Calvijn over Gods beloften (slot)

Oplettende lezers zullen gemerkt hebben dat de vorige bijdrage nogal abrupt eindigde. Het was de bedoeling dat het gehele slotartikel in één keer zou worden opgenomen, maar om redaktionele redenen is het ter drukkerij in tweeën geknipt. Vandaar het wat vreemde slot.
Men zal zich herinneren dat wij vorige keer eindigden met het verhaal van een gemeentelid die in het bedrijf waar hij werkte een gezicht kreeg. Zijn werkgever waarschuwde hem zich niet met dit soort mystieke zaken in te laten.
Had die gereformeerde baas gelijk?

Voorzichtig
Had die gereformeerde baas gelijk? Zijn dit soort ervaringen inderdaad gevaarlijk? Buiten de orde? Zeker is wel, dat deze broeder niet de enige is die zoiets heeft meegemaakt. In het indrukwekkende boek 'Nacht und Nebel', beschrijft Floris Bakels hoe hij een visioen kreeg op weg naar de gevangenis, die het beginpunt zou zijn van een lange, bittere weg langs de concentratiekampen van Hitler-Duitsland. Ook in de, vroeger veel gelezen, brochures waarin bekeringsgeschiedenissen staan opgetekend, komen we soortgelijke gebeurtenissen tegen. Zou Calvijn deze dingen veroordeeld hebben? Uit wat ik van de reformator gelezen heb, zijn mij een paar zaken duidelijk geworden. Calvijn is diep doorgedrongen van de vrijmacht en van de almacht van God. Wie zijn wij dat wij de God van hemel en aarde de wet voorschrijven. Voor Hem is niets te wonderlijk en geen ding onmogelijk. In dat licht zullen wij, ook vandaag, niets mogen uitsluiten. Wat mijzelf betreft, heb ik dan ook geen enkele behoefte om authentieke getuigenissen van bijzondere ervaringen in twijfel te trekken.
Anderzijds is toch ook wel duidelijk dat Calvijn in dit opzicht tot grote voorzichtigheid maant. Er waren in zijn tijd vreemde lieden die altijd en overal te koop liepen met verschijningen en visioenen die ze hadden meegemaakt. Vooral in de kringen van de Dopers was het zo, dat men zich op zijn ervaringen liet voorstaan. Men maakte er de grond voor zijn zaligheid van. Men werd er de bekeerde man of vrouw mee. Iemand die zulke dingen vertellen kon, stond een trapje hoger dan de anderen, die het alleen maar met het Woord en de beloften moesten doen.
Zelfs kwam het voor, dat men, op grond van bijzondere openbaringen, dingen verkondigde die dwars tegen het getuigenis van de Schrift ingingen. Tegen dit front zich afzettend kan Calvijn zich alleen maar kritisch over deze zaken uitlaten.
In Inst. I, IX, 1 schrijft hij over mensen die de Schrift tenachterstellen en zich beroemen op hun ervaringen: 'Verder moet men het er voor houden, dat zij, die met versmading van de Schrift, zich ik weet niet welke weg inbeelden om tot God te komen, niet zozeer door dwaling bevangen, als wel door razernij aangedreven worden. Want onlangs zijn sommige warhoofden opgedoken, die het onderricht des Geestes op hoogmoedige wijze als voorwendsel gebruikend, zelf de lezing van de Schrift geheel versmaden en de eenvoudigheid van hen bespotten die de dode en dodende letter, zoals zij dat noemen nog navolgen'.
Het leven uit het Woord is niet minder dan het zich kunnen beroepen op een spectaculaire belevenis. Integendeel, God is een God van orde, die ons wil leren leven uit het geopenbaarde Woord. Dat is betrouwbaar en blijvend. Op ervaringen kun je niet bouwen. Die zijn onbestendig als de golven van de zee. Alleen de Schrift is onbedrieglijk. Van een visioen kun je je later afvragen of het wel echt was, of misschien wel afkomstig van de duivel, die verscheen als een engel van het licht. Waar Calvijn helemaal niets van weten moet is, dat de Geest ons in een visioen andere dingen zou leren, dan wat we lezen in het Woord. Zou de Geest zichzelf dan tegenspreken? De Geest, die het Woord geïnspireerd heeft, is vandaag toch nog dezelfde als toen? Wat de Geest in onze tijd doet is de beloften, die ons in het Evangelie worden aangeprezen, verzegelen en vastmaken in het hart. Niemand hoeft jaloers te zijn op de mensen uit bijbelse tijd die van Godswege gezichten kregen. Calvijn noemt deze ervaringen 'bijkomstig'. Het diepste wezen van die visioenen was het Woord dat daarin werd doorgegeven. Wij zijn niet minder bedeeld dan zij. 'Daarom, daar tegenwoordig zulke gezichten niet in zwang zijn, gelijk oudtijds onder de wet, toch moet men vasthouden dat ons niets ontbreekt van hetgeen tot onze zaligheid nodig is. Derhalve kunnen wij zo dikwijls als het Woord van God ons zuiver en gezond verkondigd wordt, ons waarlijk over Zijn tegenwoordigheid verheugen en erkennen dat onze gesteldheid niet slechter is dan die van de ouden; en daarom, al vertoont Hij Zich niet zichtbaar aan onze uitwendige zintuigen, zoals Hij oudtijds gedaan heeft, weten wij toch, dat Hij daarom niet ver van ons af is, maar zeer nabij, zoals Hij door Zijn Woord betuigd' (vgl. comm. 1 Samuel 3 : 18-21).

Ds. I. Kievit
Een tweede notie waarover meerdere mensen mij geschreven hebben betreft de verzegeling door de Geest. Bij dat onderdeel heb ik een vergelijking getrokken tussen de visie van Calvijn en van wijlen ds. I. Kievit. Daarbij kwam ik tot de conclusie dat ds. Kievit in dit opzicht een andere weg gegaan is dan Calvijn. Terwijl de reformator de verzegeling helemaal koppelt aan het belofte-geloof, de Geest maakt de belofte vast in mijn hart, zodat ik er persoonlijk staat op durf te maken, ziet Kievit deze verzegeling als een apart stadium in het leven des geloofs, een tweede zegening, waarbij Gods kind verder ingeleid wordt in de kennis van Christus en een diepe ervaring van Gods liefde mag smaken. Enkele gemeenteleden reageerden nogal kritisch op deze weergave van Calvijn en Kievit. Iemand schreef bedroefd te zijn, dat ik deze geliefde prediker, die voor zovelen onder ons tot zegen geweest is, durfde aanvallen. Ik heb er behoefte aan om hierop te antwoorden. Van een aanval op ds. Kievit is namelijk geen enkele sprake geweest. Ook ik denk met dankbaarheid terug aan wat ik van hem mocht lezen in meditaties en prekenbundels. Evenmin bestrijd ik dat er groei in het geestelijke leven heeft te zijn, een wassen en toenemen in de genade. Waar ik de vinger bij gelegd heb, is dat Calvijn de verzegeling met de Geest meer verbonden heeft aan de belofte en meer liet samenvallen met het komen tot geloof dan Kievit gedaan heeft. En naar mijn overtuiging heeft de hervormer daarbij exegetisch de beste papieren. Dat te constateren betekent niet het afschrijven van een geliefde predikant, maar heeft te maken met verschillen van inzicht, van interpretatie van bijbelteksten.

Leerling van de Schrift
Niemand is er bij gebaat zulke verschillen toe te dekken. Ze raken immers ook het geloofsleven van mensen vandaag. Ook onder ons is er sprake van accentsverschillen. Dat geldt ook, en met name, voor het leven uit Gods beloften. Eens te meer is me dat duidelijk geworden uit reakties op deze artikelenreeks. Veel kerkmensen worstelen met het probleem van de heilszekerheid, met de plaats van de uitverkiezing, met de vraag voor wie Gods beloften zijn en wanneer iemand het recht heeft zich deze toe te eigenen.
In mijn eigen leven heb ik het als bevrijdend ervaren Calvijn over deze dingen te onderzoeken. Mijn hoop en mijn gebed bij deze artikelenserie was dat anderen hetzelfde zouden mogen ervaren. Calvijn wordt onder ons wel zeer geprezen, maar wordt hij ook evenzeer gelezen? Ik kan het alle gemeenteleden, die met genoemde vragen leven aanraden. Niet omdat ik van mening ben dat aan Calvijn het laatste woord toegekend dient te worden. Dat zou al heel erg 'oncalvijns' zijn. De reformator wist zichzelf tezeer horig aan het Woord Gods dan dat hij zichzelf als het einde van alle tegenspraak wilde beschouwen. Wie een leerling van Calvijn wil worden, wordt een leerling van de Schrift. Maar juist als Schriftuitlegger is hij nog altijd een gids die ons veel te zeggen en te leren heeft, ook als het gaat om de plaats van Gods beloften in het leven des geloofs.

M. van Campen, Woerden

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen