Carthago

Hiroshima van de oudheid
In de noordelijke landen van Afrika is nauwelijks nog iets van de kerk van Christus te vinden. Dat is te schokkender als men bedenkt dat er toch sprake is van een roemrijk verleden. We behoeven hier alleen maar te denken aan Carthago, de ooit zo befaamde stad, die één en ander maal verwoest werd en waarvan nu nog slechts enkele schamele resten te bezichten zijn voor toeristen, die er altijd meer van verwachten dan ze ontvangen.

Geschiedenis
Carthago, gelegen in het noorden van Tunesië werd gesticht in het jaar 814 voor Christus door Elissa, een Tyrische prinses, die door haar eigen broer Pygmalion vervolgd werd. Samen met punische zeelieden, die al van 2000 voor Christus de noordkust kenden, bouwden zij een stad. De toekomst zou, volgens oud volksgeloof, afhangen van wat het eerst in de grond gevonden werd. Welnu, het eerste wat de Feniciërs vonden was een koeiekop, symbool van een leven van arbeid en dienst, hetgeen Elissa niet wenste. De tweede vondst bekoorde haar meer, een paardekop, teken van een toekomst vol oorlog.
Intussen liet de berberkoning Hiarbas – koning dus van de oorspronkelijke bevolking aldaar – weten dat hij al de inwoners van Carthago zou doden als Elissa niet bereid was met hem te trouwen. Volgens het 'geromantiseerde verhaal' pleegde Elissa daarom zelfmoord.
Langzaam maar zeker groeide Carthago uit tot de grootste macht in Afrika en het westelijk deel van de Middellandse Zee. De grondwet van Carthago werd in hoge mate bewonderd door Aristoteles. Het laatste woord was aan de honderdenvijftig leden van de senaat, die voor het leven gekozen werden.

In het jaar 270 voor Christus kwam Carthago oog in oog te staan met de Romeinen, waarna zich drie 'wereldoorlogen' voltrokken hebben tussen de Romeinen en de Puniërs. Carthago verloor deze drie beroemde 'Punische oorlogen'. Het zou an ders gelopen zijn, ook de geschiedenis zou een ander verloop hebben gehad, wanneer de befaamde Hannibal (volgens Napoleon de grootste legeraanvoerder in de wereld), toen hij aan zijn triomfmars naar Rome bezig was, niet naar Carthago terug geroepen was, omdat zijn broer Hasdrubal daar niet bestand bleek tegen de legioenen van Seipio, de Afrikaan, en tegen de troepen van de Berberkoning. Uiteindelijk voltrok zich het debacle van Carthago in het jaar 202 voor Christus.
De enige manier voor Rome, om te voorkomen dat Carthago het centrum van een groeiende Berberstaat werd, was Carthago te verwoesten. Zulks geschiedde in het aar 146 voor Christus. Zo werd Carthago het Hiroshima van de oudheid. Vuur verwoestte de stad totaal.

Onder keizer Augustus werd Carthago weer herbouwd. Het werd een Romeinse kolonie. Het werd de tweede stad na Rome. Maar uiteindelijk kwam ook Rome ten val. In het jaar 439 na Christus werd Carthago toen een gemakkelijke prooi voor de Vandalen. In het jaar 530 werd Carthago Byzantijns en uiteindelijk viel het, na de dood van Mohammed in het jaar 632, ten prooi aan de Arabieren, die de geestelijke en wereldlijke macht van de Kalief, de opvolger van Mohammed, in korte tijd met hun veroveringstochten uitbreidden van Noord-Afrika tot in Midden-Azië. In 698 worden met een oorlogsvloot de Byzantijnen voorgoed uit Carthago verdreven en wordt de stad opnieuw grondig verwoest, en nu definitief

De christenen
Toen het christendom zich over de wereld ging uitbreiden was Carthago dus een wereldstad. De eerste christelijke literaire school voor de latijnse taal werd daar opgericht. Deze school bracht Tertullianus voort, die de vijanden van de kerk aanviel, vooral de romeinse regering, die de eerste christengemeente vervolgde. Ook andere grote schrijvers verdedigden het christelijk geloof. De grootste van allen was Augustinus. Met hem kwam het latijns-christelijke Carthago tot volle glorie. Hij verbleef er van 374 tot 383.
Maar hier vonden ook de christenvervolgingen plaats. Bewaard gebleven en bekend is de geschiedenis van Perpetua, een jonge vrouw van adellijke familie, die in de gevangenis werd geworpen omdat ze haar geloof niet af wilde zweren. Haar werd toegevoegd: 'spaar het grijze haar van uw vader. Ontzie het kindschap van uw zoon. Betoon hulde aan de macht van de keizer! Ongevoelig voor de smeekbeden van haar vader en voor de waarschuwingen van de heersende magistraat, bleef Perpetua volharden. Ze werd veroordeeld tot het vechten tegen de wilde beesten. Toen ze in de arena verscheen om de dood te vinden door een wilde stier, beëindigde een onervaren gladiator haar leven voor het front van een harteloze menigte. Dezelfde menigte die de martelaren toeriep: 'Cyprianus voor de leeuwen!' Ook Cyprianus, bisschop van Carthago, was één der martelaren (258 na Christus). Men heeft een mausoleum in Carthago teruggevonden, waarvan men aanneemt dat het aan Cyprianus is gewijd geweest.

Intussen zijn er in Carthago vele resten gevonden, die duiden op het christelijk verleden, met name ook op de christenvervolgingen. In het museum in Carthago zijn de oude mozaïeken nog te zien. Onder andere één met afbeelding van de aankondiging van Christus' geboorte door de engelen aan de herders en de aanbidding van de wijzen uit het Oosten. Verder werden vele graven gevonden met christelijke opschriften. Daar, waar het gedenkteken van Cyprianus staat, was ook ooit Monnica, de moeder van Augustinus, om te bidden toen haar zoon naar Italië vertrok.
Rest nog te vermelden, dat in Carthago de canon van de Bijbel werd vastgesteld en dat de kerkvergadering van Carthago ook de dwalingen van het donatisme veroordeelde. De Donatisten vertegenwoordigden de berberbevolking en leerden dat de geldigheid der sacramenten afhankelijk was van de persoonlijke heiligheid der ambtsdragers.

Sousse
Intussen zijn niet alleen in Carthago de resten die herinneren aan het christelijk verleden van Noord-Afrika terug te vinden. Ook het stadje Sousse heeft een aantal indrukwekkende gedenktekenen. Uitgebreide catacomben zijn daar gevonden met prachtige mozaïeken. In 105 galerijen met een totale oppervlakte van 1,5 vierkante kilometer zijn 6000 graven gevonden. Ontroerend is het te zien hoe de christenen, toen alom gesproken werd van de Pax Romana (romeinse vrede) in hun inscripties op de graven óók uitdrukking gaven aan vrede, een vrede echter die de romeinse vrede te boven gaat. In pace, in vrede, is een telkens terugkerend begrip. Ook hier een mozaïek van de Goede Herder, die het verloren schaap op Zijn schouders draagt. En verder veel christelijke symbolen uit die tijd, zoals het anker, de vis, de roos.

En nú?
Ik heb de lezers wat willen meenemen in het verleden van een land, waar ooit het Evangelie werd gebracht, zoals ook in andere landen van het Midden-Oosten en Noord-Afrika in de begintijd van het christendom. Is er echter in de landen van het Midden-Oosten altijd nog wel een rest van de oude christelijke kerk(en) terug te vinden, een kleine minderheid in een overwegend islamitische wereld, in Noord-Afrika is de overwinning van de Islam op het Christendom vrijwel volledig geweest. Een Rooms-Katholiek geestelijke in Sousse vertelde me dat zijn slechts 60 leden tellende parochie uitsluitend uit Europeanen bestaat. Dat geldt voor het hele land. In heel Tunesië wonen nog ongeveer 25.000 Rooms-Katholieken en 3000 Protestanten. Leden uit het land zelf zijn op de vingers van één hand te tellen. Een baptisten predikant, die al 9 jaar in Tunesië werkt, zei me dat het aantal Tunesiërs, dat het christelijk geloof belijdt niet meer bedraagt dan 40. Zending is er verboden. De vele kerken, ooit door de Byzantijnen gebouwd, zijn met de grond gelijk gemaakt. In Tunis zijn nog 2 cathedralen, waarvan één niet meer in gebruik is. Uit respect voor het werk van de witte paters die in 1890 de grote cathedraal stichtten, is er van overheidswege een zekere tolerantie. Maar verder, de bevolking is islamitisch. De moskee verdrong de kerk definitief. Van de kerk geldt wat Luther zei: 'weg is weg'. Ze hebben het Evangelie gehad. Nu hebben ze de moslims. En wat de naam kerk nog draagt is Rooms-Katholiek.
Deze gedachte laat niet na diepe indruk te maken. Hoe ver kan het met een volk komen. Een roemrijk verleden betekent niet dat de kandelaar niet kan worden weggenomen. Welk land of welk ooit gekerstend werelddeel is voor dat oordeel overigens te goed?
Carthago, Hiroshima van de oudheid! Dat geldt ook wat de kerk betreft.

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen