Wereldoverwinnend geloof

In 1954 is een prekenbundel over Hebreen 11 verschenen van wijlen ds. R. Bartlema, laatstelijk predikant in Ridderkerk. Hij gaf deze diepgravende bundel de titel mee, die ik boven dit artikel heb gezet 'Wereldoverwinnend geloof'. We vinden deze woorden terug in 1 Joh. 5 : 4b: 'en dit is de overwinning, die de wereld overwint, namelijk ons geloof.
Intussen zijn dit geladen woorden. Ze lijken aan de realiteit van het alledaagse leven ontheven. Wat zien we er immers van? Ja, misschien in de toenmalig bekende wereld van de bijbelheiligen. Ds. Bartlema zegt in zijn woord vooraf echter, dat Hebreen 11 wel een klein martelaarsboek' is genoemd. Die benaming is te vinden in een preek over Hebr. 11 : 13-16 van de puriteinse prediker dr. Sibbes (1577-1635). Hoewel Bartlema deze typering niet volledig juist noemt schuilt er wel een kern van waarheid in. Niet alle geloofsgetuigen uit Hebreen 11 zijn immers martelaren geweest. Maar ook in dat hoofdstuk komen mensen voor, die hun geloof met hun bloed hebben bezegeld. En het slot van Hebreen 11 liegt er niet om als het erom gaat wat kinderen Gods hebben moeten verduren en zullen verduren. Er wordt gesproken over bespottingen, geselingen, gevangenissen, dolen in woestijnen, in stukken gedaagd worden.

Maar van de geloofsgetuigen wordt ook gezegd dat ze koninkrijken hebben overwonnen en in de kracht van het geloof grote dingen hebben gedaan. Wereldoverwinnend geloof!

Dynamiet
Dat het geloof grote kracht in zich bergt heeft de geschiedenis wel bewezen. Het christelijke geloof heeft landen en volkeren veroverd en diepgaande veranderingen teweeg gebracht in de wereld. Het is onvoorstelbaar dat een handjevol eenvoudige vissers de wereld van hun dagen zijn ingetrokken en wereldsteden als Rome en Athene hebben getrotseerd en uiteindelijk hebben 'ingenomen'. De kerstening van de wereld kwam op gang door hun eenvoudige en vlammende geloofsgetuigenis.
Me dunkt echter dat de kracht van het geloof juist daarin tot uitdrukking is gekomen dat men bereid was de prijs van het geloof met het martelaarschap te betalen. De krachten en machten van de wereld werden getrotseerd. Martelaren hadden goed en bloed over voor de getuigenis van Jezus Christus. Getuigen waren martelaren en martelaren waren getuigen. Getuigenis en martelaarschap horen bijeen. Als zodanig is Hebreen 11 inderdaad een klein martelaarsboek.

In onze tijd
De vraag mag worden gesteld in hoeverre in onze tijd getuigenis en martelaarschap nog bij elkaar horen. Als het over het martelaarschap gaat denken we direct aan andere landen, waar christenen vervolgd worden. Maar wij, als vrije burgers in een vrij land? Misschien dat we eerder het gevaar lopen onszelf een krans van martelaarschap om te hangen dan dat we inderdaad martelaars om het getuigenis van Jezus Christus zijn. Alleen al het in de mond nemen van het woord martelaar in onze tijd komt oneigenlijk over.
We houden elkaar vandaag evenwel in toenemende mate voor dat we leven in een post-christelijk, een na-christelijk tijdperk. Dat geldt dan met name voor onze westerse samenleving, waar het Evangelie ooit diep in het leven van mensen en volkeren doordrong en wereldoverwinnende kracht bleek te hebben. De kerstening van de volkeren had uitsraling naar de kunst, de cultuur, de wetenschap. Het openbare leven onderging de uitstraling van het Evangelie. Welnu, dat is weg. De christelijke tekenen zijn ons meer en meer ontvallen en anti-christelijke tekenenen zijn er meer en meer voor in de plaatsgekomen. We zien dat proces zich de laatste tientallen jaren in versneld tempo voltrekken. Intussen moeten we ons wel realiseren dat er andere landen in de wereld zijn, waar het Evangelie in hoge mate wervend blijkt te zijn. De wereldoverwinnende kracht van het geloof blijkt vandaag op andere plaatsen op onze globe. De uitdrukking post-christelijk is daarom betrekkelijk. Ook als we geconfronteerd worden met het wegebben van het christelijke geloof uit het openbare leven in eigen land en cultuur blijkt toch de wereldoverwinnende kracht van het geloof als het elders in de wereld baanbreekt.
Maar me dunkt dat die wereldoverwinnende kracht te onzent allereerst hierin zal blijken dat het geloof, door de Heilige Geest gewerkt en versterkt, bestand zal blijken tegen de vloedgolven van de secularisatie. Nooit is het christendom in de wereld een meerderheid geweest. Altijd hebben martelaren getuigenis van de Naam gegeven in een minderheidspositie, misschien wel het meest als ze door naamchristenen omgeven waren. Het zal er juist in een minderheidspositie op aan komen òf en hóe we getuigenis geven van de Naam.

Ik durf bijna geen letter meer op het papier te zetten met betrekking tot de film over Jezus. Omdat we namelijk zo gemakkelijk de kans lopen dat we Jezus tot discussieonderwerp of tot cultureel object verlagen, louter door aan de discussies mee te doen. We zien vandaag dat de film cultureel wordt opgewaardeerd. Ook in 'christelijke' kring buigt men zich over de film om er een kritisch oordeel over te vormen. En intussen wordt laatdunkend gsproken over hen, die de film de film laten en toch hun oordeel hebben. 'Anderen hebben bespottingen geproefd', zegt Hebr. 11.
Martelaarschap kan vandaag ook heel concreet inhouden spot, onbegrip, minachting, sarcasme, negèring. Het getuige zijn vraagt dan wel om waardigheid.

Geen defaitisme
Maar als er dan sprake is van martelaarschap, martelaarschap in de eigentijdse zin van het woord, dan is er toch nog geen plaats voor defaitisme, voor een stemming van hopeloosheid. Juist vandaag zal blijken hoe wereldoverwinnend geloof is. De kracht van het geloof wordt het sterkst ervaren waar het het meest bestreden wordt. In tijden van opgang, rust, vrede 'geloven' mensen het misschien wel, maar welke kracht heeft dat geloof? We staan vandaag in de branding van het ontkerstenende leven en voelen ons soms geducht bedreigd. De vraag is of we vandaag echt het geloof der martelaren bezitten.
Dat is het geloof, waarmee Luther de inktpot vatte om de duivel naar zijn kop te werpen.
Dat is het geloof, dat ook vandaag in de kracht der apostelen staat om heen te gaan, de wereld in, om de volkeren te onderwijzen, ze dopende in de Naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest.
Dat is het geloof, dathoopt tegen hoop, dat hoop heeft voor de wereld ook al kreunt deze in haar voegen.

Gerechtigheid
Bijna als een klein tussenzinnetje staat er ook in Hebreen 11, dat geloofshelden gerechtigheid hebben geoefend. En dan vallen de namen van richters en regeerders: Gideon, Barak, Simson, Jefta, David, Samuel. Al wat zij gedaan hebben, zegt Calvijn, wordt aan het geloof toegeschreven, al is hun geloof ook 'wankelbaar' geweest. Want, aldus Calvijn: 'Gideon is trager in het aannemen van de wapenen dan hij wel behoorde te doen…
Barak was verbaasd en beefde in den beginne, dat hem Debora met spijtige Woorden moest dwingen.
Simson, verwonnen zijnde door het schoonspreken van zijn bijslaapster, verried onbedachtelijk zijn en zijns volks zaligheid.
Jefta (…) onteert door de wrede dood van zijn dochter de overwinning die hij had verworven.'
Maar het geloof is desalniettemin in hun leven een kracht geweest, waardoor ze op beslissende momenten in het openbare leven gerechtigheid hebben geoefend.
De christen lijdt aan de òn-gerechtigheid in deze wereld. Zijn getuigenis zal ook in dienst staan van het recht. Ook al wordt in deze wereld de evangelische dimensie van recht en gerechtigheid door niemand meer gehonoreerd – en dat is een gerechtigheid, die ontspruit aan wet en profeten en ten diepste aan het Kruis – dan nòg zal de christen er getuigenis van geven, al zal dit getuigenis martelaarschap met zich mee brengen.
Ook in deze zal de wereldoverwinnende kracht van het geloof blijken. Het geloof zal de machten van ongerechtigheid in deze wereld tegenstaan, omdat. Christus onze gerechtigheid is, onze Borg voor gerechtigheid.

Wereldburgers
We hebben de tijd achter ons dat we ons uitsluitend terug kunnen trekken op eigen bodem, in het dorp, de provincie of de eigen natie. Wat Europa betreft gaan we al in Straatsburg leven en de wereld is meer en meer om ons heen. Het martelaarschap van de christen krijgt meer en meer wereldwijde contouren. En ook al kunnen wij aan alle onrecht in de wereld niets veranderen en zelfs als al de traagheden van Gideon, Barak, Simson, Jefta, David en Samuel de onze zijn, dan nog lijdt een christen aan het gemis van bijbelse gerechtigheid in deze wereld. Die gerechtigheid is meer dan een humanistische, ze is ontsproten aan het Woord van God. Hem is het om de wet en de naleving ervan begonnen is.
Wie vandaag echt als christen en intussen ook bewust als wereldburger leeft, lijdt eraan dat Gods gerechtigheid geen plaats heeft in het leven van mensen, omdat het Evangelie niet landt in hun leven. Die lijdt er óók aan dat gerechtigheid zo ver weg is uit het volkerenleven, zodat dagelijks duizenden sterven door geweld of discriminatie.

En toch is het geloof wereldoverwinnend. Gerechtigheid zal de gordel van Zijn lendenen zijn. Gerechtigheid zàl een thuis hebben op de nieuwe aarde, die God heeft beloofd.
De getuigen uit Hebreen 11 hebben echter ten diepste beleden dat ze hier beneden gasten en vreemdelingen waren en dat ze begerig geweest zijn naar een beter, een hemels vaderland. God heeft zich voor hun verlangen niet geschaamd 'want Hij had hun een stad bereid'.
Waar is des christens vaderland? Zou 't Frankrijk zijn of Engeland?
Is 't waar de Rhijn of Donau vloeit?
Het koren ruist? De wijnstok bloeit?
O neen, o neen. o neen
Des christens hart trekt elders heen.

En Jan Luycken zong:
O erfdeel, stad van eeuwige vrede
gij moedigt ons om voort te treden
dit leven is van een woestijn
daar wij geheel niet thuis in horen
schoon, dat wij daarin zijn geboren,
het leven wil toch elders zijn.

Het christelijke leven wil dáár zijn waar het recht is. Waar het niet is, is martelaarschap.

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen