Globaal bekeken

In een fris uitgevoerd, 62 pagina's tellend, met foto's verlucht boekje heeft ds. A. den Besten de Geschiedenis van de Hervormde Gemeente Kamperveen. Kort weergegeven. Aan het eind van het boekje komt 'De oefenaar A. Stuivezand' ter sprake:

'Op 12 mei 1903 moet lidmaat A. Stuivezand voor de kerkeraad verschijnen in verband met zijn zonderling gedrag. De voorzitter vraagt hem of hij examen gedaan heeft als godsdienstonderwijzer, waarop Stuivezand bevestigend antwoordt. Hij heeft dat in de dolerende kerk gedaan en dat wordt hem door de kerkeraad niet in dank afgenomen. Hij geeft te kennen lid te zijn van de dolerende kerk en zich van de Hervormde Kerk af te scheiden. Stuivezand is niet van plan zijn tegenwoordige handelingen na te laten. Hij zegt: "Ik beschouw mijzelf als een behulpsel in de kerk, gelijk ook in de Heilige Schrift van behulpsels wordt gesproken".
Dat hij in strijd handelt met de kerkelijke verordeningen is Stuivezand van minder belang. 't Is hem om 't Koninkrijk Gods te doen, zo verklaart hij Aalt trekt de consequenties en hij wordt als lidmaat uitgeschreven. Hij mag echter terugkomen. Het besluit wordt ondertekend door ds. Obbink en oud. J. H. v. d. Weerd. Ds. Obbink neemt op 14 juni 1903 afscheid van de gemeente, wegens vertrek naar Middelburg. Ds. Obbink is later gepromoveerd en professor geworden te Amsterdam en later te Utrecht. Tevens is hij een tijdlang hof prediker geweest, in de regeerperiode van koningin Wilhelmina. Hoe gaat het verder met Stuivezand? En met de gemeente? Om bij de laatste te beginnen: de gemeente gaat een lange vacante periode tegemoet. Maar liefst tien predikanten worden beroepen, allen bedanken.
Opmerkelijk is, dat er in een gemeentevergadering steeds gestemd wordt over de te beroepen predikant Steeds is tweederde deel van de uitgebrachte stemmen voor de predikant die beroepen wordt. Er is dus duidelijk sprake van twee stromingen. Heel opmerkelijk is dan dat op een gegeven moment kandidaat P. Zandt beroepen wordt met 63 stemmen, terwijl 2 blanco. Bijna met algemene stemmen beroepen. De anderen, voor hem beroepen, bedankten allen, omdat ze meteen al wisten dat ongeveer eenderde deel van de gemeente hen niet wilde, althans liever niet Zandt echter neemt het beroep aan. Hij doet intrede met de woorden van Openbaring 20 : 12a: 'En ik zag de doden, klein en groot, staande voor God, en de boeken werden geopend; en een ander boek werd geopend, dat des levens is'. De intrede vindt plaats op 29 april 1906. De kerk is overvol.
En Stuivezand Is hij er ook? We weten het niet, maar te snel (na een maand) wordt duidelijk dat de nieuwe dominee best in de smaak valt bij Stuivezand. Dat leidt er toe dat op de kerkeraadsvergadering van 18 juni de schorsing van hem ter sprake komt Ds. Zandt stelt voor Stuivezand weer toe te laten als lid van de Hervormde Kerk. J. H. v. d. Weerd, ouderling, verklaart zich voor toelating, op voorwaarde dat Stuivezand het oefenen zal nalaten. Ds. Zandt merkt op dat Stuivezand nooit oefent onder kerktijd én dat hij doordeweeks zijn gang kan gaan. Stemming wijst uit dat drie leden van de kerkeraad zich nu stellen tegen wederopname, als Stuivezand zijn lokaal niet geheel en al wilsluiten. De stemmen staken. Stuivezand verklaart zelf dat hij geheel geen betrekking meer heeft met de dolerende kerk. Dit geeft de doorslag. Hij wordt – zo vermelden te notulen – 'met alg. stemmen' toegelaten. Of dat waar is, valt te betwijfelen. Want twee dagen na dit besluit komt het bericht dat ouderling v. d. Weerd als zodanig wenst te bedanken. Het motief daarvoor wordt niet vermeld, maar is uit een en ander wel duidelijk: Aalt Stuivezand is niet verboden te oefenen en dat had v. d. Weerd graag wel gezien. Het bericht van bedanken komt op 1 september 1906. En de zojuist weer tot de kerk toegelaten Aalt Stuivezand wordt benoemd in zijn plaats en Aalt doet bericht dat hij zijn benoeming "meende te moeten opvolgen". Twee weken later wordt hij plechtig bevestigd. Een staaltje kerkpolitiek, dat nog de nodige opschudding zal brengen. Staan blijft natuurlijk dat ds. Zandt bijna door heel de gemeente, althans de mannelijke lidmaten, gekozen was om te beroepen. Opvallend is, dat in de tijd van ds. Zandt, verschillende gezinnen vanuit de Geref. kerk overkomen naar de Hervormde Kerk. Dat pas sinds ds. Zandt de middagdiensten bekend zijn in Kamperveen is een opvatting die niet op waarheid berust. Het is al veel vaker voorgekomen in de Kamperveense geschiedenis, dat hebben we tot nu toe kunnen constateren.'

Dezer dagen kreeg ik nog eens onder ogen het aardige boekje, van Henk de Jong 'Kerkbank in. Kerkbank uit', met historische anecdoten uit het kerkelijk leven (uitg. Zomer en Keuning, Wageningen). Uit het hoofdstuk 'De slapende gemeente' het volgende:

'De journalist Harm Boom, die in 1846 een zwerftocht door Overijssel maakte, bezocht ook de hervormde kerk te Wierden. In een beschrijving daarvan zegt hij: "Pilaren en plafonds zijn helder wit, en om de boeren – die zich zes dagen op veld en akker op twee beenen in balans hielden, en daarom van de zondag gaarne een rust-, leun- en ligdag maken – te beletten om naar hartenlust tegen de pilaren te leunen en zóó onder de predikatie een uiltje te knappen, heeft men die pilaren met hekjes omringd". Was het pilaarslapen een specifieke twentse gewoonte? Boom vertelt namelijk, dat bij een bezoek aan de Grote Kerk te Enschede een oude vrouw hem haar nood klaagde, omdat men bij een restauratie de pilaren uit de kerk had verwijderd. Weliswaar konden nu honderd mensen méér de dominee zien, maar de vrouw treurde er toch om. Zevenenvijftig jaar had zij achter een pilaar gezeten "en in dien tijd maar ééns den leeraar gezien, bij gelegenheid dat hij in de preek bleef steken ('t was een proponent, die het over den verloren zoon had) en zij hierdoor wakker geworden, opstond om eens te onderzoeken vanwaar de ongewone stilte kwam…" De vindingrijkheid van predikanten om Klaas Vaak buiten de kerkdeuren te houden, was soms groot. Bekend zijn de verhalen over dominees, die met een kei, een theepot, of een revolver de kansel bestegen en deze voorwerpen op de preekstoelrand deponeerden. Zij wisten dan aandacht te wekken, daar iedereen zich afvroeg wat de bedoeling van dit ongewone gedoe kon wezen. Zulke foefjes kan de pastor overigens maar één keer gebruiken en dan moet er iets anders worden verzonnen. Behalve in de kerk wordt er veel geslapen in de trein. Althans door degenen die veel van de spoorwegen gebruik maken. In de voorooriogse jaren was er een handelsreiziger, die al sluimerend werktuiglijk een gebaar naar zijn vestzak maakte wanneer de conducteur hem aanstootte voor het kaartje-knippen. De slaper mompelde dan halfdromend "abonnee" en daarmee nam de conducteur genoegen. Maar de handelsreiziger was ook kerkganger. Het overkwam hem, dat hij in de kerk in de dut was geraakt. Een welmenend bankgenoot stootte hem aan. De reiziger maakte automatisch het gebaar naar zijn vestzak en stamelde "abonnee", waarop hij zich nog dieper in Morpheus' armen werkte. Nu zijn er verzachtende omstandigheden voor het slapen in de kerk. De al genoemde dr. Gunning deed eens een goed woordje voor de slapers. "Wij mogen allereerst wel de warme en bedompte kerken in rekening brengen van sommiger sluimerzucht", verklaarde hij. "Wanneer de goêlieden een ganse week op het land of in de fabriek gewerkt hebben, en dan in een lokaal worden saamgebracht, soms saamgeperst, welks in- en uitgeademde lucht met alle beschrijving spot; een kerklucht, bij warme zomer-zonnebrand tot broeikashitte opgevoerd; bij winterdag door uitdampende pilobroeken en -jassen en door hete stoven en toenemende lichaamswarmte, natgeregende vrouwenlaarzen en -rokken bijkans in stiklucht veranderd; wanneer dan deze mensen 's morgens na een ferme wandeling, des middags na twee dergelijke kuieringen plus een volumineus middageten, al of niet door een bittertje verstevigd, weer in zulk een bedorven zuurstofapparaat anderhalf ná twee uur moeten doorbrengen, ik zeg u, dan verbaas en verheug ik mij meer over de ijzersterke constitutie van het wakkerblijvende gedeelte dan dat ik durf klagen over de induttende rest dezer zwaarbeproefden.'

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen