Het fenomeen van Chileense pinksterkerken

Binnen het protestantisme van Chili vormen de Pinksterkerken een bijzonder fenomeen. Alleen al om hun aantal verdienen zij onze aandacht: zij tellen ruim één miljoen leden, dat is 85% van alle protestanten. De Pentecostales zijn verdeeld over een oncontroleerbare veelheid van denominaties en groepen. Enkele namen: de Pinksterkerk van de Drieëenheid, de Baptistentabernakel, Evangelische Pinkstercorporatie Nieuw Ontwaken, Evangelische Pinksterkerk de Ster van Bethlehem, Christus' Kerk de Pinksterwaarheid, Pinksterunie de Triomf. De grootste en oudste is de Iglesia Metodista Pentecostal (800.000 leden). Deze kerk ontvangt jaarlijks met veel enthousiasme generaal Pinochet in haar kathedraal Jotabeche. De wat kleine Iglesia Pentecostal de Chili daarentegen is al lange tijd lid van de Wereldraad. Dit tekent het beduidende verschil van klimaat in de diverse kerken. De Chileense Pinksterkerken zijn moeilijk te vergelijken met de pinkstergemeenten in Nederland.
In 1909 ontstaat de eerste pinksterkerk uit een protest tegen de hiërarchie van de Methodistenkerk, die werd overheerst door de buitenlandse zending. Vanaf het eerste moment kenmerken de Pentecostales zich door hun onafhankelijkheid van het buitenland. De beweging ontvangt geen zendelingen en dollars. Toch komt hij, ook in zijn talloze afsplitsingen, tot enorme groei en bloei. Vooral na de jaren dertig ontwikkelen de Pinkstergroepen zich explosief, vooral in de arme randgebieden van de stad en onder de laagste sociale klassen van het volk.

Straatprediking
Het leven van de Pentecostales wordt bepaald door twee centrale momenten: De prediking in de openlucht en de godsdienstoefening in het kerkgebouw. Het beeld van de straatprediking is alle Chilenen bekend: groepjes Pentecostales trekken langs strategische punten van hun wijk. Op straathoeken, op pleinen, in bussen, zingen zij, begeleid door autochtone instrumenten als banjo en mandolien van hun Heiland. Eén persoon treedt naar voren en preekt: een oproep tot bekering en overgave aan Jezus. De prediker is steeds weer een ander: geen theoloog, maar de ambachtsman, de fabrieksarbeider, de werkvrouw. Prediker en hoorder spreken dezelfde taal en behoren tot dezelfde sociale klasse. Bovendien kent de hoorder doorgaans het leven van de prediker, weet van de vernieuwing die binnen zijn familie heeft plaatsgevonden.
Het is een belevenis de samenkomsten mee te maken. Wie de kathedraal Jotabeche van de Iglesia Methodista Pentecostal bezoekt, wordt vooral getroffen door de massaliteit van het samenzijn: 15.000 pinkstergelovigen prijzen God. begeleid door tientallen muziekinstrumenten van allerlei soort; een koor in stralend wit met honderden zangers op een podium onder de gulden letters: 'Hier is de Poort des Hemels'. Spontane acclamaties uit alle hoeken van het enorme gebouw. De demagogische preektrant van dominee Vasquez komt onaangenaam over. De sfeer in de Iglesia Pentecostal de Chile in Puente Alto, even buiten Santiago, is heel anders: huiselijker en intiemer. Het lijkt alsof er één grote familie bijeen is. De participatie van de honderd vijftig aanwezigen aan de dienst, die bijna drie uur duurt is zeer groot. Het is een uitermate creatief gebeuren; emotioneel, levendig en vol variatie. Lofzang van de gemeente en koorzang, prediking en getuigenis, dans en acclamatie, dank en voorbede wisselen elkaar af in een sfeer van uitbundige aanbidding en aanstekelijke vreugde. Men handklapt en betuigt dat de Here goed is; men brengt hulde aan Christus, die door de kracht van de Heilige Geest bevrijdt van zonde.
ziekte geneest, redt van de dood en toerust voor de evangelisatieprediking.

Oorzaken van de enorme groei
Waarin ligt de aantrekkingskracht van de Pinksterkerken? Kan een verklaring worden gegeven voor hun explosieve groei? Men kan de mogelijke oorzaken zoeken in de volgende punten:
1. De geloofsuitdrukking van de Pentecostales wil vreemde elementen buitensluiten, volgt de eigen culturele patronen en sluit nauw aan bij het Chileense volkskarakter. Er zijn er die om deze rede het pentecostalisme die authentieke expressie van het christelijk geloof achten in de context van Chili.
2. Het pentecostalisme wordt wel gezien als een vorm van (onbewust) sociaalprotest tegen de ellendige en vernederende levensvoorwaarden, waaronder grote delen van het volk gebukt gaan. De Pinksterkerken bieden troost en houvast aan de gedesoriënteerde en gedesintegreerde massa's, die zich ten gevolge van de trek naar de stad ontworteld voelen en hun zekerheden kwijt zijn. Met zijn hemelgerichte prediking staat het pentecostalisme dan haaks op de heilsboodschap van het marxisme, dat zijn aanhangers in dezelfde sociale situatie een aards paradijs belooft.
3. Een andere verklaring wordt gezocht in de diepe honger naar God, die het Chileense volk zou kenmerken. Het rooms-katholicisme heeft nooit een antwoord kunnen geven op de noden van het volk. De kerk stond vaak gelijk met de hiërarchie; tot echt volkspastoraat is het nooit gekomen, ook vanwege het priestertekort. Het traditionele protestantisme heeft zich te zeer vereenzelvigd met de middenklasse. De Pinksterkerken nu identificeren zich met de schare, die de wet niet kent; op eenvoudige en aansprekende wijze brengen zij de boodschap van het Evangelie over aan hun die de levende Christus nog nooit was gepredikt.
4. Zeker is. dat wie toetreedt tot een Pinksterkerk zich opgenomen weet in een nieuwe gemeenschap, waarin geestelijke en materiële gaven worden gedeeld. De mens is er geen nummer. Hij hoort erbij, hij telt mee. hij participeert als een volwaardig lid van de gemeenschap. De arme ontvangt een menselijke waardigheid, die de maatschappij hem niet verleent. De onderlinge zorg. de aandacht voor de zieken, de werklozen en anderszins getroffenen is groot.

Vraagtekens
Er kunnen kritische vragen aan de Pinksterkerken worden gesteld. Velen zien het pentecostalisme als een vlucht uit de werkelijkheid. Er zou geen zorg zijn om de vragen van de samenleving; de maatschappij wordt gezien als de som van de individuen, hetgeen leidt tot de drogredenering, dat bekering van de enkeling automatisch een nieuwe samenleving tot gevolg zal hebben. Daarom zou de pentecostal onverschillig staan tegenover de problemen van onderdrukking en onrecht, daarmee de status quo bevestigend. Deze kritiek is voor een belangrijk deel juist, al geldt hij de ene kerk meer dan de andere. Toch moeten wij twee dingen niet vergeten: in de eerste plaats maken de meeste pentecostales zelf deel uit van de armen, die vernederd en verdrukt worden. Dat moet buitenstanders voorzichtig maken in hun oordeel. In de tweede plaats dient te worden bedacht, dat voor menige eenvoudige gelovige, die uit de oude zondige verbanden is bevrijd, de nieuwe gemeenschap van de kerk en de hermanos de samenleving uitmaakt. Daar beweegt hij zich, daar voelt hij zich thuis, daar leeft hij voor, daar beleeft hij zijn sociale verantwoordelijkheid. Aan dit stukje samenleving heeft hij meer dan genoeg; het absorbeert hem totaal. De pentecostal weet zich apartgezet. Hij valt op in de Chileense samenleving door zijn nieuwe manier van leven: hij is niet meer dronken, rookt niet en vloekt niet. Hij gaat vrijwel dagelijks naar de kerk. Hij respecteert zijn vrouw, geeft aandacht aan de opvoeding van de kinderen, houdt zijn huis schoon en betaalt zijn schulden. Hij is getrouw in zijn werk. Al zijn inkomen besteedt hij aan de kerk en aan de hermanos, die nog meer behoeftig zijn dan hij is.
Er blijven vragen genoeg over. Welke rol speelt bijvoorbeeld de volksreligiositeit in de Pinksterkerken? Zijn er niet allerlei verbindingen met de bekende rooms-katholieke volksvroomheid, die meer leeft uit de natuurlijke bronen dan uit de openbaring, enz.? Ligt de aantrekkingskracht misschien meer daarin, dan in het evangelie? Dat alles neemt niet weg, dat wij in het verschijnsel van de Pinksterkerken het moeilijk te analiseren waaien van de Heilige Geest herkennen. Dat uit zich ondermeer in een verlangen om vanuit het Woord naar heel het leven toe te worden toegerust.

W. van Laar, Santiago

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen