscheidden van de hun omringende wereld. De kracht, en tegelijk ook de zwakheid van de Apologiën is dat zij tegenover de vervolgers van het christendom de loftrompet afsteken op het voorbeeldig leven van de christenen. De apologeten konden bogen op een christen-leven dat fel afstak tegen het zedeloze leven van de heidenen. Bij hen geen sprake van huwelijksontrouw, van abortus, van kinderen te vondeling leggen, van deelnemen aan zedeloze feesten. Maar – en dat is de andere kant – bij hen evenmin een diep besef van 's mensen zondigheid en verlorenheid, waarover Paulus onder andere in de Romeinenbrief heeft geschreven, en ook niet van de grootheid van Gods genade in Jezus Christus, waarvan heel de Schrift getuigenis aflegt. Er wordt argeloos gesproken over 's mensen vrije wil en over de beloning die de christenen wacht in het hiernamaals voor hun goed leven. Jezus bracht een 'leer', in de zin van een hoogstaande ethiek. Hij trad op als Leraar. Zijn verzoeningswerk komt niet aan de orde. Het christendom wordt uitgegeven voor een betere en hogere filosofie dan die der heidenen. Het beste wat de heidense wijsgeren en dichters ooit beweerd hebben, hebben zij volgens Justinus ontleend aan Mozes, die nog veel ouder was dan Plato.
In het tweede deel, dat een drietal gnostische geschriften in vertaling biedt, nl. het Evangelie naar Maria, het Evangelie naar Filippus en de Brief van Petrus aan Filippus, worden wij geconfronteerd met een hele geestesstroming uit de eerste eeuwen van onze christelijke jaartelling die – in ieder geval later – als 'ketters' is aangemerkt. Het is een wonderlijke en bizarre wereld. Er loopt een sterk mystieke trek doorheen. Vergeleken bij deze geschriften staan de Apologieën van Justinus en Athenagoras veel dichter bij de Bijbel. Gelukkig heeft dr. Luttikhuizen dit deel voorzien van een lange en boeiende Inleiding. Men moet daar zeker gebruik van maken eer men aan de geschriften zelf begint.
Er zijn intussen heel wat gnostische geschriften bekend geworden. Nog maar een paar ervan zijn in het Nederlands vertaald.
Voor wie zijn deze boeken? In de eerste plaats voor allen die het 'oude christendom' willen leren kennen, en de wetenschappelijke bronnenuitgaven niet direct bij de hand hebben. In de tweede plaats ook voor allen die, al is het niet professioneel, kennis willen nemen van de tijd 'Na de Schriften', omdat hen het leven en denken van de christenheid in alle eeuwen interesseert. Boeken als deze hebben het voordeel dat zij betekenis hebben voor leden van alle kerken en kerkelijke groeperingen.
Ik herhaal tenslotte mijn wens: Ik hoop dat de serie kan worden voortgezet.

K. Exalto

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen