De bond in de politiek ruimer dan in de Kerk?

Enorm reservoir
In het vorige artikel werd de uitspraak van professor Van Ruler aangehaald dat de Gereformeerde Bond 'een enorm reservoir van geestelijke krachten' is, waar zijns inziens in politiek opzicht veel te weinig mee gedaan werd.
Het is inderdaad waar dat binnen de kring van 'Bond en Bondgenoten' veel publicaties bestaan over Kerk en Overheid, over christelijke politiek en over meer of minder recente politieke ontwikkelingen (abortus, anti-discriminatie-wet, vrijheid van meningsuiting, euthanasie, gezagscrisis etc. etc).
Met name ir. J. van der Graaf heeft op dit gebied langzamerhand een heel oeuvre op zijn naam staan. De wekelijkse commentaren in de Waarheidsvriend raken vaak deze materie op aktuele wijze. En wie kent niet zijn bundels 'In de Mozes en Aaronstraat' en 'De kerk in het midden'? Zijn politieke bijdrage aan de jubileum-bundel 'Beproefde Trouw' heb ik reeds genoemd, daar moet zondermeer ook bij vermeld worden 'Delen of helen?' een monumentaal boek over het Hervormd Kerkelijk leven in en met de Gereformeerde Bond van 1906 tot 1951, dat in mijn boekenkast vanwege funktie (als 'blader-boek') en vanwege formaat tussen de Rien Poortvliet-boeken staat. Het leidt ons in ieder geval ook langs het politieke tuinpad van onze Vaderen.

Hoofdbestuur
We hoeven bij verdere beschouwing van het 'reservoir' voorlopig niet verder te gaan dan de redactie van de Waarheidsvriend en het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond om een flink aantal politiek-betrokkenen aan te treffen.
Ds. J. Maasland laat zijn betrokkenheid regelmatig merken met zijn doordachte recensies van politieke boeken en uitgaven.
Ir. L. van de Waal steekt met kop en schouders boven elke partij-politieke discussie en interkerkelijke spanning uit. Hij is Europarlementariër voor SGP-RPF-GPV. Zondermeer een lichtpunt.
De heer H. Bos was vele jaren burgemeester van de gemeente Dirksland, dus allround op het gebied van de gemeentepolitiek.
Drs. K. Exalto staat politiek ook zijn mannetje. De tweede officiële uitgave van het Wetenschappelijk Studie Centrum van de RPF getiteld 'Politieke inzichten in de Reformatorische traditie' is van zijn hand. Als Luther-kenner zal hij ongetwijfeld politiek nog meer in petto hebben.
Last but not least: mr. G. Holdijk. Hij is, dunkt me, nog het meest gedrenkt in de politieke praktijk als medewerker van SGP-Tweede Kamerfractie en korte tijd als Eerste Kamer-lid van de SGP. Zijn publicaties getuigen van èn theoretische èn praktische kennis. Met name zijn bijdrage aan de bundel uit de Reformatie-Reeks 'Christelijke politiek vandaag' is zeer waardevol. Datzelfde moet gezegd worden van zijn boek 'Christenen en burgerlijke ongehoorzaamheid.

Politici
Buiten de kring van het hoofdbestuur moeten uiteraard nog anderen genoemd worden. Ds. H. G. Abma mogen we zeker niet vergeten, oud-bestuurs -voorzitter zowel in Tweede als Eerste Kamer voor de SGP, de dominee in de politiek. Talrijk zijn ook zijn publicaties, zonder uitzondering van grote kwaliteit.
Verder is het opmerkelijk dat de huidige fractievoorzitter van de Tweede Kamerfractie van zowel SGP (Ir. B. J. van der Vlies) als de RPF (M. Leerling) zich – op onderscheiden wijze – aan de Gereformeerde Bond verbonden weten. Dit is symbolisch voor de interne verscheidenheid binnen de Bond, maar dat is niet nieuw: vroeger uitte zich dat in de – nog ruimere – keuze tussen ARP, CHU en SGP.
In hoeverre de verschillen – vanuit de Belijdenis gezien – tussen SGP en RPF legitiem en reëel zijn, zullen we later zien bij de behandeling van artikel 36 NGB. Dat is, denk ik, een belangrijk onderwerp voor menige predikant en ambtsdragers, die in het recente verleden vanwege het bestaan van dicht-bij-elkaar opererende partijen òf volledig zwegen òf juist (via verkiezings- of aanbevelingslijsten in de verkiezingstijd) hun naam gaven aan één der partijen.

Krachtig, niet eendrachtig
Het geheel overziende zullen we professor Van Ruler gelijk moeten geven als hij sprak over 'een enorm reservoir van geestelijke krachten'. De lijst die ik noemde, is uiteraard incompleet, want binnen de kring van Bond en Bondgenoten moet ik minstens de namen van dr. J. Hoek en Ds. J. H. Velema, prof. dr. W. H. Velema en prof. dr. ir. E. Schuurman nog noemen, die allen aktief zijn binnen de RPF. En uiteraard drs. W. Chr. Hovius, thans vicevoorzitter van de SGP.
Deze nog steeds onvolledige opsomming laat goed zien dat het reservoir in principe krachtig is, doch niet eendrachtig. Hoe komt dat? Zijn allerlei kerkelijke ontwikkelingen daar de schuld van? Of kan het zijn dat er een verschil in interpretatie is van de Schrift-gegevens en de Belijdenis aangaande de Overheid?

Kuyper en Augustinus
Het is gewoon verloren tijd om uit gaan zoeken hoe het nu precies zit.
Mijns inziens kunnen we ons in deze politiek zorgelijke tijden gewoon ook de luxe niet permitteren om ons vast te bijten in allerlei 'interne' vraagstukken. De gemeenschappelijke vijand zou ons als christenen allang moeten hebben samengebonden. Dat dat nog niet gebeurd is, zou kunnen komen omdat wij de 'burgeroorlogen' nog steeds interessanter achten dan 'de grote strijd in de frontlinie'. De strijd tussen twee rijken, tussen Christus en de anti-christ, tussen Jeruzalem en Babylon (n.a.v. het magnifieke proefschrift van dr. J. van Oort over Augustinus tweerijken (steden)-leer).
Het is vandaag ook niet meer de tijd van bijvoorbeeld Abraham Kuyper om gebruik te maken van delen van de Kerk in het midden van een gedoopte natie.
Onze natie is thans niet meer in meerderheid gedoopt en de kerk is in zijn delen versnipperd en als tot niet geworden. En zoiets laat zich politiek niet meer mobiliseren als in de dagen van Kuyper. Kerken, kerkjes, modaliteiten en kringen met bijpassende politieke partij, die tijd is voorbij of zal snel voorbij zijn.
Neen, onze dagen laten zich vergelijken met de dagen van Augustinus, een christen te midden van het heidendom. En daarom kunnen we juist vandaag zoveel van hem leren, al leefde hij niet in een democratie maar in een keizerrijk (dat overigens onderging).
En als we vanuit de kerk, vanuit onze Belijdenis willen spreken over onze politieke verantwoordelijkheid en over de taak van de overheid, dan is het goed om naar Augustinus te luisteren. Hij was geen politicus, maar een kerkelijke leider. Hij deed niet aan politieke berekening, maar sprak vanuit de Goddelijke Bron en gaf dat door. Via Calvijn en Guido de Bres staat dat in onze Nederlandse Geloofsbelijdenis. En als de Gereformeerde Bond èn de Bondgenoten Schrift en Belijdenis willen verdedigen en verbreiden dan past juist vandaag een krachtig kerkelijk spreken.
Het reservoir is er, het moet alleen nog in minder vrijblijvende vaten worden gegoten.

Ruime politieke keuze?
Want als de redactie van de Reformatie Reeks het boekje 'Christelijke politiek vandaag' laat verschijnen en in het Ten Geleide zegt dat 'het tamelijk uniek is dat in één bundel vertegenwoordigers van de vier confessionele partijen zich rekenschap geven van wat hen beweegt in de politiek en wat hun motieven zijn', dan is dat volkomen juist.
Want als mr. G. Holdijk (SGP), G. J. Schutte (GPV), M. Leerling (RPF) en drs. (thans minister) C. P. van Dijk (CDA) in één bundel hun mening mogen geven, dan is dat in zijn algemeenheid niet uniek, maar misschien wel binnen de doelstelling van de Reformatie Reeks (bijbels verantwoord, gebonden aan de beginselen van de Reformatie).
Met andere woorden: is mijn conclusie terecht dat de redactie het bijbels legitiem acht en dus binnen de normen van de reformatorische belijdenis, dat 'het geïnteresseerde gemeentelid' politiek de keuze' heeft tussen SGP, GPV, RPF en CDA?
Als dat zo zou zijn, dan is de Bond c.s. politiek ruimer dan kerkelijk. Het zal dan ook wel niet zo zijn, maar misschien kan de redactie zich bij gelegenheid nog eens nader verklaren.

J. H. ten Hove, Katwijk aan Zee

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen