Uit de pers

Thematiek of problematiek
Met de regelmaat van de klok verschijnen er artikelen over het conciliair proces, waarbij met name de zorg om het milieu aandacht krijgt. In Voorlopig, een bijlage van Hervormd Nederland wijst prof. dr. G. Maneschijn erop, dat het behoud of de bewaring van de schepping, niet zozeer als een thematiek, maar als een problematiek gezien moet worden.

'Als de kerken er niet meer in zien dan een thematiek die na enkele jaren vervangen kan worden door een nieuwe thematiek, doen ze te weinig. Tegelijk willen de kerken met hun conciliair proces veel te veel. Ze serveren een diner met drie gangen op één dienblad. Ze doen alsof vrede, gerechtigheid en behoud van de schepping tegelijkertijd te realiseren zijn. En zo wordt weer de suggestie gewekt dat het in onze verscheurde wereld mogelijk is de mooie dingen tegelijk tot stand te brengen; alsof ze elkaar niet bijten.
Een lelijke vergissing. Konden we ten aanzien van de vrede nog zeggen dat bewapening kostbare verspilling betekent en dat het terugdringen van de bewapeningswedloop gelden vrijmaakt voor een hoger welstandsniveau, dan ligt dat bij de milieuproblematiek precies andersom. Als we van de bestrijding van de milieuverwoesting echt ernst zouden maken zouden we ontdekken dat het hoge niveau van consumptie in de rijke landen omlaag moet. Bij de oplossing van de milieuproblematiek komen er geen gelden vrij, maar worden er offers gevraagd. De mensen willen echter een uitbreiding van hun welstandspakket met een schoon milieu; zie zien nog niet in dat opname van een schoon milieu in hun welstandspakket daar andere elementen uit zal verdringen. Een schoon milieu zal er niet komen zonder een nieuwe soberheid.
In dit opzicht wil het conciliair proces te veel. Beter was geweest het milieuprobleem als een apart probleem te nemen en niet te volstaan met een vluchtige verkenning, zoals thans het geval is. Pas een goede analyse van de aard van het milieuprobleem zal ons de consequenties kunnen aanreiken die getrokken moeten worden. Als dat alsnog gebeurt, zal onder andere blijken dat aan het begrip 'gerechtigheid' een nieuwe dimensie moet worden toegevoegd: niet alleen rechten van mensen, ook rechten van de overige levende natuur. Opnieuw zal de consequentie zijn dat offers moeten worden gebracht.'

Versobering, offers… het zijn woorden die niet goed in de markt liggen. Toch denk ik, dat Maneschijn een belangrijke zaak signaleert. Het heeft alles te maken met verantwoordelijkheidsbesef. Hoe gaan we verantwoord om met datgene wat ons aan middelen is toevertrouwd? Daar speelt uiteraard de politiek een belangrijk woordje in mee. Welk beleid volgt de overheid? Maar het heeft ook te maken met de mentaliteit van de burgers? Er is een vorm van soberheid die verdacht in de buurt komt van schrielheid en misplaatste zuinigheid. Maar Noordmans heeft er terecht eens op gewezen dat Augustinus en Calvijn wisten van de betekenis van zaken als soberheid, ascese, levenstucht. 'Een mens wordt een demon, als hij niet onder de strenge controle der eeuwigheid staat en zich op ieder levensterrein uitleeft' (VW VI, blz. 463). Zien we dit in de milieuverwoesting niet aangrijpend voor ons? Dat er wat moet gebeuren, is algemeen erkend. De kerk hoeft niet op de stoel van de politiek te gaan zitten. Maar zij zou overheid en volk kunnen herinneren aan bijbelse noties als offers, versobering, verantwoordelijkheid. En binnen de gemeente zou een breed beraad op gang moeten komen, hoe we in dit opzicht in de ons omringende maatschappij iets zouden kunnen laten zien van een bijbelse stijl van leven, waarin andere prioriteiten gelden dan de welstandsvergroting die ons thans in zijn greep heeft.

Gokverslaving
In het Centraal Weekblad van 18 november gaat ds. K. D. v. Kampen in op het kwaad van de gokverslaving, waar ook pastores en hulpverleners mee te maken krijgen. Er is de laatste jaren een duidelijke groei in de gokindustrie en een toename van de gokverslaving, met alle schadelijke gevolgen van dien.
Van Kampen geeft een tekening van deze verslaving en spreekt zijn teleurstelling uit over het overheidsbeleid in deze:

'Gokverslaving ontstaat wanneer het spel voor de speler tot zijn hele werkelijkheid wordt. Het begint met een fase waarin het gokken avontuurlijk is; een tijdverdrijf waar je plezier aan beleeft. Zoveel, dat je geldverlies op de koop toeneemt. Wanneer je op dit moment niet stopt, treedt een fase in waarin je geld moet lenen, waarin conflicten ontstaan, agressie groeit; het verlies en de schulden nemen toe. Je raakt gefascineerd door het ene ideaal: de grote prijs te winnen, zodat je je schulden kunt betalen, je eigenwaarde kunt bewijzen en kunt stoppen met gokken. Omdat de grote prijs uitblijft, groeit de wanhoop. Je gaat stelen, bedriegen. Je vereenzaamt, want je brengt hele dagen in de automatenhal, het casino of de wedwinkel door. Je raakt steeds dieper in de schulden; geestelijk en lichamelijk uitgeput. Je relaties lopen stuk. Het gevaar van gevangenis en zelfmoord doemt op. Soms worden mensen thuisloze zwervers. Intussen komen er steeds meer verhalen van jongeren die hele dagen in de ongezonde sfeer van de automatenhal rondhangen en hun hele hebben en houden vergooien. Los van elk oordeel over gokken blijkt dat hier sprake is van een steeds groeiend aantal mensen dat op deze wijze verslaaafd raakt. Vaak via de schijnbaar onschuldige spelletjes van flipperkast en fruitautomaat in de patatkraam of de sportkantine. Het is een weg waarvan terugkeer moeilijk is. Er worden namelijk telkens toch kleine bedragen gewonnen; daaraan wordt een aanmoediging ontleend om door te gaan naar de grote prijs. Gewonnen geld wordt altijd weer ingezet.

Beleid
Het is teleurstellend te ontdekken, dat de Nederlandse overheid steeds meer ruimte schept voor deze nieuwe verslaving. Omdat steeds grotere bedragen weglekten naar buitenlandse speelgelegenheden en illegale speelgelegenheden, werd in 1974 ruimte voor casino's gemaakt. Van een legale gokomzet van meer dan twee miljard in 1987 ontving de Nederlandse Staat 53,1 miljoen gulden.
Diverse ministeries hebben winstbelangen bij het gokken. Het ministerie van Financiën bij de Staatsloterij; het ministerie van Economische Zaken bij de casino's en de speelautomaten. Het Ministerie van Landbouw heeft een contract met de gokgigant Ladbroke over de paardenraceweddenschappen. De Commissie van Aardenne (de oud-minister) buigt zich over de mogelijkheden van een nieuwe vorm, de 'instant-loterij', waarbij je direct weet of je een prijs hebt.
Zeker nu de gokverslaving in opkomst is, maar nog niet die omvang heeft aangenomen als de alcohol- en drugsverslaving, zou het nog mogelijk zijn preventieve maatregelen te nemen. De eindfase van gokverslaving is immers van eenzelfde ernst als van alcohol- en drugsverslaving: de kapotheid van je hele menszijn. Voor zover ik in de politieke programma's heb kunnen ontdekken, hebben alleen GPV, SGP en PSP hierover een artikel opgenomen. Zou de behoefte om het geld in Nederland te houden dan groter zijn dan de behoefte deze nieuwe verslaving een halt toe te roepen? Vanuit het pastoraat lijkt het me van groot belang om met de verkiezingen weer in het vooruitzicht hierover in eigen politieke partij te spreken.'

In wezen gaat het om dezelfde vraag als die Maneschijn aan de orde stelde, maar dan nu toegesneden op het pastoraat en hulpverlening: hoe kunnen we mensen die zichzelf willen 'bewijzen' in het gokken, helpen aan zelfbevestiging? Hoe gaan overheden om met hun verantwoordelijkheid als groepen uit de bevolking door een liberaal beleid maatschappelijk risico' s lopen? En de gemeente? Ik weet: er ligt een grote afstand tussen een onschuldige verloting als spel en het casino. Toch geeft het onderschrift bij een foto dat bij dit artikel geplaatst is te denken: 'Ook meedoen aan loterijen kan tot een verslaving leiden'. Zouden kerkelijke gemeenten en ook welzijnsinstellingen niet eens kritisch dienen te kijken naar de opzet van allerlei bazars, en akties waarbij grote verlotingen een hoofdbestanddeel vormen? Want als men enerzijds preventieve maatregelen wenst van overheidsinstanties moet men zo'n wens niet weerspreken door zelf het kwade voorbeeld te geven.

Holisme
Het woord duikt keer op keer op in verband met de New Age beweging, een overkoepelende term voor allerlei stromingen en denkrichtingen, die op zoek zijn naar fundamentele veranderingen en zich toewenden tot de krachten van het niet-zichtbare. Holisme komt van het Griekse woord holos dat betekent heel. Een holistisch mensbeeld bijvoorbeeld behoeft op zich niet meer te betekenen dan een mensbeeld waarbij nadruk valt op de gehele mens in tegenstelling tot een mensvisie die of het lichamelijke of het geestelijke beklemtoont. Holisme is op zoek naar eenheid, heelheid, harmonie. In Daniël van 25 november had de redactie een gesprek met dr. C. Fahner, docent geestelijke- en maatschappelijke stromingen aan 'de Vijverberg'.

'New age is volgens Fahner een overkoepelende term – een parapluterm – voor veel stromingen en denkrichtingen. Uiteenlopende verschijnselen worden onder één noemer gebracht. Er zijn vooral twee aspekten die hen samen bindt: een toewending naar de krachten en machten van het niet zichtbare èn de hoop dat er op korte termijn iets fundamenteels zal veranderen in de westerse samenleving. Men hoopt op iets dat mooi en goed is. Juist ook die belangstelling voor het niet zichtbare en het daarmee bezig zijn is het gemeenschappelijke tussen de New Age-beweging en okkultisme. Toch zijn veel zaken die de New Age-profeten voorstaan in hun eigen ogen helemaal niet duister maar juist heel positief. En inderdaad: op zichzelf zijn bijvoorbeeld de zorg voor het milieu, vrede en het in harmonie zijn met jezelf en je omgeving leven bepaald geen duistere zaken. Anders wordt het als ze gaan spreken over de ontdekking en het ontwikkelen van het goddelijke in jezelf. Duidelijk komt daar de aloude wens van het als God willen zijn naar voren; de eerste zonde.
Je zou uit het woord "new", nieuw, kunnen konkluderen dat we met iets heel eigentijds te maken hebben. We vinden echter oude elementen terug in een nieuw jasje.
Vanuit het hindoeïsme dat al heel oud is, en vanuit de antroposofische en theosofische manier van denken uit de negentiende eeuw, zien we al dezelfde elementen die nu door de westerse wetenschappers gepropageerd worden.
Deze wetenschappers vinden ook dat de diepste kern van het bestaan, van de werkelijkheid, niet materieel is maar geestelijk. Zij zoeken nieuwe inhoud te geven aan oude denkkaders. Een grondige verandering van het bewustzijn is nodig, zowel individueel als in de samenleving. Niet meer denken in tegenstellingen en aan strijd; de mens moet in harmonie gaan leven met zichzelf en de omgeving. Hij moet één worden met de kosmos.
De wetenschap stat in het westen hoog genoteerd. Nieuwe ideëen die wetenschappelijk onderbouwd lijken, worden snel overgenomen. Deze ideëen gekombineerd met het gedachtengoed van allerlei oosterse religies, vormen de basis van de New Age-beweging. Voor het christendom is in dit geheel vaak niet zoveel ruimte.
Wijst Fahner alles wat zich onder de term New Age aandient, af? Konkreet denken we dan aan de aandacht voor het milieu, gezond en natuurlijk voedsel harmonieuze muziek.
Mogen wij ook gebruik maken van goede elementen hieruit?
"We moeten er voor waken dat New Age denkers niet alles claimen als hun ideeën. Zij annexeren bijbelse noties voor hun opvattingen en maken er gebruik van.
Vinden wij als christenen de westerse manier van leven niet àl te vanzelfsprekend en gaan we daar niet helemaal in op? Het is goed om daar kritisch mee om te gaan en over na te denken. Ook naar ons zelf toe! Is er bij ons wel voldoende zorg voor het milieu en voor… vul maar in.
Als het goede goed is in bijbelse zin dan mogen we er gebruik van maken.

Holisme
Een van de pijlers van het New Age denken is het holisme. De basisgedachte hiervan is dat alles wat er in het universum – het heelal – gebeurt met elkaar samenhangt en elkaar beïnvloedt. Deze denkrichting is gericht op de eenheid met de natuur en de harmonie met de kosmos. Jongeren komen dit holistisch denken ook tegen in allerlei opleidingssituaties: Fahner vindt de term holistisch in dat verband vrij onschuldig. Het is goed om in de geneeskunde de mens als geheel, zowel de psychische, lichamelijke als de sociale aspekten te benaderen.
In de antropologie – de wetenschap die het mens-zijn bestudeert in al zijn facetten – is dat ook het geval. Maar de holistische levensfilosofie is veel ernstiger en gevaarlijker van aard en omvang.'

Het is goed en nodig de geesten te beproeven. Als christenen iets nodig hebben dan is het de gave om de geesten te onderscheiden. Hebben we niet al te zeer vergeten dat de Heere God die gave wil schenken? Zoals al de gaven van de Geest dient ook deze gave tot verheerlijking van Christus, is dus positief gericht. Wat betekent dat voor het onderwerp dat ons hier bezig houdt? Dat we nee moeten zeggen tegen een denken waarin God en mens als het ware ineenvloeien en God en het goddelijke ondergaan in de wereld. Dat pantheïsme is beslist onbijbels. Maar dit 'neen' krijgt alleen kracht als we tegelijk zien hoe het holisme een reaktie is op een verschraald mensenbeeld, waarbij de mens als het ware gereduceerd wordt tot een ding, een verlengstuk van de techniek en waarbij we geen oog meer hebben voor het verband tussen God en zijn schepping.
Juist de christelijke kerk zal aandacht moeten vragen voor een bijbelse mensvisie waarbij de mens gezien wordt als schepsel Gods, omvangen door zijn zorg, geschapen naar zijn beeld, in relatie tot God, de naaste, zichzelf en de natuur.
Als we het optimisme van New Age afwijzen als ongegrond en ongefundeerd zal dat alleen betekenis hebben als de afwijzing gedragen wordt door een leven uit de hoop op Christus Die heel ons bestaan vervullen wil met zijn vrede en die zijn schepping vernieuwen zal.

A. N., Ede

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen