Een week in het teken van het moeilijke gesprek

Enkele opmerkingen naar aanleiding van de Vredesweek 1987
Deze week wordt opnieuw de vredesweek gehouden. Christenen van allerhande soort en snit worden geacht zich over de problemen van vrede en veiligheid te buigen. De logische vraag kan opkomen of er al niet genoeg aandacht aan besteed is? Moet er nu weer over gesproken worden? De synode van onze kerk heeft in de loop der jaren heel wat over dit onderwerp het licht doen zien. Met name rond de kernwapens zijn zoveel pennen in beweging gekomen, dat je kunt zeggen, dat er een stevige discussie gevoerd is, of: gewoed heeft.
Gewoed heeft. Want er zijn wel slachtoffers bij gevallen. Er zijn mensen, die zich verbitterd van de kerk hebben afgewend.
Met name beroepsmilitairen. Voor hun positie was over 't algemeen niet zoveel begrip. Geen geringe polarisatie dus. Met als gevolg, denk ik, dat er verschillende gemeenten zullen zijn, die ernaar verlangen dat er ook weer eens aandacht komt voor de persoonlijke noden en die behoefte hebben aan een persoonlijke toespitsing van het heil. Vandaar de vraag of het wel nodig is in ons blad aandacht te vragen voor de vredesweek. Van de kant van de vredesbeweging horen we dat het gesprek over de vrede in de gemeenten nu meer dan ooit nodig is. Want kerk en vredesbeweging zijn uit elkaar gegroeid. Ze zijn van elkaar vervreemd. Een averechts effect dus. Toch hebben ze elkaar nodig. Vandaar de behoefte aan een gesprek mèt en binnen de kerken.
Aan de andere kant moet gezegd worden, dat dit alles voor 't grootste deel aan onze gemeenten is voorbij gegaan. De discussie is dikwijls over onze hoofden heen gevoerd. Misschien dat dit onderwerp op de agenda van de classicale vergadering gestaan heeft. Waarschijnlijk is er geen gemeenteavond aan besteed; en was het aan de orde op gesprekskringen of tijdens de catechisatie-uren? Bevinden we ons wat dit onderwerp aangaat niet in een stiltecentrum? Het blad 'Shalom' was hierop een uitzondering, Wat ook de reden moge zijn: we zijn wat huiverig voor dit gesprek. De vrees voor polarisatie zal hierin meespelen. Bij andere ethische onderwerpen is de eensgezindheid veel groter. Het ligt alles wat duidelijker. Misschien is er ook nog iets anders aan de hand. Bij vraagstukken als abortus en euthanasie kunnen we terugvallen op posities, die de kerk in het verleden heeft ingenomen. Er kan voortgebouwd worden op wat aangereikt werd door de traditie. Wie zich inlaat met de vernietigingsproblematiek van onze tijd moet eigen wegen gaan. De kernbom heeft ons in een nieuwe situatie gebracht, die voordien onbekend was.
Overigens is dit voor velen nog de vraag. Oorlogvoering is altijd met verschrikkelijk geweld gepaard gegaan. Wreedheden zijn de hele geschiedenis door voorgekomen. Waarom zouden de kernwapens en andere vernietigingsmiddelen dat alles veranderen en ons in een heel nieuwe situatie brengen? Wel mag er hier terloops aan herinnerd worden dat reeds tijdens de Eerste Wereldoorlog in kerkelijke kring protest rees tegen deze oorlog en met name de middelen, die hierbij gebruikt werden. Het 'Getuigenis der gezamenlijke protestantse kerken in Nederland uitgaande tot overheden en volken' (1917) zegt, dat er meermalen wapenen en middelen werden gebruikt, 'die voor God niet konden bestaan'. H. Bavinck heeft erop gewezen, dat de eerste wereldoorlog grote schade heeft aangericht aan het werk der zending. 'Wat voor indruk hebben wij gemaakt op de volken, die we door het Evangelie zoeken te kerstenen en te beschaven? De wereldoorlog heeft een krachtig zelfbewustzijn bij die volken doen ontwaken en een hartgrondige afkeer van de christelijke godsdienst en de christelijke beschaving'.
De vraag van Bavinck, die hier geciteerd werd, heeft nog niets aan aktualiteit ingeboet. De komst van kernwapens heeft voor 't eerst in de geschiedenis de mogelijkheid binnen bereik van de mens gebracht om de aarde te vernietigen. Heeft deze nieuwe ontwikkeling gevolgen voor de gemeente of niet? Is een gesprek hierover noodzakelijk of irritant?
Een wezenlijke voorwaarde voor een echt gesprek is, dat er een innerlijke betrokkenheid is op het onderwerp. Die betrokkenheid is er wel als het bijvoorbeeld gaat over euthanasie. Om de eenvoudige reden, dat we onze houding ten opzichte van euthanasie van wezenlijk belang vinden voor ons christen-zijn. In onze kring is die betrokkenheid veel minder als het gaat over massa-vernietiging. Voor ons gevoel is het gesprek over de moderne oorlogvoering vooral een politiek gesprek. Het hoort thuis in de Tweede Kamer en niet in de kerk. Bovendien – en dat schrikt nog meer af – lijkt dit onderwerp het stokpaardje van een bepaalde politieke richting. Maar de zaak waar het om gaat zou ermee gediend zijn als het gesprek over deze zaken uit de politieke sfeer gehaald zou worden. De kansen lijken nu weer wat gunstiger dan in het verleden. Nu de beroering rond de kruisraketten wat weggeëbd is en nu er in de internationale politiek van een zekere ontspanning sprake is, kunnen we wellicht ook in de kerk wat meer ontspannen en daarom wat diepgaander met elkaar praten.
De andere aspecten, die aan deze problemen zitten kunnen dan hopenlijk wat beter uit de verf komen. Wie over de mogelijkheden van massavernietiging praat, praat erover hoe de christelijke gemeente in deze tijd met z'n technische mogelijkheden en technische gevaren, met de snel wisselende normen en waarden, wil leven. Leeft zij volgens het patroon van de aanpassing of wil zij, met vallen en opstaan, Gods weg gaan? Het moet nadrukkelijk gezegd worden, dat het niet gaat om vóór of tegen kernwapens. Dat is een versmalling van de discussie. Dan isoleren we dit onderwerp. We rukken het uit het verband waarin het behoort te staan: het is een deel, niet meer en niet minder, van het christen-zijn, het kerk-zijn, en het gemeente-zijn. Wie over abortus iets zegt, zegt daarmee iets over zijn christen-zijn. Zo is het ook met deze dingen.
Zoals bij zoveel zaken, die in onze tijd volop in discussie zijn, stuiten we ook bij bovengenoemde problemen op de spanning tussen wat de politiek wil of nqodzakelijk acht en wat bijbels, theologisch en ethisch verantwoord is. Het heeft te maken met de omslag in onze cultuur: de christenen zijn in plaats van meerderheid minderheid geworden.
Eeuwenlang heeft de kerk moeten, kunnen en willen leven met de vinger aan de trekker. Daartoe heeft de kerk de theorie van de rechtvaardige oorlog ontwikkeld. Het is een poging, een respectabele poging, om in deze zondige en gebroken wereld een weg te vinden als het gaat om het gebruik van geweld door de overheid. Er is in uitgesproken wat nog verantwoord is en wat niet meer verantwoord is. In onze tijd gaat het erom of we als kerk moeten, kunnen en willen leven met de vinger bij de knop.
Nogmaals: er is erg veel over geschreven en gediscussieerd; wij hebben ons echter wat afzijdig gehouden laten we onze huiver overwinnen en tijdens het winterwerk er niet helemaal over zwijgen. Het heeft tenslotte te maken met het christen-zijn en met name de jongeren hebben recht op hulp van de kerk ten aanzien van deze moeilijke vragen. En zeker degenen, die in militaire dienst moeten.

A. Prosman, legerpredikant, Veenendaal

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen