Globaal bekeken

Mij werd toegezonden het blad 'Contact', waarin een artikel stond van drs. C. P. van Dijk (minister van binnenlandse zaken) over 'christelijk geloof en politieke praktijk'. Uit dit artikel het volgende:

'Christelijke politiek en politieke partijvorming op christelijke basis zijn verschillende zaken. Christelijke partijen zijn, historisch gezien, een recent verschijnsel en onbekend in grote delen van de wereld. Ook daar zijn christen-politici die vanuit hun geloofsovertuiging richting proberen te geven aan het politieke bedrijf. Christelijke partijen vonden hun oorsprong in het gerechtvaardigd verzet tegen het intolerante anti-clericalisme van de Franse revolutie en haar nasleep: de inbreuk van de staat op het terrein van de geestelijke vrijheid. In de Angelsaksische wereld nam de geschiedenis een wat andere wending. De tekenen van onze eigen tijd wijzen er niet op dat de bestaansgrond aan christelijke partijvorming zou zijn ontvallen – hetgeen mijn eigen politieke keuze bepaalt. Met alle respect voor mijn mede-christenen die een andere weg kiezen.

Waarin zou christelijke politiek zich kunnen en moeten onderscheiden van andere politieke stromingen? Christelijke politiek op zijn best ontmaskert de ideologieën en afgoden van de eigen tijd en zoekt tussen al die machten, in gehoorzaamheid aan Gods geboden, naar een weg die de mens in staat stelt naar zijn bestemming in waarachtige vrijheid te leven 'Gij zult geen andere goden voor Mijn aangezicht hebben' is een gebod dat ook politiek relevant is. Op haar wat minder goede momenten kan christelijke politiek uit niet veel meer bestaan dan de behartiging van de belangen van christenen en hun organisaties. Ook dat kan nodig zijn en legitiem, maar het Evangelie is zoveel wijder en omvattender. Het heil dat daarvan, ook naar het staatkundig leven, uitstroomt richt zich naar heel het volk.
Bij het onderkennen van de machten en ideologieën, die de menselijke vrijheid en het menselijk leven kunnen bedreigen, kan de boodschap van de kerk van onschatbare betekenis zijn. De kerk heeft immers tot taak de geesten te onderscheiden. Ook in tijden dat het bestaan niet onmiddellijk wordt bedreigd door satanische machten, blijft waakzaamheid geboden opdat ideologieën het leven niet gaan overwoekeren. Want elke tijd kent zijn illusies en taboes en ook de onze zit vol met "ismen-", ideële categorieën waarin we zaken opbergen waarin we kritiekloos geloven of die we met afschuw verwerpen. Wij zijn als christen-politici in de afgelopen decennia te weinig kritisch geweest en te weinig alert om de gevaren tijdig te onderkennen. (…)

Waar emancipatie wordt gereduceerd tot individualisering en het recht op onbegrensde zelfontplooiing voorrang krijgt op de verantwoordelijkheid voor de naaste, komt de ander in het gedrang. Tienduizenden ongeboren menselijke wezens die het levenslicht nimmer zullen zien omdat dat hun ouder(s) niet uitkwam. De stuurloosheid van emotionele ontregeling van jonge kinderen wier ouders zo nodig aan een nieuwe partner toe zijn of hun wintersportvakantie belangrijker achten dan opvoeding en schoolbezoek. De onbestemde vrees van ouderen dat hun leven wel eens een onnatuurlijk einde zal kunnen nemen als het in de ogen van anderen geen waarde meer heeft.'

Wim Hazen schreef een lijvige biografie over de dichter Gerrit Achterberg. We worden geconfronteerd met het 'ontluisterde leven' van een hoogbegaafde dichter. Wijlen ds. J. T. Doornenbal behoorde tot zijn intieme vrienden. In dit boek komt hij dan ook een aantal malen voor. Hier volgt één en ander uit het boek:

'De belangrijkste nieuwe kennis werd Jacobus "Ko" Teunis Doornenbal (1909-1975), die Achterberg voor het eerst, in 1952, op de fiets, in gezelschap van een vriend, op de "Mariahoeve" had bezocht.
Doornenbal was geboren op een boerderij aan de zuidgrens van Doorn, liggend aan de weilanden van Neerlangbroek. Vanaf zijn kinderjaren zat hij menigmaal in de kerk van Neerlangbroek. "Ik ging er altijd graag naar toe, al was het alleen maar omdat ze de Psalmen langzaam zongen." Na de lagere school bezocht hij het Christelijk Lyceum te Zeist, waar de leraar klassieke talen Minderaa – die Marsman nog had klaargestoomd voor het staatsexamen – hem de liefde voor de literatuur bijbracht. Die bleef, maar hij studeerde theologie. Voor de oorlog stond hij als predikant in Woubrugge en verdiepte hij zich in de van Schotse afkomst zijnde dominee Alexander Comrie, die van 1735 tot 1773 in Woubrugge de voorganger was. Ook de werken van Wulfert Floor waren door Doornenbal bestudeerd. In zijn preken, in de oorlogsjaren in Kesteren en na 1946 in Oene, citeerde hij menigmaal Rilke, Roland Holst, Achterberg, maar vooral Nijhoff. Dat was voor een Gereformeerde Bondsdominee in die tijd opvallend. Zo mocht hij graag de slotregels van de tweede strofe van De schipper uit de bundel Vormen van Nijhoff in een preek vervlechten:

Het leven is een vreemde reis,
Ons hart een donker ding-

Maar even zo gemakkelijk kon hij in de gemeente toornen vanwege het feit dat er vrouwen of meisjes zonder hoofddeksel ter kerke waren gegaan, wat voor hem een teken van verwildering van de zeden was.
Gedurende zijn ambtsperiode te Oene, die achtentwintig jaar duurde, sloeg Doornenbal 160 beroepen af. "Worstelend tegen Gods onderstromen diende hij Oene, nu eens in zielsverrukking, dan weer ten prooi aan een diepe moedeloosheid", schreef een kerkeraadslid, en zijn huishoudster mejuffrouw Stientje van Dijk, die dominee trouw verzorgde in de Oener pastorie, zei: "Niemand heeft hem helemaal begrepen, hij was een eenzaam mens." In de pastorie van Oene schreef deze Amos onder de Veluwse predikanten zijn impressies en artikelen voor de kerkbode van de classis Harderwijk, die in het hele land gelezen werden en ook onder emigranten in Canada en Zuid-Afrika. "Doornenbal, een vrijgezel, was dominee en dichter, natuurvorser en edelman, vriend van de eenvoud en satiricus, tuinman en prozaïst," aldus Jac. Overeem, die drie deeltjes met schetsen van Doornenbal bundelde, waarmee hij de predikant plaatste in de traditie die teruggaat op Hasebroek met zijn Waarheid en dromen en op Van Koetsveld en zijn De pastorie van Mastland. Hij woonde met zijn huishoudster in de pastorie "met al zijn zorgen en zonden, met inzinkingen kampend als de meesten onbekend is gebleven. Lijdend om zijn natuur en gebreken."
Urenlang konden de dichter en de dominee, de beide kruisdragers, zwijgend tegenover elkaar in de studeerkamer van de oude vervallen pastorie, "het oude spookhuis" zitten. Later, toen het pand op instorten stond en vervangen moest worden, zou Doornenbal schrijven: "Het was ook het enige huis in Nederland, waarin mijn ook al overleden vriend, Gerrit Achterberg, langer dan één dag wou wezen, behalve dan natuurlijk in het zijne. Van de studeerkamer zei hij eens lang geleden, op zijn eigen wijze: "Hier hangt een oude stilte!" (…) Ik heb eenmaal mijn goede vriend, de dichter Gerrit Achterberg horen zeggen dat het boek Koningskinderen van Rijnsdorp: "Je proef de godsvrucht zelfs in de koffie die gedronken wordt." Achterberg schreef ook wel in de pastorie en de huishoudster zag het: "Hij was dan zeer geconcentreerd. Ik moest hem dan maar geen thee of koffie brengen, zijn zenuwen waren tot het uiterste gespannen. Soms ging het maar om een paar regels. Zolang die niet op papier stonden was hij ongenietbaar. Dan hoorde je hem opeens schreeuwen: "Ik heb het gevonden!" en kwam hij zijn gedicht voorlezen. Dat gebeurde soms in het holst van de nacht…"
Dan werden de dominee en de huishoudster door belgelui uit hun slaap opgeschrikt.'

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen