De sekten in Chili en hun rol in de ideologie van het anti-communisme

Het gebeurde enkele maanden geleden. Een groep jonge demonstranten hief spreekkoren aan op het plein voor de kathedraal van Santiago. De politie greep hardhandig in en voerde de jongeren naar het politiebureau. Daar echter ontvingen zij de vrijheid, zodra de woordvoerder het misverstand had uitgelegd: hun protest richtte zich tegen de 'rode priesters' en wat ze in werkelijkheid hadden geroepen voor de kathedraal was: teocracia en niet, zoals de wakkere carabineros hadden aangenomen: democracia.
Dit voorval zegt veel over de sekten en hun rol in de politiek zeer gevoelige samenleving van Chili. De groep 'Theocraten', oftewel 'Revolutionaire Beweging van Jezus' is één van de talrijke sekten, die onder het militaire regiem tot ontwikkeling zijn gekomen. Onder aanvoering van Commandant Casanova prediken zijn volgelingen vol vuur het hemels Jeruzalem. Fanatiek trekken zij te velde tegen de zedelijke goddeloosheid van de natie. Het regiem legt hen geen strobreed in de weg. De 'Theocraten' vormen niet de enige sekte, die zijn aanhang de laatste jaren snel heeft zien toenemen. Er zijn diverse groepen die jaarlijks een 20% groeien. Opvallend is de presentie van de Mormonen: de keurige kortgeknipte blonde jongens uit het Noorden met hun naamplaatje, de fraaie 'templos' met hun sportcomplexen overal in het land gezaaid. De Mormonen zijn de laatste tien jaar in Latijns-Amerika meer dan verdrievoudigd. In Chili is hun aantal toegenomen van 15.000 in 1971 tot ruim 100.000 in 1985! Andere sekten uit Noord-Amerika en het Oosten (vele in Europa niet onbekend!): Jehovah's getuigen, Theosofen, Children of God, Hare Krisjna, de sekte van Moon, Meditación Transcendental (TM), gnostische stromingen die het zoeken in buitenaardse contacten, Satanisten…

Apocalyptische toonzetting
Zoals bekend krijgen sekten vooral de kans, wanneer de samenleving ziek is en wanneer de kerken niet langer antwoord geven op de verwachtingen en angsten die leven bij de mensen. Uitholling van oude waarden, verwereldlijking, maatschappelijke ontreddering, individualisme en eenzaamheid doen de aantrekkingskracht van sekten sterk toenemen. De sekte geeft het leven een nieuwe en duidelijke zin. Een strak georganiseerd verband wijst ieder zijn plaats en biedt een stuk zekerheid. Opmerkelijk is dat sekten vooral aanslaan in samenlevingen, die beheerst worden door geweld en waar weinig aandacht is voor de waardigheid van de mens. Veel sekten in Chili weerspiegelen met autoritaire en verdrukkende model van de staat: de sterke leider, strikte gehoorzamheid en vergoddelijking van de macht keren in allerlei vormen terug. Dictatuur en sekte kunnen het doorgaans dan ook goed met elkaar vinden. De sekten verklaren zich a-politiek en bidden voor de overheid, hetgeen in de praktijk neerkomt op onvoorwaardelijke steun aan het gezag en bevestiging van de dictatuur. En de militaire regering buit dit uit. Zij vindt in de sekten de nodige godsdienstige legitimatie van haar optreden. Er is nog een belangrijke factor die maakt dat Chileense generaals met welgevallen kijken naar de sekten. De traditionele afkeer van wereld en politiek wordt versterkt door de nerveus-apocalyptiische verwachtingen, die de kop opsteken bij de nadering van het jaar 2000. De exclusieve uitverkoren groep bereidt zich in het eind der tijden voor op de individuele redding uit het Armagedon. Dat heeft een verlammende werking en leidt de aandacht volstrekt af van de concrete problemen van mens en samenleving. Pinochet kan rustig zijn gang gaan. Triest is dat dezelfde invloeden ook in kerkelijke denominaties te zien zijn: de grens tussen kerk en sekte is niet altijd gemakkelijk te trekken.

Nieuwe impulsen vanuit de Verenigde Staten
In 1910 nam de wereldzendingsconferentie van Edinburgh een historische beslissing. Latijns-Amerika werd tot 'christelijk continent' verklaard; hier lag geen terrein voor de kerkelijke zending. Het gevolg was, dat allerlei vrije groepen en sekten, met name vanuit de Verenigde Staten, zich op dit werelddeel stortten. Tot 1960 was hun invloed vrij gering. Interessant is op te merken dat de Amerikaanse regering hun betekenis ging inzien na de bisschoppenconferentie van Medellin (1968), toen de Roomskatholieke kerk een gevaar begon te vormen voor de Noordamerikaanse belangen in Zuid-Amerika, doordat haar ogen open gaan voor de sociale werkelijkhed. Wanneer deze kerk steeds vaker haar protest laat horen tegen de imperialistische praktijken van de grote noorderbuur, opent de Amerikaanse regering een tegenoffensief. De Roomskatholieke kerk wordt steeds vaker beschuldigd van communistische infiltratie; ook besluit Washington tot actieve steun aan fundamentalistische sekten en bewegingen op basis van de ideologie van het anti-communisme.
Het zou onjuist zijn te stellen, dat overal achter de sekten de direkte invloed van de Amerikaanse regering gezocht moet worden. Dat zou even onzinnig zijn als te beweren, dat de theologie van de bevrijding zijn centrum heeft in Moskou. Toch kan niet ontkend worden, dat een van de krachten achter de ontwikkeling van de fundamentalistische sekten in Latijns-Amerika, de buitenlandse politiek is van de Verenigde Staten.
In 1969 informeert Nelson Rockefeller na een reis door Latijns-Amerika de regering Nixon: '… de Roomskatholieke kerk is niet langer een betrouwbare bondgenoot van de Verenigde Staten; zij heeft opgehouden de garantie te zijn voor sociale stabliteit in dit continent'. Hij concludeert dat er een urgente taak ligt: de ideologische penetratie van conservatieve sekten te bevorderen, ter compensatie van het verlies aan de traditionele steun van de roomse kerk, die haar historische roeping heeft 'verraden'.
Elf jaar later verschint het document van Santa Fe, waarin de lijnen voor de toekomstige buitenlandse politiek van ronald Reagan worden uitgestippeld: 'De buitenlandse politiek van de Verenigde Staten moet beginnen de bevrijdingstheologie, zoals die wordt toegepast door de geeestelijkheid die deze theologie aanhangt, te bestrijden en niet slechts achteraf reageren' (Aanbeveling no. 3).
Het volgende jaar, in 1981 wordt het Instituut voor Religie en Democratie opgericht, op initiatief van conservatieve godsdienstige en politieke leiders. Voornaamste doel is de bevordering van het anticommunisme door middel van gevestigde kerken en bestaande en nieuwe sekten.

De geestelijke kruistocht van Jimmy Swaggart
Ten slotte een persoonlijke ervaring. Begin dit jaar maakte ik een massabijeenkomst mee in het Nationaal Stadion van Santiago. Samen met 70.000 anderen luisterde ik naar de boodschap van de bekende Amerikaanse t.v.-prediker Jimmy Swaggart. Een perfecte show vol emotionaliteit, gefilmd om later over heel de wereld te worden uitgezonden in de evangelisatieprogramma's van zijn organisatie. Het kan niet verbazen dat Swaggart al tijden lang iedere dag een uur zendtijd heeft op de staatstelevisie; het propagandakanaal van de dictatuur. De evangelist begint met een verhaal over de spoedig te verwachten opname van de ware gemeente in de lucht, weg uit de nood en boosheid van de wereld. Dan richt hij de blik op een van de drie t.v.-camera's, die hem over het podium volgen: 'O, Vader, giet een opwekking uit over Chili; immers, ondanks wat in de pers te lezen valt over dit land, hier is vrijheid van godsdienst en geweten (applaus)… Voor het oog van de 500 miljoen televisiekijkers in de 143 landen de ons nu zien, zeg ik God dank voor de vrijheden die men in Chili geniet! Laten wij God prijzen vanwege Chili! Dank zij het ferme optreden van uw president bent u van het communisme verlost… (applaus).
Eerder op de dag had Jimmy Swaggart in een ontmoeting met Pinochet beloofd 'de wereld de waarheid over Chili te vertellen'. 'De geschiedenis zal uitwijzen dat de maatregelen die u jaren geleden nam om het communisme een halt toe te roepen, gezien zullen worden als behorend tot de grote gebeurtenissen van de eeuw'.
Terwijl het applaus verflauwt en de evangelist zijn preek vervolgt met zijn vinger bij de bijbeltekst, voel ik me geschokt. Veertien jaar geleden was ditzelfde station getuige van bloed en terreur: tientallen onschuldige Chilenen zijn hier gemarteld. Zij vonden er de dood, wreed vermoord door de troepen van de gevierde held van het anti-communisme, president van de republiek. Op dat moment besef ik dat in dit land de ideologie van het anticommunisme, die in de praktijk onder aanroeping van Gods naam over lijken gaat, in wezen net zo goddeloos is als het atheïstische communisme. Alsof het mogelijk zou zijn de duivel uit te werpen door de kracht van Beëlzebul, de overste der duivelen.

W. van Laar, Santiago

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen