Samen op Weg, in theologisch en historisch perspectief (1)

Bezinning nodig
Eén van de grote mankementen die aan het huidige Samen op Weg gebeuren kleven, is het tekort aan geestelijke bezinning in vergelijking met het teveel aan organisatorische actie. Meer dan ooit hebben we nodig het gebed tot God of Hij de hemelen wil scheuren en neder wil dalen. Dat geldt reeds voor Samen op Weg nu, waarbij de Gereformeerde Kerken partner zijn. Dat geldt nog des te meer voor de toekomst wanneer andere kerken ook als partner bij het proces betrokken willen zijn.
Wat is het perspectief van Samen op Weg? En onder welke spanning zullen allen komen die zich van harte hervormd voelen, omdat de Ned. Hervormde Kerk nog steeds aanspreekbaar is op de Drie Formulieren van Enigheid? Zal die aanspreekbaarheid volledig rechtovereind blijven staan? Zeker, we ervaren een soms schier ondraaglijke spanning tussen het aanspreekbaar zijn op de belijdenis in vergelijking met de kerkelijke praktijken zoals die in veel zaken van het synodale beleid en het kerkelijk handelen in onze kerk gerealiseerd worden. En we zien die aanspreekbaarheid ook liever verwoord met de omschrijving 'in overeenstemming met' dan met 'in gemeenschap met'. Maar toch is er die aanspreekbaarheid op een wijze waar we mee kunnen leven.
Dat is ook de reden waarom Samen op Weg tot nu toe, hoewel velen er tegen waren en nog zijn, geen aanleiding is geweest om de band te verbreken. Immers, de verklaring van overeenstemming spreekt duidelijk in de lijn van artikel tien van onze kerkorde. Doch zal dit ook blijven wanneer Samen op Weg verder voortgaat? En welke spankracht zal er van ons gevraagd worden, wanneer nog meer geduld en liefde nodig zullen zijn om mogelijke zwakheden en gebreken van de kerk te dragen en te verdragen? In ieder geval is bezinning geboden, zeker nu Lutheranen en Remonstranten bij Samen op Weg betrokken willen worden.

Lutheranen en Remonstranten
Zoals bekend hebben beide reeds sinds jaren een zodanige relatie met onze kerk dat ordinantie 20.3 van de hervormde kerkorde op hen van toepassing is verklaard. Er worden bijzondere betrekkingen onderhouden en predikanten zijn onder bepaalde voorwaarden zonder meer over en weer inzetbaar. Uiteraard is dat niet zomaar gebeurd. Er hebben gesprekken plaatsgevonden. Doch is er voldoende doorgepraat en uitgepraat? Het is bekend dat zowel de Lutheranen als de Remonstranten betrokken willen worden bij Samen op Weg. De eersten zijn reeds van waarnemer opgeschoven naar participerende betrokkenheid en er wordt gewerkt aan het inhoud geven van die participatie. De anderen hebben het verzoek tot waarnemerschap ingediend.
En de vraag komt boven wat hier allemaal aan vast kan zitten voor het belijdend karakter van onze kerk in gereformeerde zin. Wat de Lutheranen betreft zijn deze in hun confessies duidelijk aanspreekbaar op het sola gratia. Reden waarom ik persoonlijk ook heb voorgestemd voor hun betrokkenheid tot nu toe. Doch hoe zal de invulling van die betrokkenheid zijn? Zal het op dergelijke wijze gebeuren dat er geen afbreuk wordt gedaan aan onze confessie in gereformeerd-calvinistische zin? We willen toch gereformeerd zijn en blijven op diep theologische wijze? Dat hoeft niet in mindering te komen op waardering voor andere confessies, maar het wil wel het eigen karakter van het gereformeerd belijden onderstrepen. We willen onze bijnaam 'gereformeerd' toch bepaald niet opgeven, want we pretenderen er geheel katholiek christelijk in te zijn. Nog veel en veel moeilijker ligt het bij betrokkenheid van de Remonstranten bij Samen op Weg. Niet ten onrechte is dit één van de meest kritieke en gevaarlijke zaken voor onze kerk genoemd. Omdat een belijdenisgeschrift op het spel staat.

Theologische faktoren
Wanneer we bedenken hoe diep ingrijpend het verwerpen van de leer der Remonstranten in 1618/1619 is geweest en wanneer we tevens bedenken hoezeer de Remonstranten sindsdien zijn opgeschoven in de richting van de vrijzinnigheid, dan is daarmee reeds het hele probleem in zijn gigantische omvang gegeven. Zeker, we hebben als Hervormden te bedenken dat we de vrijzinnigen in eigen huis hebben, doch daarmee is dan tegelijk de grote nood en schuld van onze kerk aangegeven. Alleen, ze in huis hebben is toch nog altijd iets anders dan ze in huis halen. Zonder daar overigens mee te willen zeggen dat alle Remonstranten vrijzinnig zijn.
Ondertussen spelen er dermate grote theologische zaken in mee dat bezinningloos zwijgen ontoelaatbaar is. Het mag dan zijn dat er hier en daar gesteld wordt dat in het geding met de Remonstranten het sola gratia niet aangetast wordt; en het mag dan zijn dat de besten onder de Remonstranten, althans aanvankelijk, het sola gratia vast wilden houden, zeker is dat het sola gratia wel terdege op de tocht stond. Immers, de Remonstranten zijn nooit losgekomen van een zekere goedheid in de mens, gebleven na de zondeval, van zodanige kwaliteit dat geacht werd hiermee te kunnen samenwerken met Gods genade. Dat in dit samenwerken een vorm van (algemene) genade een rol zou spelen, verandert de zaak niet. Er bleef een aanleunen tegen het (semi)pelagianisme. Zaligworden is zo een vorm van samenwerking tussen God en mens, waarmee alles in wezen afhankelijk gaat worden van de mens. En hiermee wordt de mens geëerd op een wijze die onbijbels is, terwijl God de Vader en Jezus en de Heilige Geest worden onteerd op een wijze die evenzeer onbijbels is. Bovendien wordt God dan afhankelijk van de mens gemaakt. Het God-zijn van God is in het geding. In elk geval staan zijn souvereiniteit, zijn eenvoudigheid en zijn vrije welbehagen op het spel.

R. H. Kieskamp, Leerdam

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen