De impasse van de Gereformeerde Oecumenische Synode (I)

Vanaf maandag 30 mei tot vrijdag 10 juni werd in Harare (Zimbabwe) de Gereformeerde Oecumenische Synode (GOS) gehouden. Bij de vorige bijeenkomsten van de GOS in Nimes (1982) en Chicago (1984) was ook de Gereformeerde Bond officieel als waarnemer aanwezig. Dit op verzoek van het moderamen van de GOS, voorafgaande aan de synode van Nimes, bij monde van dr. P. Schrotenboer, de algemeen secretaris, die in Nederland een ontmoeting had met het hoofdbestuur.
Voor de synode van Harare kreeg de Gereformeerde Bond evenwel géén uitnodiging. Zonder opgaaf van redenen ontvingen we bericht, dat de Gereformeerde Bond ditmaal geen waarnemer zou zijn. Het besluit bleek genomen te zijn door het zogeheten Interim Comittee (Het orgaan dat de zaken van de GOS regelt tussen twee zittingen van de synode), toen dit zéér onvolledig bijeen was.
Deputaten van de Christelijke Gereformeerde Kerken, die evenals de Gereformeerde Kerken in Nederland lid zijn van de GOS, hebben enkele maanden vóór de synode gehouden werd, bezwaar aangetekend tegen deze beslissing van het Interim Comittee. De kwestie zelf kon evenwel niet eerder dan op de synode zèlf aan de orde komen.
Op de eerste dag van de symode werd intussen besloten dat de Gereformeerde Bond wèl officieel waarnemer zou zijn. Ondergetekende vernam dat bij aankomst in Harare. Het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond had namelijk besloten, dat ondergetekende als persoonlijk waarnemer voor de G.B. de GOS zou bijwonen. Ook drs. G. Verwey (secretaris van de GZB) was overigens als zodanig aanwezig. Derhalve heb ik toch als officieel waarnemer het grootste deel van deze GOS meegemaakt en daarover rapport gegeven aan het hoofdbestuur.
In het hiervolgende geef ik nu een persoonlijke impressie van het GOS-gebeuren.

Crisis
Al geruime tijd verkeert de GOS in een crisis. De GOS werd na de Tweede Wereldoorlog opgericht door de Gereformeerde Kerken in Nederland (G.K.N.), de Christian Reformed Church (in Canada en N-Amerika) en de Nederduitsch Gereformeerde Kerk (in Zuid-Afrika). Bij deze kerkenfamilie voegden zich andere kerken in de wereld. Over het algemeen kleiner dan de initiatiefnemende kerken, in totaal ongeveer veertig.
In de loop der jaren gingen zich spanningen voordoen, die vooral te maken hadden met de ontwikkelingen in de Gereformeerde Kerken in Nederland. Het synodaal-gereformeerde rapport over het Schriftgezag ('God met ons') en de synodale uitspraken ove homofilie riepen grote weerstanden op. Hetzelfde gold voor de aansluiting van de Gereformeefde Kerken bij de Wereldraad van Kerken.
Anderzijds stuitte de visie van de Nederduitsch Gereformeerde Kerk in Zuid-Afrika op de apartheid in dat land op groot verzet.
Apartheid, homofilie en aansluiting bij de Wereldraad van Kerken zijn derhalve telkens terugkerende thema's geweest op de bijeenkomsten van de GOS. Ze bepalen de crisis, die er in de GOS nu al jaren is. Een viertal kerken had, voorafgaande aan deze synodezitting, al vastgesteld dat men het lidmaatschap van de GOS zou opzeggen als de Gereformeerde Kerken in Nederland in de GOS zouden blijven. Dit waren de Christelijke Gereformeerde Kerken in Nederland (C.G.K.N.), de Gereformeerde Kerk in Zuid-Afrika (de Dopperkerk), de Orthodox Presbyterian Church in Canada (OPC) en de Gereformeerde Kerk in Nieuw-Zeeland.

Toen aan het begin van de synode een nieuw moderamen gekozen moest worden werd de vigerende voorzitter ds. John P. Galbraith, die tot de OPC behoort, niet herkozen.
In zijn plaats kwam ds. C. Boomsma van de Christian Reformed Chrurch. Als 2e voorzitter werd gekozen prof. dr. K. Runia van de Gereformeerde Kerken in Nederland.
Men kan zeggen dat een Gereformeerde Kerken-vriendelijk moderamen werd gekozen.

Grondslag
Merkwaardig was intussen dat met algemene stemmen een nieuwe grondslagformule werd aanvaard. Deze luidt als volgt: 'Grondslag van de GOS zal zijn de Heilige Schriften van het Oude en het Nieuwe Testament, die het getuigenis aangaande Jezus Christus in zich bergen als Redder en Heere, die het fundament is van der Kerk, en vormen in hun geheel het onfeilbare Woord van de Drieënige God, volledig gezaghebbend in alle zaken van Geloof en leven. De aan dit Woord ondergeschikte maar op het Woord gefundeerde belijdenis zal zijn het reformatorisch geloof ais een belichaming van de Waarheid, geformuleerd in de Gallische Confessie, de Confessio Belgica, de Heidelbergse Catechismus, de Tweede Helvetische Confessie, de Negenendertig Artikelen, de Canones van Dordrecht en de Westminster Confessie.
Op een vraag van ds. J. Westerink (chr. geref.) wat verstaan moest worden onder belichaming der Waarheid werd geantwoord, dat geen enkele confessie de hele inhoud van de Heilige Schrift bevat. Daarom zijn er ook verschillende belijdenissen.

Ik noemde de unanieme aanvaarding van deze grondslag merkwaardig. Uiteindelijk is het een strak gereformeerde grondslag. Met name de Gereformeerde Kerken in Nederland hebben de laatste decennia met binding aan de belijdenisgeschriften grote moeite gekregen. Men is ook in het kader van Samen op Weg gaan spreken over 'dynamische binding'. Hoe verdraagt zich het één met het ander?

Dubbel lidmaatschap
Een heet hangijzer op de GOS was, zoals gezegd, de kwestie van het lidmaatschap van de Gereformeerde Kerken van de Wereldraad. De jaren door heeft de GOS gewaarschuwd voor de (theologie van) de Wereldraad en werd het lidmaatschap van de Wereldraad onverenigbaar geacht met dat van de GOS. Ook nú werd in een achttal formulieren uitgesproken dat de GOS op deze wijze de jaren door een juiste koers is gegaan.
In een slotartikel werd nu uitgesproken dat GOS-kerken, die lid van de Wereldraad zijn, moeten worden opgeroepen, dit lidmaatschap te termineren. Daartegenover stond echter een minderheidsaanbeveling van mevr. ds. M. J. van der Veen-Schenkelsveld (Geref. Kerken in Nederland, tevens de enige vrouwelijke afgevaardigde), die er op neer kwam dat de GOS weliswaar mag àfmanen, maar dat ze toch de kerken hun vrijheid moeten laten bij de Wereldraad aangesloten te zijn en tevens moet uitspreken, dat het gereformeerd karakter van zo'n kerk, wat betreft geloof en praktijk onverlet blijft.
Mevr. v. d. Veen wilde met deze aanbeveling de kwestie van het dubbele lidinaatschap verder voorgoed van de agenda van de GOS af hebben.
In een nadere toelichting zei zij, dat ze met name opkwam voor de kerken in de Derde Wereld-landen, die zoveel daadwerkelijke steun van de Wereldraad ontvingen. Een vertegenwoordiger van de Christelijke Kerk van Centraal Java bevestigde dit. Een vertegenwoordiger van de Dutch Reformed Church in Sri Lanka bestreed dit.
Een Zuid-Afrikaans gedelegeerde vroeg hoe het mogelijk was, dat een kerk als de Gereformeerde Kerken, die aan de wieg van de GOS had gestaan, thans koploper was met betrekking tot het lidmaatschap van de Wereldraad. Enig rumoer veroorzaakte toen de Zuid-Afrikaanse 'dissident' ds. Nico Smit. Deze is enige tijd geleden als blank predikant toegetreden tot de zwarte N.G. kerk in Zuid-Afrika, daarmee blijk gevend van zijn protest tegen de apartheid. Hij zei van plan te zijn zijn kerk te gaan oproepen zich aan te sluiten bij de Wereldraad en ging in feite zó ver, dat hij de lidkerken van de GOS opriep hetzelfde te doen. Protesten rezen toen. De GOS werd niet de plaats geacht zulke oproepen te doen.

Uiteindelijk werd met een kleine meerderheid (30-25) de motie van mevr. v. d. Veen overgenomen, waarmee de oproep tot terminering van het lidmaatschap van de Wereldraad vervallen was (meerderheidvoorstel). Daarop diende echter prof. dr. John B. Hulst (Christian Reformed Church) een motie in, waarin werd voorgesteld de oude uitspraak van Chicago (1984) te herhalen, d.w.z: afmanen van lidmaatschap maar niet oproepen te breken.
Uiteindelijk werd deze motie aangenomen en werd daarmee de motie van mevr. v. d. Veen verworpen.
Hiermee was in zoverre een corripromis gevonden, dat de delegatie van de Gereformeerde Kerken ervan verzekerd kon zijn dat de kwestie niet meer op de agenda van de GOS komt, zònder dat evenwel expliciet is uitgesproken, dat het dubbel lidmaatschap is toegestaan.
Een merkwaardige gang van zaken! En dàt terwille van een kerk, die in 1948 weigerde zich aan te sluiten bij de Wereldraad, omdat de basisformule van de Wereldraad te ruim, te weinig confessioneel belijnd was. Nú binden de Gereformeerde Kerken zich enerzijds aan de strakke, gereformeerde grondslagformule van de GOS en anderzijds aan de ruime formulering van de Wereldraad. Het kan verkeren!

WARC
Al eerder was er een stevige discussie geweest over de relatie tussen de GOS en de World Alliance of Reformed Churches (WARC), de wereldbond van Hervormde Kerken. Ongeveer dertig procent van de lidkerken van de GOS is ook aangesloten bij de WARC. Voorzitter van de WARC is ds. Allan Boevak, die vanwege de kleurlingen NG-kerk ook stemgerechtigd afgevaardigde naar de GOS was. Bij de behandeling van dit punt was hij niet aanwezig. Hij was overigens slechts sporadisch aanwezig hetgeen verbolgenheid wekte bij de overige aanwezigen .
Het komt de zaak, waarvoor Boesak wil staan in zijn strijd tegen de apartheid, niet ten goede als hij op een conferentie, waarheen hij officieel wordt afgevaardigd, slechts duivetilachtig aanwezig is.
Wat de WARC betreft werd overigens wèl besloten de banden vanwege de GOS te onderhouden. Wanneer daartoe een uitnodiging komt, zal de algemeen secretaris van de GOS (tot 1 januari 1989 dr. P. Schrotenboer, daarna dr. Van Houten) als officieel waarnemer de Assemblee van de WARC in Seoul bijwonen (1989), ook als dat financieel op bezwaren zou stuiten.
De Zuid-Afrikanen sputterden tegen. De WARC heeft immers apartheid tot ketterij verklaard. Sindsdien staan de Zuid-Afrikaanse Kerken (met name de N.G. Kerk) buiten de WARC. Afgevaardigde prof. dr. V. E. d'Assonville (Dopperskerk) vroeg hoe het mogelijk was banden met deze WARC te onderhouden. Prof. dr. H. B. Weyland (Geref. Kerken) merkte op, dat al in 1894 dr. A. Kuyper en prof. dr. A. Noordzij officeel namens de Gereformeerde Kerken op de WARC aanwezig waren. Waar ze toen – aldus Weyland – Remonstranten tegenkwamen.
Maar, aldus d'Assonville, de Gereformerde Kerken van nú zijn niet meer die van Abraham Kuyper en de WARC van nu is niet meer die van 1894. Een golf van protest was het gevolg, althans van een deel van de synodeleden.

De conclusie kan intussen zijn, dat de GOS de oecumenische relaties met andere oecumenische verbanden heeft open gehouden. De scheidslijn loopt evenwel dwars door de GOS, als het gaat om bereidvvilligheid met betrekking tot deze relaties. Zij, die bezwaren hebben, bevinden zich in verschillende posities. Deels is er afweer vanwege confessionele zaken. Deels gaat het om de kwestie van de apartheid.
Ik moet overigens zeggen dat de behandeling van één en ander zo formeel toeging, dat in het geheel niet aan de oppervlakte kwam om welke inhoudelijke zaken het nu ging. Zulk vergaderen lijkt op hobbyisme, waarbij men telkens de agenda voor de volgende vergadering vaststelt.

Misschien kwam het inhoudelijke nog aan de orde toen schrijver dezes reeds huiswaarts keerde. Op het officiële waarnemerschap was niet gerekend. Op de nog komende dagen zou de kwestie van de verhouding tussen de rassen aan de orde zijn, alsook de plaats van de Gereformeerde Kerken in Nederland in de GOS.
Gelukkig waren de rapporten bijtijds gereed, zodat ik ook over het verdere verloop kan rapporteren.
Dit eerste relaas sluit ik af met de opmerking, dat het bezoek aan Harare om méér dan één reden boeiend was. Ik bedoel dan vooral vanwege de vele persoonlijke ontmoetingen en de ontmoeting met het 'marxistisch' Zimbabwe. Daarover schrijf ik volgende week.
Maar geestelijk inspirerend was dit internationaal gebeuren wat betreft de synode zelf voorhands niet.

v. d. G.

(In verband met de synodevergadering van de Nederlandse Hervormde Kerk treffen de lezers terwille van de continuïteit de tweede aflevering ook al in dit nummer aan.)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen