Materiaal voor euthanasie-discussie

Namens de synode van onze kerk is dezer dagen een behoorlijk dik rapport, van zo'n 160 pagina's, verschenen onder de titel "Euthanasie en Pastoraat'. Nu zal die titel velen meteen bekend in de oren klinken, want reeds in 1980 verscheen er vanuit de Geref. kerken (syn.) een pastorale handreiking, die op dezelfde wijze werd aangeduid. De inhoud van de nu verschenen hervormde bundel is dan ook niet geheel nieuw. Allereerst vinden we hierin een heruitgave van 'Euthanasie en Pastoraat' uit 1980. Vervolgens is ook de, naar aanleiding van reakties vanuit met name gereformeerde, maar ook van een aantal hervormde kerkeraden opgestelde vervolgnota (1986) opgenomen, alsmede een beknopt overzicht van genoemde reakties. Vanaf blz. 108 wordt de inhoud meer specifiek hervormd. Een werkgroep had van het moderamen van de Generale Synode van de Nederlandse Hervormde Kerk de opdracht gekregen een bespreking over het onderwerp euthanasie voor te bereiden voor de vergadering van juni 1987. De samenstelling van deze werkgroep was niet zodanig dat de breedte van de kerk erin vertegenwoordigd kon worden geacht. Nadat er een samenspreking was geweest tussen deze werkgroep en een delegatie van het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond en vanuit het bestuur van de Confessionele Vereniging zijn de arts K. F. Gunning en ondergetekende in mei 1986 tot deze werkgroep toegetreden. Met erkentelijkheid wil ik vermelden dat in de besprekingen binnen deze werkgroep alle ruimte is geboden voor een inbreng die afweek van de gedachten van de meerderheid.

Typisch hervormd
De discussiepunten die door de hervormde werkgroep zijn opgesteld vertonen daarin een typisch hervormd karakter, dat tegenstrijdige standpunten naast elkaar worden vermeld, overigens niet zonder een poging om naar verbindingslijnen te zoeken en boven tegenstellingen uit te komen. Behalve het uit de gereformeerde nota's genoegzaam bekende standpunt, dat de vraag om en de toepassing van actieve euthanasie in bepaalde gevallen vanuit het christelijk geloof te verantwoorden zou zijn, is nu ook ruimte geboden aan de visie dat actieve euthanasie ten allen tijde verwerpelijk moet worden geacht. Op blz. 119 wordt dit standpunt als volgt verwoord: 'dat de omheining die Gods souvereiniteit aan de menselijke verantwoordelijkheid stelt, overschreden wordt bij verzoek om en toepassing van euthanasie. Ten diepste is er dan sprake van rebellie, die desastreuze gevolgen zal hebben'. Op blz. 121 wordt erop gewezen dat er door de liberalisering van de wetgeving rond abortus provocatus een bres is geslagen in de wettelijke bescherming van het menselijk leven en dat deze bres door legalisering van vrijwillige euthanasie verder zal worden vergroot. Van betekenis is ook dat bij de behandeling van enkele pastorale aspecten op de blz. 122-125 met zovele woorden wordt aangegeven, dat de pastor die euthanasie afwijst daarom de patiënt nog niet in de steek behoeft te laten. Een welomschreven ethisch principe behoeft hier bepaald niet het einde van een pastorale relatie te betekenen. Ook de door K. F. Gunning opgestelde aanvullende nota is in de bundel opgenomen, zoals dat door de synode is besloten. Ik acht dit een goede zaak. Met klem wijst Gunning erop dat het gevaarlijk is wanneer de bevoegdheid tot uitoefening van de geneeskunst gecombineerd wordt met de bevoegdheid om in bepaalde gevallen en op zorgvuldige wijze te doden. In ieder geval moet het aan artsen verboden blijven zieken opzettelijk te doden – ook al zou dit zijn op hun eigen uitdrukkelijke en weloverwogen verzoek – omdat daardoor de geneeskunde geheel van karakter en doelstelling verandert en het leven van iedere zieke potentieel wordt bedreigd. Verder betoogt Gunning dat vrijwillige en onvrijwillige euthanasie in de praktijk niet te scheiden zijn. Het moet gezegd worden dat de feitelijke ontwikkelingen dit betoog maar al te zeer bevestigen. Pijnbestrijding moet optimale aandacht krijgen, evenals de mogelijkheden om vormen van lijden op creatieve wijze te verwerken.

Nieuwe discussiepunten
De synode van juni 1987 gaf de werkgroep de opdracht om de ter vergadering besproken discussiepunten uit te breiden met een korte kenschets van de culturele achtergrond van de euthanasie-problematiek en van de hantering van de schriftgegevens in de discussie rond euthanasie. Voor het eerstgenoemde bood dr. S. Meijers uit Leiden zijn medewerking aan, die door de werkgroep gaarne werd aanvaard. In de schetslijnen op de blz. 137-140 is zijn hand nog duidelijk te herkennen. Zelf heb ik getracht aan de tweede opdracht te voldoen. Op de blz. 140-148 worden naast elkaar gesteld het schriftgebruik, zoals het te vinden is in de nota 'Euthanasie en Pastoraat' en anderzijds de meer orthodox protestantse benadering, waarvoor geschriften van de ethici J. Douma en W. H. Velema model hebben gestaan en die ook de mijne is. Erg jammer is dat in deze bundeling op de bladzijden 149-156 eenvoudig letterlijk herhaald wordt, wat ook al op de blz. 117-126 te lezen staat. Is er toch sprake geweest van haastwerk bij het samenstellen van deze bundel? Dat is dan bepaald niet in overeenstemming met het vele werk dat er aan ten grondslag ligt.

Kracht en zwakheid
De kracht van dit boekje is meteen ook de zwakheid ervan. Tevens wordt in deze bundel weer eens geïllustreerd wat het kenmerkende verschil in benadering is tussen de Ned. Herv. Kerk enerzijds en de Geref. kerken (syn.) anderzijds – een verschil dat bij de voortgang van het Samen-op-Weg proces telkens opnieuw voor irritaties zal zorgen. De gereformeerden komen toch al gauw met een eenduidig standpunt uit de bus – en dat is de laatste jaren telkens een modernistisch standpunt gebleken. De hervormden laten ook in officiële publicaties ongegeneerd de verdeeldheid in eigen huis blijken. Die verdeeldheid is erg genoeg en bepaald niet iets om zich op te beroemen, maar altijd nog verre te verkiezen boven het per se moeten buigen onder het juk van de progressievelingen. In elk geval kan de discussie rond euthanasie in de kerkeraden en gemeenten nu voortgang hebben aan de harid van het door de synode ter beschikking gestelde materiaal. Het kost enige moeite om de structuur van deze bundel goed voor ogen te krijgen, maar wanneer dat eenmaal is gelukt zal het een goed hulpmiddel blijken te zijn om een overzicht te krijgen van de gezichtspunten en stellingnamen in de kwestie euthanasie, die van beklemmende actuele betekenis blijft en dat in de toekomst wellicht nog in toenemende mate zal blijken. De bundel 'Euthanasie en Pastoraat' is te bestellen bij uitgeverij Boekencentrum B. V. te 's-Gravenhage.

J. Hoek, Veenendaal

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen