Recht en relatie

Ingroeien in een vreemde cultuur is een merkwaardig gebeuren. Naast het aanleren van een aantal uiterlijke gedragsvormen moet ook een aantal innerlijke waarden en patronen worden aangepast. En dat dat niet zonder conflicten gaat moge hierna duidelijk worden.
Wij zijn gewend om in opduikende geschillen en conflicten zo rechtlijnig mogelijk te zoeken naar het gelijk van de partijen of van een van de partijen. Ons rechtsgevoel speelt grote parten. En dat is een goede zaak. We beginnen daar al mee bij de opvoeding van onze kinderen. En dat het geen eenvoudige zaak is om in kinderruzies recht te spreken, weet iedere opvoeder. Iedereen herinnert zich ook uit zijn jeugd wel situaties waarin hem naar zijn gevoelen behoorlijk onrecht werd gedaan door de volwassen rechter.
Onrecht en verdraaiing van de waarheid is een groot kwaad. Wij weten dat bij God geen onrecht is. En wie wil leven in een nieuwe gehoorzaamheid zal recht en waarheid hoog in het vaandel hebben geschreven. Hoewel de werkelijkheid weerbarstiger is dan menigeen wil toegeven.
Als het om waarheid en om recht gaat zitten wij recht op onze stoel: hier kunnen we ons niet compromitteren. Wij staan voor de zaak. En dat vraagt soms een hoge prijs: relaties breken stuk, omdat we over het onrecht niet durven zwijgen. Gezinnen komen onder spanning te staan. Soms moeten we de vergaande konsekwenties uit Christus' Woord trekken dat wie vader of moeder, zoon of dochter liefheeft boven Hem, Zijns niet waardig is. Om Christus te volgen hebben sommigen hun relatie met ouders of kinderen, met vrienden of familieleden moeten opofferen. Innerlijk zagen ze geen andere weg. Het geweten was te sterk.
Maar dan kom je in de Afrikaanse kontekst. Opeen krijg je het gevoel een buiteling, of liever een salto te maken. Je zit in vergaderingen, kerkelijke vergaderingen wel te verstaan, waar conflicten moeten worden opgelost. En tot je ontsteltenis hoor je mensen meningen over het conflict ventileren, waarvan je weet dat ze ook zelf weten dat het niet waar, of tenminste een halve waarheid is. Je windt je op. Wat is dat nu weer? Daarnet heeft hij me nog onder vier ogen gezegd dat hij drommels goed weet wat er aan de hand is. En nu dit.
Het raadselachtige van zulke ervaringen onsluiert zich langzaam. Je komt tot de ontdekking dat de Afrikaan anders denkt over het opkomen voor recht en waarheid. Als hij een conflict heeft op te lossen, recht moet spreken, dan zal hij dat nooit alleen doen op een argumentatie van rechtlijnige gegevens en feiten. Niet dat die niet belangrijk zijn, maar er is iets wat nog belangrijker is: ijn relatie met degene over wie ik een oordeel vel of heb te vellen. Als ik hem afval, zal dat mijn verhouding met hem dan schaden? Als ik de waarheid in zijn volle glorie laat opkomen, gooi ik daarmee mijn eigen glazen, nl. mijn vriendschap, mijn familie- of stamrelatie, dan in? Belangrijker dan de vraag of het recht zegeviert is de vraag hoe het recht zegeviert.
We zouden voor beide standpunten een lans kunnen breken. Recht en gerechtigheid zijn in de Schrift belangrijke grondwoorden. En wie troost zich temidden van onrecht dat hij ervaart niet met de wetenschap dat uiteindelijk bij God recht is, en Hij dat ook zal laten zegevieren, ook al mag dan alles tegen lijken. 'Alsdan spreken die de Heere vrezen, een ieder tot zijn naaste: de Heere merkt er toch op en hoort, en daar is een gedenkboek voor Zijn aangezicht geschreven…' (Mal. 3 : 16). De dag komt! En dat geeft geloofskracht om het op de straten struikelende recht toch te handhaven. Om waarheid te blijven spreken, al lijkt de leugen comfortabeler. Tenslotte, wie in het licht van Christus wandelt, weet dat de leugen duisternis is.
Maar ook voor het andere valt wat te zeggen. Is de liefde niet grondbeginsel van het evangelie? Bedekt de liefde niet alle dingen? Liefhebben tot het einde, dat is Christus' liefde ten top. Zwijgen komt ook in het evangelie voor. En nog wel in zijn klimax, in de lijdensgeschiedenissen.
Maar behalve dat er voor beide standpunten wat te zeggen valt, is er natuurlijk ook veel op af te dingen.
Op het eerste valt af te dingen dat velen in de naam van waarheid en recht in fanatisme terecht zijn gekomen, en totaal het besef van liefde zijn kwijt geraakt. Maar ook daar waar het minder fanatiek ligt, blijft ons staan voor het recht toch gebrekkig. Wie kan er zich op beroemen het recht volledig te kennen, of aan zijn zijde te hebben. Bovendien: wie kent in de wirwar voor het recht ook niet vaak vermengd met eigenliefde of eigenbelang of partijkeuze. En breken wij inderdaad niet vaak in de naam van het recht de volmaakte wet der liefde? Boven hadden we het over nieuwe gehoorzaamheid. Ik deel het 'pessimisme' van de Heidelberger dat zelfs de allerheiligsten slechts een klein beginsel van nieuwe gehoorzaamheid gerealiseerd zien. Er valt op ons rechtsgevoel wel wat af te dingen!
Maar ook op het waardepatroon van de Afrikanen valt wel wat af te dingen. Zijn relaties zijn ook niet zuiver. Zijn liefde is evenmin volmaakt. Eigenbelang en eigenliefde breken ook hier de liefde voor de naaste. Soms zie je zelfs dat men elkaar keihard laat vallen. Een ondeugd die soms met een bepaalde stammen-mentaliteit samenhangt. En inderdaad, in naam van de relatie en de liefde wordt het recht te schande gemaakt. Zonden worden verzwegen, kwaad wordt bedekt. De leugen houdt de relatie in stand. Een cultuurpatroon is nog geen christendom! Soms vraag je je als westerling, maar misschien meer nog als christen af of de waarheid dan zo weinig waard is. Was het niet Pilatus die vroeg: 'Wat is waarheid?'
We zien dat de gebrokenheid van de wereld, de gebrokenheid van de wereld van mijn hart inderdaad alles doortrekt. De overgang van het ene waardepatroon naar het andere heeft me veel aan het denken gezet. Het heeft me ook tot dieper inzicht van de werkelijkheid van mijn eigen hart gebracht. Er is weinig verheffends, zelfs in dat wat we menen dat met het beste christelijke geweten gedaan is. Is het dan toch waar dat zelfs onze gerechtigheden een wegwerpelijk kleed zijn? Het is toch waar… In het overdenken van deze dingen ben ik gesterkt door wat beloofd wordt in Ps. 85 : 11 en 12. Als wij deze werkelijkheid van onze gebrokenheid niet doorbreken kunnen dan is daar de eeuwige herstelling van wat wij niet meer bij elkaar kunnen krijgen: dan wordt genâ van waarheid blij ontmoet. Dan wordt de vrede met een kus van het recht begroet. Dat kan niet anders of dat is Christus. Dat wat wij niet meer bij elkaar kunnen krijgen in onze verhouding tot onze naaste, nl. barmhartigheid en gerechtigheid dat is in Christus met elkaar verzoend. In God is volkomen gerechtigheid, en het brengt Hem tot Zijn toorn. Maar in Hem is ook de tegenbeweging van de barmhartigheid, die Hem brengt tot Zijn ontferming. God haat en verafschuwt de zonde. En toch wil hij niet de dood van de zondaar. Deze twee tegengestelde bewegingen botsen in de Persoon van Christus. Zijn offerbereidheid en lijdensgewilligheid brengen Hem tot aan het kruis. En daar worden barmhartigheid en gerechtigheid verzoend. Hij alleen was daartoe in staat. Er is reden tot verwondering. Voor beide culturen! Wie de Hoop verliest, verliest alles.

Ph. v. Wijk, Eldoret (Kenya)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen