Boekbespreking

Henk Woldring, Als alles politiek is…, uitg. Kok, Kampen, 93 blz., prijs ƒ 14,90.
De schrijver (hoogleraar politieke filosofie VU, Amsterdam) houdt zich in dit geschrift bezig met de politieke verantwoordelijkheid van de kerk. Wie de titel leest, herinnert zich het geruchtmakende boek van prof. Kuitert 'Alles is politiek, maar politiek is niet alles' (1985). Prof. Woldring reageert voor een deel kritisch op deze studie van Kuitert. Hij wil een bijdrage leveren aan het gesprek over de vraag: hebben kerken een politieke verantwoordelijkheid en zo ja: welke? Hij vindt dat hij met argumenten komt, die niet of nauwelijks een rol spelen in de huidige discussie. Eén van zijn voornaamste argumenten voor de stelling dat het politieke spreken van kerken tot een van haar taken behoort, is zijn visie op sabbat en zondag als funderend gegeven voor maatschappelijke en politieke activiteiten. De kerkdienst is een ere-dienst gekenmerkt door verering en aanbidding en als zodanig een publieke uiting van het antwoord dat gelovigen geven op vragen naar de zin van het leven en naar hun manier van meewerken aan het vorm geven aan leven en samenleven. Zo geeft de kerkdienst als eredienst een basis aan het maatschappelijk en politieke werk van christenen. Hij noemt het een tragedie van het calvinisme dat de kerkdiensten in deze traditie veel te veel het karakter van een proklamatie hebben gekregen. Te weinig is overgebleven van een viering, van aanbidding en verering. Ook de reducering van de avondmaalsviering tot 4x per jaar acht hij in dit verband tragisch. Kerken behoren nimmer maatschappijbevestigend te zijn. Ze leven immers vanuit de herinnering én de verwachting die bestaande verhoudingen in een kritisch licht plaatsen. Verder gaat prof. Woldring in op de politieke relevantie van de bergrede, deze wereld als koninkrijk van God en op de politieke speerpuntfunktie van kerk en theologie. Mijn vraag is: is wat Woldring tragisch acht in de ontwikkelingen van het latere calvinisme niet aanvaardbaarder dan hij vindt? Heeft het niet te maken met het meer ernst maken met het vreemdelingschap in deze wereld. Ervaart men op deze lijn niet dieper de kloof die er door de zonde in deze wereld is geslagen. Déze wereld gaat voorbij, ze ligt in het boze. En daar is van ons uit niet bijster veel aan te veranderen. Niet om daarmee te komen op de lijn van het Gods water maar over Gods akker te laten lopen. Maar wel levend uit een fundamenteler besef dat wij de breuken nimmer helen in wereld en maatschappij. We verwachten naar Gods beloften nieuwe hemelen en een nieuwe aarde. Die wereld komt van God, komt via een gericht Gods over deze wereld.
K. Maasland

Margarete Susman, Het boek Job en de lijdensweg van het Joodse volk, uitg. Kok, Kampen, 127 blz., prijs ƒ 22,50.
De eerste druk van dit boek verscheen in 1946, net na de oorlog. De schrijfster, zelf een Jodin, was al voor de oorlog naar Zurich vertrokken en beleefde dus op afstand de ramp die zich over haar volk voltrok. Door heel dit boek is dit op fascinerende wijze te merken. In 1948 volgde een herdruk, het jaar van de stichting van de staat Israël. Ze schrijft dan een nieuw woord vooraf en legt rekenschap af van haar gevoelens over dit gebeuren. De bestemming van het joodse volk ziet ze in de ark-functie. Besloten in de ark bewaart Israël een kiem van al het levende in zich. Boven een wegzinkende wereld blijft ze vol spanning wachten op de duif met de olijftak die het zakken van het water aankondigt, in de hoop te volharden en te overleven. Prof. J. Veenhof schrijft bij de verschijning van dit boek in de Nederlandse taal een ten geleide. Terecht onderstreept hij het bijzondere van dit boek neergelegd in de titel: het lot van het joodse volk dat zich exact laat natekenen in de levensloop van Job, de lijdende rechtvaardige. De haat tegen Israël noemt ze een 'metalysische haat'. Het antisemitisme acht ze een diabolisch, demonisch verschijnsel naar analogie van satans omgaan met Job. Ook komt, als in het boek Job, de vraag op naar de relatie tussen lot en onschuld. Om drie redenen acht prof. Veenhof de verschijning van dit boek belangrijk: 1. we ontvangen hier een scherpe belichting van het wezen en de weg van Israël van binnenuit, 2. vanuit een joodse overtuiging worden treffende gedachten geponeerd over de persoon van Jezus en over de relatie kerk-Israël en 3. Juist in deze tijd van Godsverduistering levert deze studie een bijdrage die van belang is. Susman schrijft dat het wereldgebeuren het woord 'God' volledig onleesbaar heeft gemaakt. In 1946 geschreven blijkt deze opmerking voorspellend te zijn geweest. Is de vraag naar God heden niet vooral de vraag naar Gods aanwezigheid in de geschiedenis? Ze laat het alleen niet bij de constatering van die onleesbaarheid. Vanuit het boek Job zegt ze: al geeft God geen antwoord op de vraag naar het menselijk lot, Hij kan dat lot wel wenden.
Om jodendom én christendom te zien als twee heilsgestalten naast elkaar, is voor mij een onaanvaardbare stelling. Het Nieuwe Testament leert me anders. Vanuit haar visie en positie begrijp ik dat ze over de unieke positie van haar volk in messiaanse begrippen en woorden spreekt. Ook hier scheiden echter wegen voor wie Jezus de Messias is van God gezonden. Een niet makkelijk te lezen boek, wel zéér de moeite waard.
J. Maasland

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen