Gijsbertus Voetius 1589/1989

Dit jaar is het 400 jaar geleden dat in het Brabantse stadje Heusden Gijsbertus Voet, later Voetius, werd geboren. Jarenlang nam hij een belangrijke plaats in aan wat nu de Utrechtse Universiteit is. Vier maal was hij rector magnificus. 'Wetenschap verbonden met vroomheid', dat was zijn devies.
Vorige week herdacht de Utrechtse Faculteit de Godgeleerdheid deze vermaarde gereformeerde theoloog met een wetenschappelijk symposium. De belangstelling was bizonder groot. De hele bonte gereformeerde wereld van vandaag gaf acte de présence.
Na de opening van het symposium door de rector magnificus prof. dr. A. van Ginkel, die er o.a. aan herinnerde dat Voetius in zijn tijd negentien Hongaarse studenten op zijn colleges had, hield prof. dr. C. Graafland een inleidend referaat. Ik was helaas slechts in de gelegenheid dit deel van het symposium bij te wonen. Uit dit referaat geef ik puntsgewijs het volgende door:
• Voetius heeft krachtig Rome bestreden; nog meer de roomse vroomheid, het roomse bijgeloof waartegen hij 25 geschriften publiceerde, dan de roomse leer, waarover hij overigens zestien geschriften uitgaf.
• Desalniettemin voelde Voetius zich verbonden met vóór-reformatorische vroomheid, zoals van Bernard van Clairvaux en Thomas à Kempis. Die waren – vond hij – nog niet echt rooms. Ze waren al gereformeerd. De 'Navolgingvan Christus' van à Kempis noemde hij 'een gulden boekske'.
• Voetius was aanwezig op de synode van Dordrecht. Van de Remonstranten hield hij een trauma over. Hij bestreed hen zijn leven lang. Zij noemden zich remonstrants-gereformeerd. Maar hun begrip gereformeerd achtte hij te ruim. Wij zijn Calvijns-gereformeerd. Alleen binnen die gereformeerde leer kan een mens zalig worden. Hij wenste van geen enkele verzoening met de Remonstranten te weten.
• Voetius was allereerst een praktisch theoloog. De gereformeerde theologie is praktisch van aard.
• De ware theologie was voor Voetius: God kennen. Het kennen is het wezenlijke. Bij Amesius was het geestelijk leven, het hart het centrum. Maar Voetius mag toch niet al te zeer tegen Amesius worden uitgespeeld, vond Graafland. Het ging Voetius om 'kennisse: inwendig door de Geest en uitwendig door het Woord'. Die kennis ontvangt een mens door 'verlichtinge, herscheppinge, wedergeboorte'. Theologie is dan de discipline om hier en in de eeuwigheid gelukzalig te leven.
• Voetius onderstreepte de leer van de Drieëenheid en benadrukte van daaruit de eenheid van gereformeerde gelovigen.
• Voetius heeft de scholestiek tot een hoogtepunt gebracht nadat deze al over haar hoogtepunt heen was.
• Voetius kwam op voor de gereformeerde leer van de voorzienigheid maar benadrukte eveneens de menselijke verantwoordelijkheid, b.v. van de arts in diens strijd tegen het lijden.
• Voetius gebruikte vele onderscheidingen van de genade maar een mensenleven met al zijn verrassingen ligt voor hem dan ook geheel besloten in de genade Gods.
• Voetius ging verder dan Dordrecht in zijn leer aangaande de predestinatie. Was er bij Dordt 'een verborgen schaamte' inzake het belijden van de verwerping. Voetius sprak over de verwerping op dezelfde wijze als over de verkiezing. Hij kon zelfs God danken voor de verwerping. Graafland achtte dit de tragiek van Voetius, hoezeer hij ook positief en rijk over de verkiezing sprak.

Intussen stond dit symposium onder het thema 'De onbekende Voetius'. Binnenkort kunnen we in een boek, dat uit dit symposium voortkomt, daarover breder worden geïnformeerd.
Heeft hij binnen de verdeelde Gereformeerde Gezindheid vandaag een boodschap, die samenbindt? Op die vraag is wellicht nog geen eenduidig antwoord.

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen