Een opwekkingslied in Babel

Hoe heet de streek voorbij Domineesland?
Plat-land? Leeg-land? Hol-land?
Die vraag is actueel geworden bij het verschijnen van de nieuwste studie over de gevolgen van de secularisatie 'Voorbij Domineesland'. Met name degenen, die in het christelijk onderwijs werken, worden bijna dagelijks met die gevolgen geconfronteerd. De kerkelijke meelevendheid is vooral in het westen van ons land een onbekend en onbegrepen verschijnsel aan het worden.
Het wordt steeds norm-aler als onderwijsgevenden niet naar de kerk gaan, samen wonen zonder huwelijk e.d. Praktische consequenties vanuit de Bijbel worden meer en meer genegeerd.
Steeds meer blijkt in gesprekken en voorvallen met leerlingen dat we te maken hebben met een verloren generatie. Een generatie die van huis uit niets meekrijgt aan eeuwige waarden, vaste normen, heilzame tradities. Veel leerlingen stralen de holheid en lamlendigheid van hun lege bestaan uit. Hun eendimensionale bestaan: ik. Walkman op met muziek van Iron Maiden. Openlijk vertellend over ervaringen met sekslijnen, die gekoesterd worden op cassettebandjes (basisschoolleerlingen!). Genietend van de way of life die via nietszeggende TV-shows wordt voorgespiegeld. Play-backend bij gebrek aan een eigen geluid.
Is hier plaats voor God? Is hier nog een methode voor geloofsoverdracht? Zijn zulke kinderen open te breken? Van hun ouders hebben we niet zo veel te verwachten. Volgens de statistieken is de leeftijdsgroep tussen de 20 en 40 jaar het meest onkerkelijkt en onkerks. Die hebben geen boodschap aan het geloof, dat ze hun kinderen laten voorschotelen op de christelijke school. Als dat geloof maar beperkt blijft tot wat humaniteit: lief zijn voor elkaar! is het devies.
'Domineesland' doet mij in eerste instantie denken aan: zedenmeesterij, geheven vingertjes, dorre dogmatiek. Moderne theologen zetten zich daar zeer tegen af. Ds. Hans Visser vindt, dat de kerk maar eens op moet houden met voor te schrijven hoe het allemaal moet (Trouw 8-10-'88).
Moderne kerkelijke smaakmakers zijn in het christelijk onderwijs uitermate populair: Hans Bouma, Nico ter Linden, Jos Brink, Karel Eijkman, daar moet je bij in de leer! gonst het om mij heen. Moderne christenen vertellen mij, dat ik geen kiwi's uit Zuid-Afrika mag kopen; niet mag tanken bij Shell; geen onzuivere koffie moet drinken.
Domineesland voorbij?
'Toekomstige generaties moeten wij leren omgaan met het vermogen op een menswaardige wijze vorm te geven aan hun bestaan', verkondigt de humanist dr. R. A. P. Tielman (Trouw, 7-10-'88). Veel moderne christenen zeggen precies hetzelfde. Menswaarheid wordt dan wel duurder omschreven als 'het volgen van de ware mens Jezus' en 'we moeten zelf wel bouwen aan het Koninkrijk van God'.
In het onderwijs praten zij dan ook het Verhaal, dat 'wel waar is, maar niet echt gebeurd'. Daarom is er ook geen noodzaak tot bekering en vernieuwing van ons leven. Per slot van rekening heeft iedereen een plaatsje in het Verhaal. Daarom moeten we steeds weer proberen de Wet te houden, het Verhaal tot òns verhaal te maken.
Zo blijft de verloren generatie verloren. Want wie wijst de weg tot behoud?

Zingen
Juist in die geseculariseerde wereld en binnen dat verwaterde, wat wazige christelijk onderwijs pleit ik voor een hartstochtelijk zingen. Zingen tegen beter weten in. Zingen van onze Heiland. Zingen tegen de vloedgolf van ongeloof en onverschilligheid in. Zingen in dit lege land, waar de echo van Gods Woord steeds zwakker klinkt. Mijn ervaring is, dat juist de kinderen die (bijna) geen kerkelijke binding hebben met overgave opwekkingsliederen zingen. Met name opwekkingsliederen. Wat dat betreft is het Liedboek voor de kerken een misser van de bovenste plank. Te literair, te elitair.
Opwekkingsliederen staan dichtbij de mens. Toch prijzen en aanbidden ze God. En dat is wat wij nodig hebben in een tijd van godsverduistering. Opwekkingliederen zijn qua tekst en melodie eenvoudig, snel te leren. In de meeste opwekkingsliederen staat Christus en Zijn verlossend werk centraal en wordt het persoonlijk geloven benadrukt. Ze leren ons afzien van onszelf en opzien naar Christus (Zij, die staan in de stroom van de gereformeerde traditie, kunnen kaf van koren scheiden).
Zingen moet je leren. In dubbele zin: het moet je voorgedaan worden, aangeleerd. En je moet de tekst bij voorkeur uit het hoofd leren. In het onderwijs is het no-nonsensedenken ook doorgedrongen. Het is goed te verdedigen, met argumenten als 'geheugentraining, sociale vorming, opbouw taalgevoel' liederen weer uit het hoofd te laten leren, te overhoren, te becijferen. We moeten proberen de leerlingen, die amper weten wat een kerk is, geestelijke bagage mee te geven in de vorm van een lied, dat makkelijk zingt vanwege de populaire melodie.
Mijns inziens is het uit het hoofd laten leren van geestelijke liederen (nogmaals: psalmen, gezangen, opwekkingsliederen) één van de pijlers van het christelijk onderwijs. Onderwijs, dat tijdens het steeds sneller gaande secularisatieproces een steeds duidelijker geluid zal moeten laten horen. Letterlijk.
Want voorbij Domineesland ligt Babel.

A. Geluk, Nieuwveen, 8 oktober 1988

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen